Ջեյմս Մաքսվել

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Nuvola single chevron right.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Մաքսվել (այլ կիրառումներ)
Ջեյմս Մաքսվելլ

Ջեյմս Մաքսվել (13 հունիս 1831 – 5 նոյեմբեր 1879), շոտլանդացի հռչակավոր ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս, դասական էլեկտրադինամիկայի ստեղծողը, վիճակագրական ֆիզիկայի հիմնադիրներից։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1860)։ Նրա ամենահռչակավոր ձեռքբերումը դասական էլեկտրամագնիսական տեսության շարադրումն էր։

Սովորել է Էդինբուրգի (1847-1850) և Քեմբրիջի (1850-1854) համալսարաններում։ Աբերդինի Մարիշալ-կոլեջի (1856-1860), Լոնդոնի (1860-1865) և Քեմբրիջի (1871 թվականից) համալսարանների պրոֆեսոր։ 1871 թվականից եղել է իր հիմնադրած Կավենդիշի լաբորատորիայի տնորեն։ Մաքսվելի գիտական գործունեությունն ընդգրկում է էլեկտրամագնիսականության, գազերի կինետիկ տեսության, օպտիկայի, առաձգականության տեսության և շատ այլ պրոբլեմներ։ Իր առաջին աշխատանքը (օվալների մասին) կատարել է դեռևս 15 տարեկան հասակում։ 18 տարեկանում գրած մեկ այլ աշխատության մեջ արդեն ուրվագծվում էր մածուցիկ հեղուկներում տանգենցիալ լարումների դեպքում առաջացող երկբեկման երևույթի հետագա հայտնագործության տեսական հիմնավորումը։ Գազերի մոլեկուլային-կինետիկ տեսությանը վերաբերող հետազոտություններում լուծել է իդեալական գազի մոլեկուլների՝ ըստ արագությունների բաշխման վիճակագրական խնդիրը, պարզել գազի մածուցիկության կախումը մոլեկուլների արագությունից և ազատ վազքի երկարությունից (1860), արտածել է թերմոդինամիկայի մի շարք կարևոր առնչություններ (1860), փորձով չափել չոր օդի մածուցիկության գործակիցը (1866)։ Մաքսվելը Ֆարադեյի հետ մեկտեղ, էլեկտրամագնիսական դաշտի տեսության ստեղծողներից է։

Մաքսվելլը ցույց տվեց, որ էլեկտրական և մագնիսական դաշտերը տարածվում են ալիքների ձևով լույսի արագությամբ։ 1865 թ. Մաքսվելլը հրատարակել է Էլեկտրամագնիսական դաշտի դինամիկ տեսություն աշխատությունը։ Նա առաջինը բացահայտեց, որ լույսը ևս էկտրամագնիսական ալիք է։ [1]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Maxwell, James Clerk (1865). «A dynamical theory of the electromagnetic field» (pdf). Philosophical Transactions of the Royal Society of London 155: 459–512. doi:10.1098/rstl.1865.0008. Bibcode1865RSPT..155..459C. http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/19/A_Dynamical_Theory_of_the_Electromagnetic_Field.pdf.  (This article accompanied a December 8, 1864 presentation by Maxwell to the Royal Society.)
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png