Հայ-ուզբեկական հարաբերություններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հայ-ուզբեկական հարաբերություններ
Ուզբեկստան և Հայաստան

Ուզբեկստան

Հայաստան

Հայ-ուզբեկական հարաբերությունները վերաբերում են Հայաստանի և Ուզբեկստանի միջև դիվանագիտական հարաբերություններին։ Հայաստանն ու Ուզբեկստանը համեմատաբար ամուր հարաբերություններ ունեն, որոնք երբեմն համարվում են Հայաստանի և այլ թյուրքական պետությնների միջև եղած ամենահարուստ հարաբերություններից մեկը։ Երկու երկրների դեսպանությունները հավատարմագրված են Մոսկվայում։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայերը Կենտրոնական Ասիայում ներկա են արդեն երկար ժամանակ՝ սկսած անտիկ ժամանակներից, երբ նրանք՝ հիմնականում առևտրականները, առևտրատնտեսական կապեր էին հաստատում Կենտրոնական Ասիայի թուրքերի հետ[1]։ Այդ ամենը շարունակվել է կարճ ընդմջումներով, չնայած Հայաստանը անցել է Բյուզանդական կայսրության, Սեֆյանների[2], ապա նաև Ռուսական կայսրության ձեռքը։

Մեծ թվով հայ ներգաղթյալներ տեղափոխվել են Կենտրոնասիական տարածաշրջան, հատկապես առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երբ տեղի է ունեցել Հայոց ցեղասպանությունը։ Ցարական Ռուսաստանի, իսկ հետո Խորհրդային Միության կազմում էթնիկ հայերը շարունակել են ներգաղթել այդ տարածաշրջան, ինչի արդյունքում հայկական ներգաղթը որոշ փոքր դիմադրությունների է հանդիպել տեղի ուզբեկների կողմից[3]։ Ուզբեկներն ու հայերը մինչև 1990-ական թվականները, երբ տեղի է ունեցել Էթնիկ ազգայնականության վերելքը, կարողանում էին լավ ապրել կողք կողքի, սակայն այդ ժամանակ բախումներ են սկսվում հայերի և մուսուլման ժողովուրդների, հիմնականում տաջիկների, ինչպես նաև փոքրաթիվ ուզբեկների միջև։ Այդ բախումներն ավարտվել են մահացու ելքով[4]։

Սակայն Տաջիկստանի քաղաքացիական պատերազմի սկսվելուց հետո նորանկախ Ուզբեկստանը հանդուրժել և խրախուսել է այդ պատերազմում Տաջիկստանի կողմից աջակցվող ուժերի՝ հիմնականում իսլամիստների դեմ պայքարող հայերին։ Ուստի Ուզբեկստանն ուներ իր սեփական հայ աշխարհազորայինները, որոնք կռվում էին Տաշքենդի կողմում, որը շուտով ճանաչում է ստացնում Ուզբեկստանի քաղաքացիների շրջանում[5]։

Ուզբեկստանը տարանցիկ երկրի ծառայություն է մատուցել 1990-ական թվականներին՝ Արցախյան պատերազմի ողջ ընթացքում, ադրբեջանական զինված ուժերի դեմ մարտնչած հայկական զորքերին զենք, զինամթերք և օժանդակ միջոցներ տեղափոխող հայերի համար[6]։

Այսօր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այդ մտերմության շնորհիվ Հայաստանն ու Ուզբեկստանը պաշտոնական կապեր են հաստատել ԽՍՀՄ փլուզումից հետո։ Այդ սերտ հարաբերություններին հաջորդեց այն, որ Ուզբեկստանն ընդունել է երկրի ներսում հայ էթնիկ փոքրամասնությանը, իսկ նրա հայ փոքրամասնությունը երկրում ամենամյա փառատոներ է անցկացնում[7]։ Ուզբեկստանում կան մի քանի հայկական եկեղեցիներ, որոնք երկուսն էլ լավ են ընկալվում հյուրընկալող երկրի կողմից[8][9]։

Ուզբեկստանին մոտ գտնվող եղբայրական թյուրքական ժողովուրդը՝ Ադրբեջանը, իր մտահոգությունն է հայտնել Ուզբեկստանում հայերի գործունեության կապակցությամբ, որը, ինչպես կարծում էին, նպաստել Է Ուզբեկստանում հակաադրբեջանական քարոզչության տարածմանը[10]։

Արցախ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուզբեկստանը Արցախյան սառը պատերազմի ժամանակ կանգնել է Ադրբեջանի կողքին[11], բայց զերծ է մնացել Հայաստանի հասցեին քննադատություն հնչեցնելուց՝ փոխարենը երկու կողմերին՝ Հայաստանին ու Ադրբեջանին, կոչ անելով գտնել այդ խնդիրների լուծման ճանապարհը[12]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «ARMENIANS IN CENTRAL ASIA Uzbekistan»։ Agbu.org։ Արխիվացված է օրիգինալից 1 December 2017-ին։ Վերցված է 28 March 2019 
  2. Studies Cambridge Journal of Eurasian։ «Cambridge Journal of Eurasian Studies»։ Cambridge Journal of Eurasian Studies։ Արխիվացված է օրիգինալից 28 March 2019-ին։ Վերցված է 28 March 2019 
  3. Weeks Theodore R. (24 June 2011)։ «Across the Revolutionary Divide: Russia and the USSR, 1861-1945»։ John Wiley & Sons։ Վերցված է 28 March 2019 – via Google Books 
  4. «MOSLEMS, ETHNIC ARMENIANS CLASH IN SOVIET CENTRAL ASIA»։ DeseretNews.com։ 17 February 1990։ Արխիվացված է օրիգինալից 28 March 2019-ին։ Վերցված է 28 March 2019 
  5. Epkenhans Tim (26 October 2016)։ «The Origins of the Civil War in Tajikistan: Nationalism, Islamism, and Violent Conflict in Post-Soviet Space»։ Lexington Books։ Վերցված է 28 March 2019 – via Google Books 
  6. «История Нагорного Карабаха»։ Gandzasar.ru։ Վերցված է 28 March 2019 
  7. «Daily activities of the Armenian community of Uzbekistan»։ Hayern Aysor։ 8 April 2015։ Արխիվացված է օրիգինալից 28 March 2019-ին։ Վերցված է 28 March 2019 
  8. Saakov Georgiy (8 April 2013)։ «Armenian Church in Uzbekistan Celebrates Annunciation, Easter (Photos)»։ The Armenian Weekly։ Վերցված է 28 March 2019 
  9. «Armenian community of Uzbekistan celebrates Armenians’ victories in May»։ Hayern Aysor։ 20 May 2017։ Արխիվացված է օրիգինալից 28 March 2019-ին։ Վերցված է 28 March 2019 
  10. «Azerbaijan against Armenian propaganda in Uzbekistan»։ News.az։ Արխիվացված է օրիգինալից 28 March 2019-ին։ Վերցված է 28 March 2019 
  11. «Uzbekistan supports Azerbaijan's position on Karabakh conflict: envoy»։ AzerNews.az։ 14 June 2018։ Վերցված է 28 March 2019 
  12. «Узбекистан обозначил позицию по Нагорному Карабаху»։ Uz.sputniknews.ru։ Վերցված է 28 March 2019