Ադրաստեա (արբանյակ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ադրաստեա (այլ կիրառումներ)
Logo stars (green).png
Invisible.png
Invisible.png
Invisible.png
Ադրաստեա
(Յուպիտեր XV)
Adrastea.jpg
Ադրաստեայի լուսանկարը, ստացված «Գալիլեո» ԱՄԿ-ի միջոցով։
Հիմնական տվյալներ
Հայտնաբերվել է8 հուլիս 1979 թ. (Դևիդ Ջուիտ
Էդվարդ Դանելսոնի կողմից)
Հեռավորությունը Յուպիտեր129 000 կմ[1][2]
Ուղեծրային տվյալներ
Մեծ կիսաառանցք129 000 կմ
Էքսցենտրիսիտետ0,0015[1][2]
Սիդերիկ պարբերություն0,29826 օր (7 ժ 9,5 ր)[1][2]
Ուղեծրային արագություն31,378 կմ/վ[3]
Թեքվածություն0,03° (Յուպիտերի հասարակածի նկատմամբ)[1][2]
Ֆիզիկական հատկանիշներ
Շառավիղ8,2 ± 2,0 կմ[4]
Ծավալ~2 345 կմ3[3]
Զանգված2 × 1015 կգ[3]
Միջին խտություն0,86 գ/սմ3[3]
Հասարակածային մակերևութային ձգողություն~0,002 մ/վ²
2-րդ տիեզերական արագություն~0,008 կմ/վ
Պտույտի պարբերությունՍինքրոն
Առանցքի թեքում[4]
Ալբեդո0,1 ± 0,045[4]
Մթնոլորտային տվյալներ
Մթնոլորտի ջերմաստիճան-151oC (122 K)

Ադրաստեան (Հին հունարեն` Ἀδράστεια), պատկանում է Յուպիտերի ներքին արբանյակների խմբին, Մետիսից հետո երկրորդը ըստ հեռավորության, այն անվանում են նաև Յուպիտեր XV։ Հայտնաբերվել է Վոյաջեր-2 ավտոմատ միջմոլորակային կայանի կատարած լուսանկարների վրա 1979 թվականին, այն առաջին բնական արբանյակն էր, որ հայտնաբերվել է տիեզերական սարքի կատարած լուսանկարների վրա[5]: Արբանյակը անվանվել է հունական դիցաբանության մեջ նիմփա, որը կերակրել էր Զևսին (Յուպիտերի հունական տարբերակը)[6]:

Հայտնաբերումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ադրաստեայի հայտնաբերման լուսանկարը. լուսանկարված է 1979 թվականի հուլիսի 8-ին, Վոյաջեր-2 կայանից: Ադրաստեան վատ երևացող կետն է լուսանկարի կենտրոնում:

Ադրաստեան հայտնաբերվել է 1979 թվականին Դևիդ Ջուիտի և Էդվարդ Դանելսոնի կողմից «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ի կատարած լուսանկարներում, սկզբում ստացել է ժամանակավոր անվանում S/1979 J 1[5][7]։ Չնայած այն հանգամանքին, որ արբանյակը լուսանկարներում երևում է որպես կետ[7], այն առաջինն էր մոլորակների բնական արբանյակներից, որը հայտնաբերվել էր միջմոլորակային կայանի կատարած լուսանկարի վրա: Դրանից ոչ ուշ հայտնաբերվեցին նաև Յուպիտերի մյուս երկու ներքին արբանյակներ Թեբեն և Մետիսը: Դրանք հայտնաբերվեցին արդեն մի քանի ամիս ավելի շուտ կատարված Վոյաջեր-1 կայանի լուսանկարներում: 1998 թվականին Գալիլեո կայանը լուսանկարեց արբանյակը և հնարավոր եղավ պարզել նրա ձևը, բայց նույնիսկ նրանց վրա Ադրաստեայի չափը կազմում է մի քանի պիքսել[4]:

Վերջնական անվանումը արբանյակը ստացել է 1983 թվականին հին հունական դդիցարանի նիմփա Ադրաստեայի անունով, ով Զևսի կերակրամայրն էր[8]։

Չնայած այն հանգամանքին, որ 2016 թվականին Յուպիտերի համակարգ հասած Ջունո ուղեծրակայանը ունի լուսանկարչական խցիկ, այն հիմնականում զբաղվում է Յուպիտերի հետազոտություններով: Այնուամենայնիվ, Յուպիտերի մոտ տարածությունից հետազոտությունների ընթացքում, այն կարող է նաև լուսանկարել մոտ արբանյակներ Մետիսը և Ադրաստեան[9]:

Ուղեծիր և պտույտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ադրաստեան շարժվում անմիջապես Յուպիտերի օղակների համակարգում, մոլորակից 129 000 կմ հեռավորության վրա[1], և ենթադրաբար այդ օղակների համար հանդիսանում է նյութերի աղբյուր։ Ուղեծիրը ունի չափազանց փոքր էքսցենտրիսիտետ և թեքում՝ համապատասխանաբար 0,0015 և 0,03°: Թեքումը հաշվարկվում է Յուպիտերի հասարակածի նկատմամբ[1]:

Ադրաստեայի ուղեծիրը մոտ է Մետիս արբանյակին։ Այն գրեթե կլոր է և գտնվում է համարյա Յուպիտերի հասարակածային հարթության մեջ։ Եթե արբանյակի խտությունը նման է Ամալթեա արբանյակին, ապա նրա ուղեծիրը փաստորեն ընկնում է հեղուկ մարմինների համար հաշվարկված Ռոշի սահմանի մեջ: Սակայն ակնհայտ է, որ քանի որ արբանյակը դեռևս չի կազմաքանդվել մակընթացային ուժերի ազդեցության տակ, այն ընկնում է պինդ մարմինների համար հաշվարկված Ռոշի սահմանից դուրս[1]։ Ադրաստեան մեկն է Արեգակնային համակարգի երեք բնական արբանյակներից որոնք պտտվում են մոլորակի շուրջ մոլորակի օրից փոքր ժամանակահատվածում, մյուս երկուսն են Յուպիտերի ամենամոտ արբանյակ Մետիսը, և Մարսի արբանյակ Ֆոբոսը: Այդ պատճառով մակընթացային ուժերը աստիճանաբար նվազեցնում են նրանց ուղեծրերի շառավղերը։ Ապագայում նրանք հավանաբար կբախվեն մոլորակի հետ[1]։

Արբանյակը պտույտ է կատարում Յուպիտերի շուրջ 7 ժամ 9.5 րոպեի ընթացքում: Մակընթացային փականի պատճառով Ադրաստեան պտտվում է սինքրոն իր ուղեծրային պտույտի հետ, այսինքն դեպի Յուպիտեր է ուղղված արբանյակի միայն մեկ կողմը[4]:

Ֆիզիկական բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ադրաստեան ունի 25×20×15 կմ չափեր (միջին տրամագիծը - 20 կմ)[4]։ Նրա զանգվածը կազմում է մոտ Յուպիտերի զանգվածի 3 * 10−11 մասը։ Բարձր խտությունը (4,5 գ/սմ3) վկայում է այն մասին, որ արբանյակը հիմնականում բաղկացած է սիլիկատային ապարներից։ Մակերևույթը շատ մուգ է; նրա ալբետոն կազմում է 0,05։ Աստղային մեծությունը կազմում է 18,7m։

Յուպիտերի օղակների հետ փոխազդեցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ադրաստեայի ուղեծիրը ընկնում է մոտ Յուպիտերի հիմնական օղակի ներսում, նրա ուղեծիրը գտնվում է օղակի մեջ գտնվող ճեղքի մեջ, հիմնական օղակի արտաքին սահմանին մոտ[1][10]: Ադրաստեան ինչպես նաև մյուս արբանյակները, որոնք շարժվում են օղակների մեջ, իրենց ուղեծրերի շրջակայքում մաքրում են մոտ գտնվող մասնիկները։ Ադրաստեյայի շուրջ գտնվող մաքրված գոտին գնահատվում է մոտ 70 կմ լայնությամբ (որը 2,5 անգամ փոքր է Մետիսից)[11]: Այս մասնիկները ենթադրվում է, որ արտանետվել են Յուպիտերի ներքին արբանյակների մակերևույթի հետ երկնաքարերի բախումներից[1]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Burns Joseph A., Simonelli Damon P., Showalter Mark R., Hamilton Douglas P., Porco Carolyn C., Throop Henry, Esposito Larry W. (2004)։ «Jupiter's Ring-Moon System»։ in Bagenal Fran, Dowling Timothy E., McKinnon William B.։ Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere։ Cambridge University Press։ էջեր 241–262։ Bibcode:2004jpsm.book..241B։ ISBN 978-0-521-81808-7 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Evans M. W., Porco C. C., Hamilton D. P. (September 2002)։ «The Orbits of Metis and Adrastea: The Origin and Significance of their Inclinations»։ Bulletin of the American Astronomical Society 34: 883։ Bibcode:2002DPS....34.2403E 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Հաշվարկված է մյուս հայտնի տվյալների հիման վրա
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Thomas P. C., Burns J. A., Rossier L., Simonelli D., Veverka J., Chapman C. R., Klaasen K., Johnson T. V., Belton M. J. S., Galileo Solid State Imaging Team (September 1998)։ «The Small Inner Satellites of Jupiter»։ Icarus 135 (1): 360–371։ Bibcode:1998Icar..135..360T։ doi:10.1006/icar.1998.5976 
  5. 5,0 5,1 Marsden Brian G. (February 25, 1980)։ «Editorial Notice»։ IAU Circular 3454։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-07-25-ին։ Վերցված է 2012-03-28 
  6. Marsden Brian G. (September 30, 1983)։ «Satellites of Jupiter and Saturn»։ IAU Circular 3872։ Վերցված է 2012-03-28 
  7. 7,0 7,1 {{cite journal| doi = 10.1126/science.206.4421.951| last1 = Jewitt| first1 = David C.| last2 = Danielson| first2 = G. Edward| last3 = Synnott| first3 = Stephen P.| date = November 23, 1979| title = Discovery of a New Jupiter Satellite| journal = Science| volume = 206| issue = 4421| pages = 951| pmid = 17733911| pmc = | bibcode = 1979Sci...206..951J
  8. Adrastea in NASA's Solar System Exploration website(անգլ.)
  9. JunoCam: Science and Outreach Opportunities with Juno (անգլ.)
  10. Ockert-Bell M. E., Burns J. A., Daubar I. J., Thomas P. C., Veverka J., Belton M. J. S., Klaasen K. P. (1 April 1999)։ «The Structure of Jupiter's Ring System as Revealed by the Galileo Imaging Experiment»։ Icarus 138 (2): 188–213։ Bibcode:1999Icar..138..188O։ doi:10.1006/icar.1998.6072 
  11. Burns Joseph A., Showalter Mark R., Hamilton Douglas P., Nicholson Philip D., de Pater Imke, Ockert-Bell Maureen E., Thomas Peter C. (14 May 1999)։ «The Formation of Jupiter's Faint Rings»։ Science 284 (5417): 1146–1150։ Bibcode:1999Sci...284.1146B։ PMID 10325220։ doi:10.1126/science.284.5417.1146 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]