Տեսական ֆիզիկա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Շվարցշիլդի որդնախոռոչի մոդել

Տեսական ֆիզիկան ֆիզիկայի մի ճյուղ է, որն օգտագործում է մաթեմատիկական մոդելները և աբստրակցիան հիմնավորելու, բացատրելու և կանխագուշակելու բնական երևույթները։ Փորձարարական ֆիզիկան ի տարբերություն տեսական ֆիզիկայի, ֆիզիկական երևույթները հետազոտելու համար օգտագործում է փորձարարական միջոցները։ Գիտության առաջընթացը ընդհանուր առմամբ կախված է փորձնական ուսումնասիրությունների և տեսության փոխգործակցությունից։

Տեսական ֆիզիկային չի հետաքրքրում նաև նման հարցադրումներ. «ի՞նչու մաթեմատիկան չպիտի նկարագրի բնությունը»։ Նա չի ընդունում որպես պոստուլատ առ այն, որ մաթեմատիկական նկարագրումները բնության մասին չափազանց էֆեկտիվ են և ուսումնասիրում են այդ պուստալատի հետևանքները։ Խիստ ասած՝ տեսական ֆիզիկան չի ուսումնասիրում բնության գործառույթները, այն ուսումնասիրում է միայն տեսական մոդելների գործառույթները։ Ավելին՝ տեսական ֆիզիկան, ինքնաբերաբար, հաճախ ուսումնասիրում է ցանկացած մոդելներ՝ առանց բնական երևույթների կապի։ Տեսական ֆիզիկայի պարտականությունը մնում է բնության կանոնները հայտնաբերելը և հասկանալը, ղեկավարել ֆիզիկական կանոնների ամպը, երկրորդ՝ հետևելով այդ կանոններին նկարագրել սպասվող ֆիզկիական սիստեմների բնույթը։ Տեսական ֆիզիկայի առանձնահատկությունը համեմատած մյուս կոնկրետ գիտությունների հետ հետևյալն է՝ այն հետազոտում է դեռ անհայտ ֆիզիկական երևույթներ և ճիշտ չափման արդյունքներ։ Քանի որ տեսական ֆիզիկան աշխատում է մաթեմատիկական մոդելների հետ, չափից կարևոր պահանջ է մաթեմատիկական կայունությունը ֆիզիկական տեսություններում։ Տեսական ֆիզիկան և մաթեմատիկան հնարավորություն են տալիս ստանալ հուշումներ այն դեպքում, երբ փորձի արդյունքը հայտնի է։

Ֆիզիկական տեսության կառուցվածքը պետք է պարունակի.

  • Մաթեմատիկական մոդելի նկարագրություն։
  • Մաթեմատիկական աքսիոմանները որոշի։
  • Մաթեմատիկական օբյեկտները դիտակվեն որպես ֆիզիկական օբյեկտներ։
  • Անմիջական մաթեմատիկական հետաքննությունները, աքսիոմանները և նրանց համարժեքները իրական կյանքում որպես տեսություններիի կանխատեսում։

Դրանից պարզ է դառնում, որ պնդումները՝ «միգուցե համարժեքություան տեսությունը սխալ է» անիմաստ են։ Համարժեքության տեսություն, ինչպես ֆիզիկական տեսությունը, բավարարող պնդումներով արդեն ճիշտ է։ Եթե նունիսկ այնպես ստացվի, որ այն չհամապատասխանի ինչ-որ փորձի կանխատեսմանը, ուրեմն նշանակում է, որ այդ երևույթներում իրականում չի օգտագործվում։ Պահանջվում է փնտրել նոր թեորեմ և կարող ստացվել, որ համարժեքության թեորեմը կդառնա մի նոր սահման այդ նոր տեսության մեջ։ Տեսության տեսակետից, կատաստրոֆիկ ոչինչ չկա։

Հայաստանում[խմբագրել]

Հայաստանը խորհրդային տարիներին կարողացավ կենտրոնացնել և աճեցնել տեսական ֆիզիկայի ազդեցիկ ներուժ, որը անկախության 20 տարիների ընթացքում Հայաստանի մրցունակ ոլորտներից ամենամրցունակներից է։ Տեսական ֆիզիկայի հիմնական հետազոտությունները իրականացվում են Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտում, Ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտում, Ռադիոֆիզիկայի և էլեկտրոնիկայի ինստիտուտում, Բյուրականի աստղադիտարանում, Գիտությունների ազգային ակադեմիայի մի շարք այլ ինստիտուտներում, Երևանի Պետական Համալսարանում և Հայ-ռուսական (սլավոնական) համալսարանում։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]