Անդրե Մարի Ամպեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Անդրե Մարի Ամպեր
Ampere1.jpg
(ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս)
ԱԱՀ՝ Անդրե Մարի Ամպեր
Բնագիր
ԱԱՀ՝
Andre Marie Ampere
Ծննդյան օր՝ հունվարի 22, 1755
Ծննդավայր՝ Լիոն (Ֆրանսիա)
Վախճանի օր՝ հուլիսի 10, 1836
Վախճանի վայր՝ Մարսել (Ֆրանսիա)

Անդրե Մարի Ամպեր (ֆր՝ Andre Marie Ampere, ծնվ. 1755, հունվարի 22, Լիոն, Ֆրանսիա, մահ. 1836, հուլիսի 10, Մարսել, Ֆրանսիա), ֆրանսիացի ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս Ամպերը էլեկտրադինամիկայի հիմնադիրներից է, Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

Ամպերի անունով են կոչել Ամպեր (Ա), Ամպեր—գալար (Ա–գ), Ամպեր—ժամ (Ա–ժ) միավորները։

Ամպերը էլեկտրական հոսանքի միավոր է, որը նախապես սահմանվել էր որպես՝1 Ա էլեկտրական այնպիսի անփոփող հոսանքի ուժն է, որը անցնելով 1 Օհմ դիմադրությամբ հաղորդիչով, նրա ծայրերին առաջացնում է 1 Վ լարում։

Ավելի ուշ՝ Միավորների միջազգային համակարգում Ամպերը սահմանվել է՝ 1 Ա այն էլեկտրական անփոփող հոսանքի ուժն է, որն անցնելով վակումում իրարից 1 մ հեռավորության վրա գտնվող ուղիղ, զուգահեռ, անվերջ երկար և չափազանց փոքր լայնական կտրվածք ունեցող 2 հաղորդիչներից յուրաքանչյուրով՝ նրանց ամեն 1 երկարության վրա առաջ է բերում 2·10 −7 Ն փոխազդեցության ուժ։

Կենսագրությունը[խմբագրել]

Ծնվել է Լիոնում, ազնվականի ընտանիքում, 1793թ. հայրը մահապատժի է ենթարկվել գիլյոտինով։ Երիտասարդ տարիներին նա զբաղվել է մաթեմատիկայով։ 1805թ.-ից զբաղեցրել է Փարիզի պոլիտեղնիկական դպրոցի մաթեմատիկայի ամբիոնը։ 1914-ին ընտրվել է գիտությունների Ակադեմիայի անդամ, իսկ 1824-ից զբաղեցրել է Կոլեժ դե Ֆրանսի փորձարարական ֆիզիկայի պրոֆեսորի պաշտոնը։ Մահացել է 1836թ. Մարսելում։

Գիտական գործունեությունը[խմբագրել]

1820 մշակել է հոսանքից մագնիսական սլաքի շեղման ուղղությունը որոշելու կանոն, որը հայտնի է «լողորդի կանոն» անունով։

Նրա հիմնական զբաղմունքը եղել է էլեկտրական հոսանքի և մագնիսական դաշտի փոխազդեցության ուսումնասիրությունը. կապ է հաստատել էլեկտրական ու մագնիսական երևույթների միջև, հայտնագործել հաղորդիչներով հոսող էլեկտրական հոսանքների մեխանիկական փոխազդեցության օրենքը (Ամպերի օրենք) և ստեղծել մագնիսական առաջին տեսությունը։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Դպրոցական մեծ հանրագիտարան։ Գիրք 1, հատոր 1։ Երևան 2009, էջ 45։