Շահումյանի շրջան
Վիքիփեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
|
Վայկունիք |
|
|---|---|
 |
|
| Ընդհանուր տեղեկանք | |
| Մակերես. | 1.830 կմ² |
| Բնակչություն. | 2.560 (2005) |
| Խտություն. | 1,40/կմ² |
| Համայնքներ. | 15 |
| Մայրաքաղաք. | Քարվաճառ |
| Նահանգապետ. | ? |
Շահումյանը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ութ շրջաններից մեկն է, ընդգրկում է երկրի հյուսիսային և հյուսիս-արևմտյան մասը։
Շահումյանի շրջանը 1992-ին բռնազավթվել է Ադրբեջանի կողմից։ Տեղի հայ բնակչությունը (շուրջ 20.000) տարհանվել է։ Այնուհետև Շահումյանը վերաբնակեցվել ադրբեջանցիներով, իսկ Շահումյան քաղաքը անվանափոխվել է «Աշաղի Ագջաքենդ»։
ԼՂՀ վարչատարածքային նոր բաժանմամբ Շահումյանի շրջանը ընդգրկում է ազատագրված Վայկունիքի շրջանը։ Այսպիսով Շահումյանի շրջանը փաստացի կազմում է Վայկունիքը, որի մակերեսը 1.830 կմ² է, բնակչությունը՝ 2.560 մարդ (2005 թ.[1])։
Շրջկենտրոնն է Քարվաճառը (Շահումյան քաղաքը նախկին շրջկենտրոնն էր)։ Շրջանի կարևոր բնակավայրերից են Ակնաբերդը, Նոր Գետաշենը, Եղեգնուտը։ Կարևոր պատմական բնակավայրերից են Ջերմաջուրը (միջնադարյան աղբյուներում հիշատակված «Բաղնիս արքունական»-ը) և իշխանանիստ Ծարը։ Վայկունիքը հարուստ է պատմաճարտարապետական հուշարձաններով, այստեղ են գտնվում նշանավոր Դադիվանքը, Հանդաբերդը, Լևոնաբերդը և այն։
Վայկունիքը արևելքից սահմանակցում է Մարդակերտին, հարավից՝ Քաշաթաղի շրջանին, հյուսիս-արևմուտքից՝ ՀՀ Գեղարքունիքին և հարավ-արևմուտքից Սյունիքին։ Ունի խիստ լեռնային մակերևույթ, չորս կողմից շրջապատված է լեռնաշղթաներով. Արևելյան Սվանի, Արցախի , Մռավի լեռնաշղթայով և Ղարաբաղի բարձրավանդակով։ Վայկունիքից է սկիզբ առնում Թարթառ գետը իր բազմաթիվ վտակներով, որի լեռնահովիտը հայտնի է իր մեղմ և առողջարար կլիմայով։ Վայկունիքը Լեռնային Ղարաբաղի համար ունի կարևոր ստրատեգիկ նշանակություն
[խմբագրել] Պատմություն
Վայկունիքը դեռևս հնագույն ժամանակներից Արցախ նահանգի 12 գավառներից մեկն է կազմել։ XVIII դարից այստեղ իշխել է Դոփյանների իշխանական տոհմը։ 1921-ին, երբ Արցախը բռնակցվել է Խորհդրային Ադրբեջանին, Վայկունիքը միառժամանակ մնացել է Լեռնային Ղարաբաղի կազմում։ Սակայն հետագայում անջատվել է նրանից և վերակազմավորվել որպես Քելբաջարի շրջան։ Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ ամենակատաղի կռիվները տեղի են ունեցել այստեղ. Վայկունիքը ազատագրվել է հազարավոր հայ զինվորների արյան գնով։
[խմբագրել] Տես նաև
| Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության շրջաններ |  |
|---|---|
|
Վայկունիք - Ջրաբերդ - Խաչեն - Վարանդա - Դիզակ - Քաշաթաղ - Շուշի - Ստեփանակերտ |
| Աղբյուրներ, նշումներ, հղումներ: |
