Ալբեր Կամյու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Ալբեր Քամյուից)
Picto infobox auteur.png
Ալբեր Կամյու
Albert Camus, gagnant de prix Nobel, portrait en buste, posé au bureau, faisant face à gauche, cigarette de tabagisme.jpg
Ծնվել է նոյեմբերի 7, 1913({{padleft:1913|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})[1][2]
Ծննդավայր Dréan
Վախճանվել է հունվարի 4, 1960({{padleft:1960|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[3][2] (46 տարեկանում)
Վախճանի վայր Villeblevin
Մասնագիտություն գրող[4], փիլիսոփա[4], վիպագիր, լրագրող[4], ակնարկագիր, դրամատուրգ, սցենարիստ և արհմիութենական գործիչ
Լեզու ֆրանսերեն[2]
Քաղաքացիություն Ֆրանսիա
Ստեղծագործական շրջան 1934-1960 թթ.
Ժանրեր Էքզիստենցիալիզմ, աբսուրդիզմ
Գրական ուղղություններ ագնոստիցիզմ
Ուշագրավ աշխատանքներ Ընդվզող մարդը, Երջանիկ մահը, Անկումը, Սիզիփոսի առասպելը և Օտարը
Անդամակցություն Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Կուսակցություն Ֆրանսիայի կոմունիստական կուսակցություն
Աշխատավայր L'Express
Պարգևներ Գրականության Նոբելյան մրցանակ
Ամուսին Ֆրանսեն Ֆոր
Albert Camus Signature.jpg
Ալբեր Կամյու Վիքիքաղվածքում
Albert Camus Վիքիպահեստում

Ալբեր Կամյու կամ Ալբեր Քամյու (անգլ.՝ Albert Camus, նոյեմբերի 7, 1913[1][2], Dréan - հունվարի 4, 1960[3][2], Villeblevin), ֆրանսիացի նշանավոր արձակագիր, թատերագիր, էսսեիստ, փիլիսոփա, էկզիստենցիալիզմի ներկայացուցիչ, 1957-ի գրականության Նոբելյան մրցանակակիր։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կյանքն Ալժիրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալբեր Կամյուն ծնվել է 1913 թվականի նոյեմբերի 7-ին ֆրանսալժիրյան ընտանիքում, Ալժիրում, Մոնդովիի «Սան-Պոլ» ագարակում։ Նրա հայրը՝ Լյուսյեն Կամյուն, ծագումով Էլզասցի, գինեգործական ձեռնարկությունում գինու մառանի շինարար էր, Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ ծառայում էր թեթև հեծելազորում, 1914 թվականին մահացու վիրավորվում է Մառնի ճակատամարտում և մահանում Սեն-Բրիյոքի հիվանդանոցում։ Մայրը՝ Կատրին Սընթեսը, ազգությամբ իսպանուհի, կիսախուլ և անգրագետ մի կին, Ալբերի և նրա ավագ եղբայր Լյուսյենի հետ վերադառնում է Ալժիր քաղաք և հաստատվում Բելկուր (ֆր.՝ Belouizdad) թաղամասում։ Ապրում էին աղքատության մեջ՝ կամային տատի հսկողության ներքո։ Կատրինը, որպեսզի ընտանիքը պահի, սկզբում աշխատում է ագարակում, իսկ հետո՝ որպես հավաքարար։

1918-1923 թվականներին հաճախում է համայնքային դպրոց։

1923-1930 թվականներին ուսանում է Ալժիրի լիցեյում։

1930 թվականին ընդունվում է Գրականության բարձրագույն դպրոց։ Մեծ բարեկամությամբ կապվում է դասախոս, փիլիսոփա և էսսեիստ Ժան Գրենիեի հետ, որին հետագայում նա կձոնի «Երես և աստառ» և «Ըմբոստ մարդը» էսսեները։

1932 թվականին ի հայտ են գալիս թոքախտի առաջին նշանները։ 1933 թվականին ուսանում է Ալժիրի համալսարանի փիլիսոփայական ֆակուլտետում։ Այս ժամանակ էլ՝ առաջին ամուսնությունը՝ Սիմոն Հիի հետ, որից բաժանվելու է երկու տարի անց։

1934 թվականին բարեկամներից մեկին հասցեագրված նամակում Կամյուն ակնհայտ դառնությամբ նկատում էր. «Բանաձևերով և հուսահատ որոնումներով մենք ձգտում ենք ինքներս մեզնից թաքցնել չափազանց պարզ ու մերկ ճշմարտություն՝ մեր բախտաբաժինը հուսահատություն է բերում»

