Լուսինե Զաքարյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լուսինե Զաքարյան
Lusine Zakaryan 2.JPG
Բնօրինակ անունԼուսինե Զաքարյան
Ծնվել էհունիսի 1, 1937(1937-06-01)
Ախալցխա, Վրաստան
ԵրկիրFlag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ և Flag of Armenia.svg Հայաստան
Մահացել է1992 թվականի դեկտեմբերի 30 (55 տարեկանում)
Երևան, Հայաստան
Ժանրերօպերա
Մասնագիտությունօպերային երգչուհի
Երգչաձայնսոպրանո
Գործիքներվոկալ
ԿրթությունԵրևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիա
ԱմուսինԽորեն Պալյան
ՊարգևներՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան և ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ
Կայքintlsolidarity.blogspot.com/2007/10/lusine-zakaryan.html
Lusine Zakaryan Վիքիպահեստում

Լուսինե Հաբեթի Զաքարյան (ռուս.՝ Лусине Закарян, անգլ.՝ Lusine Zakaryan, հունիսի 1, 1937(1937-06-01), Ախալցխա, Վրաստան - դեկտեմբերի 30, 1992(1992-12-30) կամ դեկտեմբերի 30, 1991(1991-12-30)[1], Երևան, Հայաստան), հայ երգչուհի, Կոմիտասի, հայ հոգևոր երգերի ու տաղերի կատարող։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուսինե (Սվետլանա) Զաքարյանը ծնվել է 1937 թվականի (1935 թվական[2]) հունիսի 1-ին, Վրաստանի Մեցխեթի շրջանի Ախալցխա քաղաքում:

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուսինե Զաքարյանը սերում է երաժիշտների գերդաստանից[3]։ Մորական կողմից պապը՝ Իոսիֆ Տոմաշևիչը (ծագումով լեհահայ), եղել է Պետերբուրգի Կայսերական օպերային թատրոնի մեներգիչ, ձայնային հարուստ տվյալներով օժտված բաս-պրոֆունդո, որն իր ձայնը մշակել էր Իտալիայում։

Տատը՝ Ելենա Տոմաշևսկայան, դաշնակահարուհի էր։

Հայրը՝ Հաբեթ Զաքարյանը, սիմֆոնիկ նվագախմբի կազմում նվագում էր բաս փողային գործիք:

Մայրը՝ Վերոնիկա Տոմաշևսկայան, նույնպես օժտված էր երաժշտական կարողություններով:

Եղբայրը՝ Դավիթ Զաքարյանը, դաշնակահար և ակորդեոնիստ էր:

Ունի քույր՝ Ելենան:

1968 թ. ամուսնացել է անվանի շարականագետ, բանասեր, երգիչ Խորեն Պալյանի հետ, ում օգնությամբ ավելի է խորացել հայ միջնադարյան երաժշտության և հոգևոր երգեցողության մեջ:

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախնական կրթությունն ստացել է Ախալցխայի թիվ 4 ռուսական տարրական դպրոցում: 1952 թվականին երաժշտական կրթություն ստանալու նպատակով ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Երևան: Հանրակրթական ուսումը շարունակել է Շևչենկոյի անվան ռուսական դպրոցում: 1953-1957 թթ. սովորել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում (Ռոզալյա Գուլաբյանի դասարան): 1957 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի մեներգային բաժինը (Արմինե Քարամյանի դասարան): Հանձնաժողովի նախագահ, կոմպոզիտոր Գրիգոր Եղիազարյանը, իր խոստովանությամբ, Լուսինեի երգի ժամանակ սարերի զովության անուշ բուրմունքի զգացողությունն ունեցավ:

Կատարողական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1959-1992 թթ. երգել է Էջմիածնի Մայր տաճարի երգչախմբում (խմբավարներ՝ Հրանտ Գևորգյան, Խորեն Մեյխանեջյան) որպես մենակատար: 1965 թվականից սկսած եղել է Հայֆիլհարմոնիայի մեներգչուհի: 1970-1983 թթ. եղել է Հայաստանի Ազգային հեռուստաընկերության և ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի մեներգչուհի։ Կատարել է արևմտաեվրոպացի, ռուս և հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ, ժողովրդական և հոգևոր երաժշտություն։ Դեռևս խորհրդային տարիներին, երբ արգելվում էին բազմաթիվ երաժշտական ոճեր, ինչպես նաև հոգևոր երաժշտությունը, նա համարձակություն է ունեցել հայկական հոգևոր երաժշտությունը բարձրացնել բեմ։

