Լուիզիանա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Լուիզիանա (նահանգ)ից)
Picto infobox map.png
Լուիզիանա
անգլ.՝ Louisiana
flag of Louisiana Զինանշան
Flag of Louisiana.svg
Great Seal of the State of Louisiana.svg
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Կարգավիճակ ԱՄՆ-ի նահանգ
Մտնում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Վարչկենտրոն Բաթոն Ռուժ
Ամենաբարձր կետ Driskill Mountain
ԲԾՄ 30 մետր
Օրենսդրական մարմին Louisiana State Legislature
Միության մուտք ապրիլի 30, 1812 (18-րդ)
Պաշտոնական լեզուներ չկա
Բնակչություն
4 533 372 մարդ (ապրիլի 1, 2010)[1] (25 տեղ)
Տարածք 135 382 կմ² կմ² (31 տեղ)
Louisiana in United States.svg
Հիմնադրված է ապրիլի 30, 1812 թ.
Սահմանակցում է Տեխաս, Արկանզաս և Միսսիսիպի
Ժամային գոտի UTC-6, Central Time Zone և America/Chicago
Հապավում LA
ISO 3166-2 կոդ US-LA
Անվանված է Լյուդովիկոս XIV
Մականուն Bayou State, Child of the Mississippi, Creole State և Pelican State
Միության մուտք ապրիլի 30, 1812 (18-րդ)
Կոորդինատներ: 31° հս․ լ. 92° ամ. ե. / 31° հս․. լ. 92° ավ. ե. / 31; 92
louisiana.gov

Լուիզիանա (անգլերեն՝ Լսել Louisiana), նահանգ ԱՄՆ-ի հարավային մասում, Մերձմեքսիկական դաշտավայրում։ Տարածքը՝ 125, 7 հազար կմ քառակուսի։ Վարչական կենտրոնը՝ Բաթոն Ռուժ, խոշոր քաղաքը Նոր Օրլեանն է: Ընդհանուր տարածքը 135 382 կմ² (31-րդ տեղը ԱՄՆ-ում), որից ցամաքը կազմում է 113 721 կմ²: Բնակչությունը կազմում է 4 574 836 մարդ (25-րդ տեղում է ԱՄՆ-ում): Նահանգի պաշտոնական մականունը` նահանագ հավալուսնն է: Անվանումը եկել է Ֆրանսիայի թագավոր Լուի XIV-ից հետո (Լուի ֆրանսերեն արտասանության մեջ): Նախկինում Լուիզիանան մեծ տարածություն էր գտել Մեքսիկական ծոցի ափին, ֆրանսիական կողմից վերահսկվող (տես Նոր Ֆրանսիա): Լուիզիանայի ձեռքբերումից հետո այդ տարածքի հարավային մասը պետությունում նույնն էր:

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

17-րդ դարի վերջից մինչև 19-րդ դարի սկիզբը Լուիզիանա էր կոչվում Միսիսիպի գետի ավազանի ընդարձակ տարածքը, որի զգալի մասը գաղութացրել էր Ֆրանսիան։ Այդ տարածքը 1682 թվականին ֆրանսիացի ճանապարհորդ Ռոբեր Կավելիե դը Լա Սալը ի պատիվ Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIV- ի (ֆրանսերեն՝ Louis) անվանեց Louisiana։ Այժմ Լուիզիանա նահանգը գրավում է այդ ընդարձակ տարածքի միայն մի մասը։[2]

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արևմուտքից Լուիզանդան սահմանակից է Տեխասին, հյուսիսից սահմանակից է Արկանզասին, արևելքից Միսսիսիպիին, հարավից նահանգը սահմանակից է Կարիբյան ծովին: Նահնագի տարածքը հստակ բաժանված է երկու մասի `«վերին» և «ստորին»: Վերջինը բնութագրվում է մարգագետինների քիչ քանակությամբ:

Ամենաբարձր կետը — Դրիսքիլլ լեռն է, որի բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 163 մետր:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2000 թվականի տվյալներով նահանգի բնակչությունը կազմված է սպիտակամորթներից (63 %), սևամորթներից (32 %), 5 %— ասիացիներից և այլն: 92 %-ի համար հարազատ լեզուն է անգլերենը, 5 % — ֆրանսերեն, 3 % — իսպաներեն:

Աֆրոամերիացիներ և ֆրանսիական ծագման ամերիկացիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուիզիանան երկրորդ տեղում է, իր տարածքում բնակվող աֆրիկյան ամերիկացիների (32.5%), հարևան Միսիսիպիի (36.3%) հետ:

Սպիտակամորթների բնակչությունը հյուսիսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուիզիանայի հյուսիսում գերակշռում է բրիտանական ծագումը: Այդ մարդիկ հիմնականում ունեն անգլյական, ուելսական և շոտլանդա-իռլանդական արմատներ և ընդհանուր են հարևան պետությունների մշակույթի և բողոքական կրոնի հետ:

Այլ եվրոպացիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուիզիանայի վաճառքից առաջ մի քանի գերմանացի ընտանիքներ տեղափոխվեցին Միսսիսիպի գետի երկայնքով դեպի ծայրամաս: Նրանք խառնվում էին Կրետե և Քաշունցիների հասարակությունների հետ: Քանի որ Նոր Օռլեանը հանդիսանում է խոշոր նավահանգիստ և երկրի երրորդ ամենաաղտոտ քաղաքը, այն ներգրավեց բազմաթիվ իռլանդական, իտալական և գերմանական ներգաղթյալներին, որոնք ի սկզբանե կաթոլիկներ էին:

Ասիացիներ և Ամերիկացիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուիզիանայի ասիական բնակչությունը համարվում է 19-րդ դարի և XX դարի սկզբին այստեղ եկած չինական աշխատողների ժառանգները 1970-ական թթ: 1980-ական թվականներին Մեքսիկական ծոց ժամանեցին բազմաթիվ փախստականներ Վիետնամից և հարավ-արևելյան Ասիայից, ովքեր զբաղվում էին ձկնորսությամբ արդյունաբերությամբ և ծովախեցգետնի արտադրությամբ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 https://web.archive.org/web/20111028064539/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php
  2. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս»։ էջ էջ 219 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]