Վահան Մամիկոնյան (ռազմական գործիչ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Վահան Մամիկոնյան (այլ կիրառումներ)
Վահան Մամիկոնյան
Vahan Mamikonyan.jpg
440 - 503
Ծննդավայր Մարզպանական Հայաստան Մարզպանական Հայաստան
Մահվան վայր Մարզպանական Հայաստան Մարզպանական Հայաստան
Կոչում Սպարապետ
Պաշտոն Հայաստանի մարզպան
Մարտեր/պատերազմներ Վահանանց պատերազմ
Ներսեհապատի ճակատամարտ

Վահան Մամիկոնյանը Վարդան Մամիկոնյանի եղբոր՝ Ավարայրի ճակատամարտում զոհված Հմայակի և Ձվիկ իշխանուհու (Արծրունյաց տոհմից) ավագ որդին է։ Հայոց սպարապետ, Մարզպանական Հայաստանի տանուտեր։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավարայրի ճակատամարտից (451 թ.) հետո նրան եղբայրների՝ Վասակի ու Արտաշեսի հետ պատանդ են վերցրել և տարել Պարսից արքունիք։ 455 թվականին Գուգարաց Աշուշա Բդեշխն ազատել է նրանց և կրթել ու դաստիարակել է իր տանը։ Հետագայում Վահանը հաստատվել է իր հայրական ոստանում, դարձել տոհմի նահապետը և, իր շուրջը հավաքելով հայրենասեր նախարարներին, նախապատրաստվել է ապստամբության պարսիկների դեմ։ Տեղեկանալով այդ մասին՝ պարսիկ պաշտոնյաները փախել են Ատրպատական, և իշխանությունն անցել է ապստամբներին։

Վահանանց պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իշխան Վահան Մամիկոնյանը
    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Վահանանց պատերազմ 481-484

Ներսեհապատի ճակատամարտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վահան Մամիկոնյանն ընտրվել է սպարապետ, Սահակ Բագրատունին՝ մարզպան, Հովհաննես Ա Մանդակունի կաթողիկոսը՝ մեծ դատավոր։ Հայաստանից փախած պարսիկ մարզպան Ատրվշնասպը Ատրպատականում զորք է հավաքել և 481 թվականի աշնանը շարժվել դեպի Այրարատ։

Մասիսի լանջին՝ Ակոռի գյուղի մոտ, հայկական ուժերը ճակատամարտում հաղթել են պարսիկներին։ Ատրվշնասպն սպանվել է։ Հաղթանակը մեծ ոգևորություն է առաջացրել, ապստամբների շարքերը համալրվել են։ Թշնամու ավելի խոշոր բանակ արշավել է Հայաստան։ 482 թվականի գարնանը Վահան Մամիկոնյանի հրամանատարությամբ հայկական զորքերը հակառակորդին հանդիպել են Ավարայրից ոչ հեռու՝ Արտազ գավառի Ներսեհապատ գյուղի մոտ։ Մարտն ավարտվել է հայերի հաղթանակով։ Հետապնդելով փախուստի դիմած թշնամուն՝ հայկական զորաբանակը ոչնչացրել է նրան։ Ներսեհապատի ճակատամարտը հայկական ռազմական արվեստի պատմության փառավոր էջերից է։

Վահան Մամիկոնյանի մուտքը Դվին

482 թվականի ամռանը պարսկական մի խոշոր զորաբանակ Աղվանքով ներխուժել է Վրաստան։ Վրաց Վախթանգ I թագավորի խնդրանքով հայկական զորքը Վահան Մամիկոնյանի գլխավորությամբ հասել է օգնության, բայց Ճարմանայի դաշտում հայ-վրացական միացյալ բանակը ծանր պարտություն է կրել։ Զոհվել են մարզպան Սահակ Բագրատունին, սպարապետի եղբայր Վասակ Մամիկոնյանը և ուրիշներ։ Հայկական զորքը նահանջել է Տայք։

Նվարսակի հաշտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

484 թվականի ամռանը պարսից բանակը պարտվել է միջինասիական քոչվորական ցեղերին՝ հեփթաղներին, կռվում սպանվել է Պարսից Պերոզ արքան։ Գահ է բարձրացել նրա եղբայր Վաղարշը։ Արքունիքը համոզվել է, որ անհնար է բռնությամբ ճնշել հայոց ապստամբությունը և ընտրել է զիջումների ուղին։ 484 թվականի աշնանը Վաղարշ արքան Հայաստան է ուղարկել դեսպան Նիխոր զորավարին՝ հաշտության բանակցություններ վարելու համար։ Բանակցությունները տեղի են ունեցել Հեր գավառի Նվարսակ գյուղում։ Արքունիքը պարտավորվել է հրաժարվել կրոնափոխության ծրագրից, պահպանել Հայաստանում հաստատված նախարարական կարգը, չմիջամտել հայ նախարարների ներքին գործերին, իսկ հայ նախարարները ճանաչել են Պարսից արքայի գերագահությունը։

Ասպազեն Վահան Մամիկոնյանը

485 թվականին Վահան Մամիկոնյանը մեկնել է մայրաքաղաք Տիզբոն, վերահաստատել Նվարսակի պայմանագիրը, հաստատվել Հայոց սպարապետ և տանուտեր։ Շուտով նա նշանակվել է նաև Հայաստանի մարզպան։ 483–484 թվականներին հիմնովին վերակառուցել է Սուրբ Էջմիածնի Մայր տաճարը։ Աքսորից վերադարձրել է Ղազար Փարպեցուն, որը նրա պատվերով և հովանավորությամբ գրել է «Պատմություն Հայոց» երկը։ Վահան Մամիկոնյանին է հղված Ղազար Փարպեցու «Թուղթ առ Վահան Մամիկոնյան» նամակը։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]