Բազմիցս համերգներով եղել է արտերկրում, որտեղ ըստ արժանվույն ներկայացրել է Կոմիտասին, հայ ժողովրդական երգերը, տաղերը և շարականները։ Պարբերաբար համերգներ է տվել հայազգի նշանավոր երգեհոնահարներ Վահագն Ստամբոլցյանի, Լևոն Աբրահամյանի, Պերճ Ժամկոչյանի հետ։ Երկար տարիներ նրան նվագակցել է Մարիաննա Հարությունյանը:

1960-1970-ական թվականներին Հայաստանի պետական ակադեմիական երգչախմբի հետ (գլխավոր դիրիժոր՝ Հովհաննես Չեքիջյան) ելույթներ է ունեցել Մոսկվայում, Լենինգրադում, Փարիզում, Մարսելում՝ կատարելով մեծակտավ ստեղծագործություններ:

Ելույթներ է ունեցել աշխարհի տարբեր երկրներում՝ ԱՄՆ, Կանադա, Արգենտինա, Ուրուգվայ, Անգլիա, Ֆրանսիա, Իտալիա, Գերմանիա, Ավստրիա, Իռլանդիա, Լեհաստան, Հոլանդիա, Խորհրդային միության և Մերձավոր Արևելքի մի շարք երկրներ...

Երգել է շուրջ 15 լեզուներով, այդ թվում՝ հայերեն, ռուսերեն, ուկրաիներեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, վրացերեն, լատիներեն, իտալերեն, իսպաներեն, հունգարերեն, չեխերեն և այլն:

Լուսինեի համար է կոմպոզիտոր Առնո Բաբաջանյանը գրել իր «Վոկալիզը»: Լուսինե Զաքարյանի ձայնագրությունները մտել են համաշխարհային երաժշտության ձայնադարան։

Լուսինե Զաքարյանը վախճանվել է 1992 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Երևանում երկարատև հիվանդությունից հետո: Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա-ի համաձայնությամբ համաժողովրդական սիրո արժանացած երգչուհու մարմինը 1993 թվականի հունվարի 4-ին հողին է հանձնվել Էջմիածին քաղաքի Սուրբ Գայանե եկեղեցու բակի գերեզմանատանը, քանի որ ՀՀ կառավարությունը չի թույլատրել նրան հուղարկավորել Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոնում:

Լուսինե Զաքարյանի կերպարը պոեզիայի և կերպարվեստի մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուսինե Զաքարյանի հուշատախտակը Երևանի Եզնիկ Կողբացի փողոցում

Նրան բանաստեղծություններ են ձոնել հայ բանաստեղծներ Սիլվա Կապուտիկյանը, Վահագն Դավթյանը, Նաիրի Զարյանը, Գեղամ Սարյանը, Մկրտիչ Արմենը, Արշալույս Մարգարյանը, Սիփան Շիրազը, ինչպես նաև այլազգի բանաստեղծներ Էդուարդաս Մեժելայտիսը, Անտոն Խիժնյակը, Միխայիլ Մատուսովսկին և ուրիշներ:

Կերպարվեստի գործիչներից նրան անդրադարձել են Գեորգի Յարալյանը, Մայիս Մխիթարյանը, Նաիրի Գրիգորյանը (Ֆրանսիա), Լուսինե Ավետիսյանը և այլք:

Մեջբերումներ Լուսինե Զաքարյանից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Aquote1.png Շատ եմ սիրում Բախի, Հենդելի, Մոցարտի և այլ մեծերի ստեղծագործությունները, բայց իմ հոգուն առավել մոտ են մեր միջնադարյան աննման գոհարները և մանավանդ Խորենացու, Նարեկացու, Շնորհալու հոգեզմայլ մեղեդիները: Aquote2.png
Aquote1.png Ես շատ ուրախ եմ, որ կարողացա մի փոքր բաժին բերել ի նպաստ Կոմիտասի հիմնադրամի, քանի որ այստեղ Կոմիտասի անունը կա: Կոմիտասն այն հանճարն է, որի առաջ պետք է խոնարհվել: Aquote2.png
Լուսինե Զաքարյանի տապանաքարը Էջմիածնի Սուրբ Գայանե եկեղեցու բակի գերեզմանատանը

