Անդրե Մարի Ամպեր

Անդրե Մարի Ամպեր
(ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս)
ԱԱՀ՝	Անդրե Մարի Ամպեր
Ծննդյան օր՝	հունվարի 22, 1755
Ծննդավայր՝	Լիոն (Ֆրանսիա)
Վախճանի օր՝	հուլիսի 10, 1836
Վախճանի վայր՝	Մարսել (Ֆրանսիա)

Անդրե Մարի Ամպեր (ֆր՝ Andre Marie Ampere, ծնվ. 1755, հունվարի 22 Լիոն Ֆրանսիա, մահ. 1836, հուլիսի 10 Մարսել Ֆրանսիա), ֆրանսիացի ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս Ամպերը էլեկտրադինամիկայի հիմնադիրներից է, Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

Նա ծնվել է լիոնցի ազնվականի ընտանիքում։ Երիտասարդ տարիներին նա զբաղվել է մաթեմատիկայով։ 1820 մշակել է հոսանքից մագնիսական սլաքի շեղման ուղղությունը որոշելու կանոն, որը հայտնի է «լողորդի կանոն» անվամբ։

Նրա հիմնական զբաղմունքը եղել է էլեկտրական հոսանքի և մագնիսական դաշտի փոխազդեցության ուսումնասիրությունը. կապ է հաստատել էլեկտրական ու մագնիսական երևույթների միջև, հայտնագործել հաղորդիչներով հոսող էլեկտրական հոսանքների մեխանիկական փոխազդեցության օրենքը (Ամպերի օրենք) և ստեղծել մագնիսական առաջին տեսությունը։

Ամպերի անունով են կոչել Ամպեր (Ա), Ամպեր—գալար (Ա–գ), Ամպեր—ժամ (Ա–ժ) միավորները։

Ամպերը էլեկտրական հոսանքի միավոր է, որը նախապես սահմանվել էր որպես՝1 Ա էլեկտրական այնպիսի անփոփող հոսանքի ուժն է, որը անցնելով 1 Օհմ դիմադրությամբ հաղորդիչով, նրա ծայրերին առաջացնում է 1 Վ լարում։

Ավելի ուշ՝ Միավորների միջազգային համակարգում Ամպերը սահմանվել է՝ 1 Ա այն էլեկտրական անփոփող հոսանքի ուժն է, որն անցնելով վակումում իրարից 1 մ հեռավորության վրա գտնվող ուղիղ, զուգահեռ, անվերջ երկար և չափազանց փոքր լայնական կտրվածք ունեցող 2 հաղորդիչներից յուրաքանչյուրով՝ նրանց ամեն 1 երկարության վրա առաջ է բերում 2·10 −7 Ն փոխազդեցության ուժ։

Աղբյուրներ

• Դպրոցական մեծ հանրագիտարան:Գիրք 1, հատոր 1:Երևան 2009, էջ 45։