Գրողի վաղ շրջանի ստեղծագործության մեջ ակնհայտ են էքզիստենցիալիզմի երանգները։ Թեև գոյության փիլիսոփայության առանցքային շատ հարցադրումներ դեռևս չէին «ճշտվել» անձնական կենսափորձով, այնուամենայնիվ, արդեն իսկ այս շրջանում Կամյուն հակվում է դեպի կեցության արմատական հարցերի պատասխանների որոնումները՝ փորձելով հաղթահարել անկումային տրամադրությունները։

Կյանքը Ֆրանսիայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1935 թվականի աշնանը իր ուսուցչի՝ Գրենիեի խորհրդով Կամյուն անցնում է Ֆրանսիայի կոմկուսի ալժիրյան սեկցիայի շարքերը և պրոպագանդիստական գործունեությաուն ծավալում մուսուլմանների շրջանում։ Սակայն ընդամենը երկու տարի անց, երբ տարաձայնություններ են առաջանում հյուսիս-աֆրիկյան նացիոնալիստական շարժման զեկավարների և ՍԿԿ-ի միջև, նա դուրս է գալիս կուսակցությունից։

Կամյուին սկզբից ևեթ զբաղեցնում են մարդկային գոյության խնդիրները։ Իրականությունը, ինչպես նաև անհատական կենսափորձն ու աշխարհընկալումը անընդհատ նոր հարցեր են առաջադրում, որոնց պատասխանների որոնումներում նա հակվում է դեպի Անդրե Ժիդի, Մոնտեռլանի և Մալրոյի մարդաբանական կոնցեպցիաների որոշ հիմնադրույթների պաշտպանությունը։ Հակասություններից ու ծայարահեղություններից բնավ չապահովագրված այդ որոնումներում առանձնապես թանձրանում են «ազատ անհատի» շուրջ խորհրդածությունները։

Նախաէկզիստենցիալիստ Մալրոյի ազդեցությամբ 1938 թվականին իր նոթատետրում Կամյուն նշում է. «Հեղափոխական ոգին ամբողջովին ամփոփված է իր բախտաբաժնի դեմ մարդու բողոքի մեջ: Տարբեր ձևեր ընդունելով՝ այն մնում է միակ հավերժական թեման արվեստում և կրոնում: Յուրաքանչյուր հեղափոխություն միշտ աղղված է աստվածների դեմ՝ սկսած Պրոմեթևսի հեղափոխությունից: Դա մարդու բողոքն է իր ճակատագրի դեմ, իսկ տիրակալները և բուրժուական մարիոնետները լոկ պատրված են: Այդ ոգին կարելի է, իհարկե, զգալ և պատմական վարքագրություններում»:

1938 թվականին Ալբեր Կամյուն ավարտում է իր առաջին լայնակտավ ստեղծագործությւոնը՝ «Երջանիկ մահը» վեպը, հրաժարվելով, սակայն, այն տպագրության հանձնելուց։ Գրողի մահից տարիներ անց՝ 1971-ին վեպը հրատարակիչներին տրամադրեց Կամյուի այրին։

Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փարիզում Ալբեր Կամյուն «Պարի-Սուար» թերթում աշխատում է իբրև տեխնիկական խմբագիր։ 1940 թվականին ավարտում է «Օտարը» վիպակը։ Նույն թվականին դեկտեմբերին նրան հեռացնում են «Պարի-սուարից»՝ ընդդիմադիր հայացքների պատճառով։ Չցանկանալով ապրել օկուպացված երկրում՝ նա վերադառնում է Օրան, դասավանդում մասնավոր դպրոցում, ուր հաճախում են հիմնականում հրեա երեխաներ։ 1941 թվականի փետրվարի ավարտում է «Սիզիփոսի առասպելը»:

Հետպատերազմյան տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատերազմի ավարտից հետո Կամյուն շարունակում է «Կոմբա» լրագրի աշխատանքները, հրատարակում է իր ավելի վաղ գրված ստեղծագործությունները, որոնք գրողին մեծ հռչակ են բերում։ 1947 թվականին սկսվում է նրա աստիճանական պառակտումը ձախ շարժումից և անձամբ Սարտրի հետ։ Դուրս է գալիս «Կոմբայից», դառնում է անկախ ժուռնալիստ. գրում հրապարակախոսական հոդվածներ տարբեր հրատարակչությունների համար (ավելի ուշ դրանք հրատարակվում են «Հրատապ նոթեր» եռահատորյակի մեջ)։ Այս ժամանակ էլ գրում է «Պաշարվախ վիճակ» և «Արդարադատները» պիեսները։