Մեջբերումներ Լուսինե Զաքարյանի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Aquote1.png Երբ Լուսինեն երգում է «Սուրբ, սուրբը», բոլոր հրեշտակները բազմությամբ իջնում են Մայր Աթոռ ու փառաբանում Աստծուն իր այդ երգեցողության ու նրան ի վերուստ տրված շնորհի համար[4][5][6][7][8][9]: Aquote2.png


Aquote1.png Լուսինեն հայ երգարվեստի մեջ նույն դերն ունի, ինչ ճարտարապետության մեջ՝ Թորոս Թորամանյանը[4][5][5]: Aquote2.png


Պարգևներ և կոչումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1967 - ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ,
  • 1967 - ՀԼԿԵՄ մրցանակ,
  • 1972 - ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ[10],
  • 1979 - ՀԽՍՀ պետական մրցանակ,
  • Հետմահու պարգևատրվել է «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով:

Գրքեր Լուսինե Զաքարյանի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուսինե Զաքարյանը ՀՀ 2012 թվականի փոստային նամականիշի վրա

Մինչև այժմ հրատարակվել է մեծանուն երգչուհու մասին պատմող երեք գիրք: Դեռևս Լուսինեի ստեղծագործական գործունեության բուռն շրջանում գրականագետ Կարլեն Դանիելյանը գրում և 1981 թվականին Երևանում հրատարակում է «Լուսինե Զաքարյան» աշխատությունը: Լուսինեի մահից հետո նրա ամուսնու՝ Խորեն Պալյանի և բանասեր Լիդա Գևորգյանի կողմից կազմվում և 1999 թվականին Երևանում հրատարակվում է «Լուսինե» ժողովածուն: Սակայն, տեսնելով ընթերցող հասարակության անտարբերությունը, Խորեն Պալյանը գնել է «Լուսինե» գրքի բոլոր չվաճառված օրինակները և տեղափոխել իր բնակարան: 2015 թվականին հրատարակվել է Լուսինե Զաքարյանի մասին պատմող թվով 3-րդ գիրքը՝ Սերգեյ Մանվելյանի աշխատասիրությամբ հրատարակված «Լուսինե Զաքարյանը ժամանակակիցների հուշերում» ժողովածուն[11]:

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լրացուցիչ նյութեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Library of Congress AuthoritiesLibrary of Congress.
  2. Մանվելյան Սերգեյ (2015)։ Լուսինե Զաքարյանը ժամանակակիցների հուշերում։ Երևան։ էջ 9 
  3. Ս. Մանվելյան, Լուսինե Զաքարյանի գերդաստանը, Հանրային ռադիո, 2020
  4. 4,0 4,1 Այսօր Լուսինե Զաքարյանի ծննդյան օրն է
  5. 5,0 5,1 5,2 Անուններ
  6. Լուսինե Զաքարյանի մասին mediamall.am կայքում
  7. Լուսինե Զաքարյան. նրա ձայնը երկնքից էր գալիս
  8. «Սուրբ էր, աստվածային»
  9. Այսօր հայ անվանի երգչուհի Լուսինե Զաքարյանի ծննդյան օրն է
  10. Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005 
  11. «http://www.nyut.am/?p=93718&l=am» 
  12. https://www.yerevan.am/edfiles/files/avagani23.12/25.pdf 
  13. Բացվել է Լուսինե Զաքարյանի տուն-թանգարանը
  14. «ОТКРЫТ ДОМ-МУЗЕЙ НЕСРАВНЕННОЙ ЛУСИНЕ ЗАКАРЯН»։ golosarmenii.am։ Վերցված է 2019-06-10 
  15. ««Պետությունը և իշխանությունը պետք է լավ գիտակցեն այս կառույցի կարևորությունը». Րաֆֆի Պալյան»։ iravunk.com։ Վերցված է 2019-06-13