Առանշահիկներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Առանշահիկներ
Առանշահիկներ
Երկիր` Մեծ Հայք Մեծ Հայք

, Մարզպանական Հայաստան Մարզպանական Հայաստան, Հայաստանի Էմիրություն

Տիրույթներ` Արցախ, Ուտիք, Աղվանք
Ծագել են` Սիսակից
Ազգային պատկանելիություն` Հայ
Դավանանք` Քրիստոնեություն

Առանշահիկներ, հայ իշխանական տոհմ Մեծ Հայքի Ուտիք և Արցախ նահանգներում։ Առանշահիկները եղել են Կուր և Երասխ գետերի միջև տարածվող Աղվանք երկրամասի ժառանգական կառավարիչները։ Հայկական ավանդական պատմության համաձայն, Առանը Սյունյաց նախահայր Սիսակի սերնդից էր, հայկազնու, որդին Վաղարշակ թագավորի։ Հայ Արշակունիների թագավորության վերացումից հետո Առանշահիկները իրենց տոհմը հռչակեցին թագավորական։ Արդեն VI դ Առանշահիկները հիշվում են «արքայից զարմից»։ Առանշահիկներից Վաչե Բ մասնակցել է Վարդանանց պատերազմին։ Աղվանից երկրամասը տնտեսական, քաղաքական և մշակութային վերելք ապրեց Վաչե Բ եղբորդի Վաչագան Բարեպաշտի գահակալման տարիներին։ Վերջինիս իշխանությունը տարածվում էր նաև Աղվանք երկրի վրա։ VII դ սկզբին իրանական Միհրանյանները դավադրաբար կոտորեցին Ուտիքի Գարդման գավառի տեր Առանշահիկներից շատերին և տիրեցին նրանց կալվածքներին։ Թեպետ Միհրանյանները շուտով քրիստոնեություն ընդունեցին և ձուլվեցին հայերին, սակայն չկարողացան խուսափել Առանշահիկների հետապնդումներից։ Նրանց ներկայացուցիչ, Աղվանից իշխան և սպարապետ Ջիվանշիրն անգամ, որն իր հովանավորող քաղաքականությամբ հարգված էր հայերից, 683 թ–ին զոհ գնաց Առանշահիկների վրեժխնդրությանը։ IX դ արաբական նվաճումների դեմ ազատագրական պայքար էին մղում Առանշահիկների երկու ճյուղերը. մեկը՝ Դիզակ գավառում, մյուսը՝ Խաչեն գավառում։ Առաջին ճյուղը, որի իշխանանիստն էր Գորոզ ամրոցը, X դ ստեղծեց Դիզակի թագավորությունը։ Երկրորդ ճյուղը, որի նստավայրերն էին Խոխանաբերդը և Հանդաբերդը, հիմք դարձավ Խաչենի իշխանական տան համար։ Առանշահիկների սերունդներից հետագայում գոյացան Խաչենի մելիքությունները։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png