Մահ և հուղարկավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կամյուի գերեզմանը Լուրմարենի գերեզմանոցում

1960 թվականի հունվարի 4-ին ավտոմեքենան, որով Ալբեր Կամյուն իր մտերիմ ընկեր Միշել Գալիմարի (Գաստոն Գալիմարի զարմիկի) և նրա ընտանիքի հետ միասին Փարիզ վերադառնալիս, վթարի է ենթարկվում։ Կամյուն տեղում մահանում է։ Գալիմարը, որը վարում էր մեքենան, երկու օր անց մահանում է հիվանդանոցում։ Նրա կինն ու աղջիկը փրկվում են։ Ա. Կամյուի անձնական իրերի հետ գտնվեց նրա դեռ անավարտ «Առաջին մարդը» ինքնակենսագրական վեպի ձեռագրերը։ Ա. Կամյուն հուղարկավորվում է Լուրմարենի գերեզմանոցում, Լյուբերոնի շրջանում, Փարիզի հարավում։

2011 թվականին իտալական «Corriere della Sera» թերթը հրապարակայնացնում է Կամյուի մահվան վարկածը, համաձայն որի ավտովթարը կազմակերպվել է խորհրդային հատուկ ծառայությունների կողմից՝ գրողից վրեժ լուծելով նրա Հունգարիա խորհրդային ներխուժման դատապարտման և Բորիս Պաստեռնակին աջակցության համար [5]. Ա. Կամյուի սպանության կազմակերպիչների թվում թերթը նշում է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարար Շապիլովի անունը։[6] Միշել Օնֆրեն՝ պատրաստվելով հրատարակել Կամյուի կենսագրությունը, ժխտում է «Իզվեստիա» թերթի վարկածը, համարելով այն զրպարտություն[7].

2009 թվականին Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզին առաջարկեց գրողի աճյունամոխիրը տեղափոխել Փարիզի Պանթեոն, բայց Ալբեր Կամյուի հարազատներից համաձայնություն չստացավ[8]:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արձակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպեր

Վիպակներ

Պատմվածքներ

  • Աքսոր և արքայություն (ֆր.՝ L'Exil et le royaume) (1957)
    • Անհավատարիմ կինը (ֆր.՝ La Femme adultère)
    • Ուրացողը, կամ շփոթված Ոգի (ֆր.՝ Le Renégat ou un esprit confus)
    • Համրերը (ֆր.՝ Les Muets)
    • Հյուրասիրություն (ֆր.՝ L'Hôte)
    • Հովնան կամ արվեստագետն աշխատելիս (ֆր.՝ Jonas ou l'artiste au travail)
    • Բողբոջող քարը (ֆր.՝ La Pierre qui pousse)

Դրամատուրգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Թյուրիմացություն (ֆր.՝ Le Malentendu) (1944)
  • Կալիգուլա (ֆր.՝ Caligula) (1945)
  • Պաշարված վիճակ (ֆր.՝ L’État de siège) (1948)
  • Արդարադատները (ֆր.՝ Les Justes) (1949)
  • Ռեքվիեմ միանձնուհու մասին (ֆր.՝ Requiem pour une nonne) (1956) - Ուիլյամ Ֆոլքների պիեսի թարգմանությունն է։
  • Դեվերը (ֆր.՝ Les Possédés) (1959)

Էսսեներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինքնակենսագրություն և օրագրություններ

  • Այժմեականներ I, Ժամանակագրություններ 1944-1948 (ֆր.՝ Actuelles I, Chroniques 1944-1948) (1950)
  • Այժմեականներ II, Ժամանակագրություններ 1943-1951 (ֆր.՝ Actuelles II, Chroniques 1948-1953) (1953)
  • Ալժիրյան ժամանակագրություններ, Այժմեականներ III, 1939-1958 (ֆր.՝ Chroniques algériennes, Actuelles III, 1939-1958) (1958)
  • Oրագրություններ, 1935 մայիս - 1942 փետրվար (ֆր.՝ Carnets I, mai 1935 - février 1942) (հետմահու հրատարակվել է 1962)
  • Օրագրություններ, 1942 հունվար - 1951 մարտ (ֆր.՝ Carnets II, janvier 1942 - mars 1951) (հետմահու հրատարակվել է 1964)
  • Օրագրություններ, 1951 մարտ - 1959 դեկտեմբեր (ֆր.՝ Carnets III, mars 1951 - décembre 1959) (հետմահու հրատարակվել է 1989)
  • Ճամփորդությունների օրագիր (ֆր.՝ Journaux de voyage) (1946, 1949, հետմահու հրատարակվել է 1978)

