Ախթալա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Ախթալա
Axtala1.jpg
Ախթալայի վանք
41°08′00″ հս. լ. 44°46′00″ ավ. ե. / 41.133333° հս. լ. 44.766667° աե. ե.
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Մարզ Լոռու
Քաղաքապետ Խաչիկյան
Հիմնադրված է 1939
Տվյալ կարգավիճակում 1938-ից
Մակերես 4.3 կմ²
Բարձրություն ծովի մակարդակից 634 մ
Խոսվող լեզուներ Հայերեն
Բնակչություն 2 400 մարդ (2008)
Ազգային կազմ Հայեր, Հույներ
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականուն ախթալեցի
Ժամային գոտի UTC+4
Փոստային ինդեքսներ 1709-1711
##Ախթալա (Հայաստան)
Red pog.png

Ախթալա, քաղաք Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզում, Լալվարի ստորոտում, Դեբեդի ձախ ափին[1]։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 62 կմ հյուսիս-արևելք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 740 մ։ Բնակչությունը զբաղվում է հանքարդյունաբերությամբ և գյուղատնտեսությամբ։

Անվանում[խմբագրել]

Նախկինում այն ունեցել է Ախդալա, Ախտալա, Պղնձահանք անվանումները։ Պղնձահանք անվանումը կապված է 1763 թվականին վրաց Հերակլ II-րդ թագավորի հետ, որը Գյումուխանեից բերել է հույն հանքագործներ, որոնք կառուցել են Ախթալայի արծաթի և պղնձի գործարանը և բնակավայրին տվել Պղնձահանք անվանումը։

Ախթալայի մոտ գտնվող արծաթահանքերի հետ կապված, երբեմն այն անվանվել է Արծաթահանք[2]։

Պատմություն[խմբագրել]

Կիրակոս Գանձակեցին իր «Հայոց Պատմությունում» հիշատակում է, որ իշխան Իվանե Զաքարյանը մահացավ 1241 թվականին և նրա դին ամփոփվեց Պղնձանահքում, որն Իվանեն նախկինում խլել էր հայերից և դարձրել վրացական (այսինքը ուղղափառ) եկեղեցի։ Խոսքը Ախթալայի եկեղեցու մասին է։ Ըստ Գանձակեցու՝ նույն եկեղեցում է ամփոփված նաև Իվանե Ա-ի որդի, իշխան Ավագը (մահ. 1250 թ. Բջնիում

Միջնադարում (10-րդ դար) է կառուցվել նաև Պղնձահանքի կամ Ախթալայի բերդը։ Քաղաքում պահպանվել են նաև բազմաթիվ այլ պատմամշակութային հուշարձաններ. մասնավորապես Ախթալայի վանք, Սուրբ Երրորդություն (սուրբ Աստվածածին) վանքը (13-րդ դար), Առաքելոց (Սուրբ Գևորգ) և Այանես եկեղեցիները, Խաչվանք, Նահատակի վանք մատուռները և Սուրբ Հովհաննես մատուռ-խաչքարը։

1770 թվականին Ալավերդի ժամանած 800 պոնտացի հույների ընտանիքների մի մասը բնակություն է հաստատել Ախթալայում, որտեղ նրանք զբաղվում էին պղնձագործությամբ։

Բնակչություն[խմբագրել]

1970 թվականին Ախթալան ունեցել է 4430 բնակիչ։ 2001 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ Ախթալա քաղաքն ունեցել է 2225, իսկ Առողջարանին կից գյուղը՝ 20 բնակիչ։ Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների՝ 2005 թվականի Ախթալա քաղաքն ունեցել է 2.4 հազար բնակիչ։ Սեռային կազմում տղամարդիկ կազմում են 45 %, կանայք՝ 55 %։ Տարիքային խմբերը բաշխված են հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 24%, աշխատունակները՝ 57 % հետաշխատունակները՝ 19 %[2]։

2013 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով քաղաքում ապրում է 2․100 բնակիչ[3]։

Տարի 1897 1926 1939 1970 2001 2004 2013
Բնակիչ 69 140 398 4 430 2 435 2 400 2 100

Պատկերասրահ[խմբագրել]

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]