Նամակագրություններ

  • Ալբեր Կամյուի և Ժան Գրենիեի նամակագրությունները (ֆր.՝ Correspondance Albert Camus, Jean Grenier, 1932-1960) (հետմահու հրատարակվել է 1981)
  • Ալբեր Կամյուի և Ռընե Շարի նամակագրությունները (ֆր.՝ Correspondance Albert Camus, René Char, 1949-1959) (հետմահու հրատարակվել է 2007)

Ա. Կամյուի ստեղծագործությունները հայերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ալբեր Քամյու, Ժոնաս կամ արվեստագետը աշխատելիս, թրգմ. ֆրանսերենից՝ Ա. Ալեքսանյանի, Տե՛ս Աստղիկ 2-3 (գիրք թարգմանչաց), Ե., 1990, էջ 179-201:
  • Ալբեր Կամյու, Անառակ կինը, թարգմ. ֆրանսերենից՝ Արուսյակ Բոյաջյանի, Տե՛ս Ֆրանսիական նովել։ 20-րդ դար, Ե., Նաիրի հրատարակչություն, 1990, 286-306 էջեր։
  • Ալբեր Քամյու, Ժանտախտը/թրգմ. ֆրանսերենից՝ Գր. Քեշիշյանի, Ե., Ապոլոն հրատարակչություն, 1991, 192 էջ։
  • Ալբեր Քամյու, Անկումը, թրգմ. ֆրանսերենից՝ Գր. Քեշիշյանի, Տե՛ս Հինգ վիպակ, Ե., Ապոլոն հրատարակչություն, 1991, 4-79 էջեր։
  • Ալբեր Կամյու, Օտարը /Վեպ, Էսսեներ, թրգմ. ֆրանսերենից՝ Աննա Հակոբյանի և Արուսյակ Բոյաջյանի, Ե., Ապոլոն հրատարակչություն, 1994, 256 էջ։
  • Ալբեր Կամյու, Սիզիփոսի առասպելը/թրգմ. ֆրանսերենից՝ Գր. Ջանիկյանի, Ե., Ապոլոն հրատարակչություն, 1995, 176 էջ։
  • Ալբեր Կամյու, Նամակներ գերմանացի բարեկամին /թրգմ. ֆրանսերենից՝ Արուս Բոյաջյանի, Ռուբիկոն գեղարվեստական-մշակութաբանական եռամսյա հանդես, Ե., 1999, էջ 34-44:
  • Ալբեր Կամյու, Ստեղծագործությունների ժողովածու, Հ. 1/թրգմ. ֆրանսերենից՝ Աննա Հակոբյանի, Ե., ԱևՄ հրատարակչություն, 2002, 378 էջ։
  • Ալբեր Կամյու, Ստեղծագործությունների ժողովածու, Ժանտախտը, Հ. 2/թրգմ. ֆրանսերենից՝ Աննա Հակոբյանի, Ե., ԱևՄ հրատարակչություն, 2013, 378 էջ։
  • Ալբեր Կամյու, Օրագրություններ, թրգմ. ֆրանսերենից՝ Թոնդրակի, Տե՛ս Գրանիշ http://granish.org/albert-kamyu-notes/

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Record #118518739 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. 3,0 3,1 3,2 Камю Альбер, Камю Альбер // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) Ստուգված է սեպտեմբերի 27-ին 2015:
  4. 4,0 4,1 4,2 Record #118518739 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է հունիսի 24-ին 2015:
  5. «Il giallo Camus» (իտալերեն)։ Corriere della Sera։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-15-ին։ Վերցված է 2013 թ․ մարտի 11 ; վերապատումներն այլ հրատարակություններում: «Albert Camus might have been killed by the KGB for criticising the Soviet Union, claims newspaper» (անգլերեն)։ Guardian։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-15-ին։ Վերցված է 2013 թ․ մարտի 11 ; «СМИ: Альбера Камю могли убить агенты КГБ» (ռուսերեն)։ Newsru.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-15-ին։ Վերցված է 2013 թ․ մարտի 11 
  6. Այս դեպքում Շեպիլովի հեռացման հրամանն իրականացվում է երեք տարի անց այն բանից հետո, երբ Շեպիլովը հեռացվում է նարարարի պաշտոնից:
  7. «Ո՞վ է սպանել Ալբեր Կամյուին»։ «Իզվեստիա»։ 10 августа 2011։ Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 3 
  8. «Сын Альбера Камю выступил против перезахоронения праха отца» (ռուսերեն)։ Lenta.ru։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-15-ին։ Վերցված է 2013 թ․ մարտի 11 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Ալբեր Կամյու հոդվածին