Ախուրյան (Շիրակի մարզ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գյուղ
Ախուրյան
40°46′53″ հս. լ. 43°53′47″ ավ. ե. / 40.781389° հս. լ. 43.896389° աե. ե.
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Մարզ Շիրակի
Խոսվող լեզուներ Հայերեն
Բնակչություն 9668[1] մարդ (2012)
Ազգային կազմ Հայեր
Ժամային գոտի UTC+4
Հեռախոսային կոդ +374 312[2]
Փոստային ինդեքս 2601, 2602[3]
##Ախուրյան (Շիրակի մարզ) (Հայաստան)
Red pog.png
##Ախուրյան (Շիրակի մարզ) (Շիրակի մարզ)
Red pog.png

Ախուրյան, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում։

Ախուրյանի հեռավորությունը մայրաքաղաքից 126կմ է։ Համայնքը սահմանակից է Արևիկ, Կառնուտ, Մուսայելյան և Կամո համայնքներին։ Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից միջինը 1536մ բարձրության վրա, կլիման ցուրտ է տեղումները սակավ, դրանց տարեկան միջին քանակը կազմում է 500մմ։

Պատմություն[խմբագրել]

Ախուրյան գյուղը հիմնադրվել է 1828-1829 թվականներին Արևմտյան Հայաստանի Բասենի, Ղարսի, Սեբաստիայի, Ալաշկերտի գավառներից տեղահանված հայերի կողմից։ Գյուղի հիմնադիրները եղել են Ճանճուռյանների, Բաղդիայնների, Մաթոսյանների տոհմից։

Մինչ 1945 թ.-ը գյուղը կոչվել է «Դուզքենդ»՝ հարթ գյուղ։ Մ.թ.ա 8-րդ դարում Արգիշտի թագավորը Բասենում Ախուրյան անունով քաղաք է հիմնադրել, որի անունով «Արփաչայ» գետը կոչվել է Ախուրյան, այնուհետև ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի 1945 թվականի որոշմամբ գյուղը վերանվանվել է Ախուրյան՝ Արփի լճից սկիզբ առնող և Արաքս գետի աջ վտակը հանդիսացող Ախուրյան՝ «Արփաչայ» գետի անվամբ։

Ախուրյան անվան ծագման վարկածներից մեկը հետևյալն է. հաճախակի երաշտներից , աղետներից դառնացած հողագործը նայել է կիրճով հոսող գետին և հառաչել . ախ ուր , ախ ուր։ Հառաչանքը խառնվել է հոսող ջրի ձայնին և գետակը ստացել է Ախուրյան անվանումը։

Սակայն Ախուրյան անունը շատ հին է, այն առաջացել է Վանի արձանագրություններում հիշատակված «Եթիումի երկիր » Սարիղամիշի մոտակայքում գտնվող Ախուրյանի երկրամասի անունից ։

Բնակչություն[խմբագրել]

Ըստ տեղեկատվական բառարանային տվյալների գյուղի բնակչությունը կազմել է.

Տարեթիվ Բնակչության թվաքանակ
1831թ. 456
1897թ. 1635
1926թ. 2447
1939թ. 2320
1956թ. 1966
1970թ. 3812
1979թ. 6364
1988թ. 9274
2000թ. 10839

Խորհրդային կարգերի հաստատվելուց հետո 1920-1924 թվականներին Ախուրյանը գտնվել է Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլ գավառի կազմում։ Մինչև 1930 թվականը Անիի, Ամասիայի, Արթիկի, Ազատանի, Թալինի հետ մտել է Լենինականի գավառի մեջ և կոչվել է Դյուզքենդի գավառակ, իսկ գավառների վերացումից հետո մտել է Լենինականի շրջանի մեջ։ 1937 թ. դեկտեմբեր ամսին Հայաստանում կազմավորվել են 11 նոր շրջաններ, որոնց թվում Դյուզքենդի շրջանը։ Ախուրյան շրջկենտրոն կոչվող տարածքը կառուցվել է մոտ 1960-ական թվականներին, վերջինս դարձավ Ախուրյանի շրջանի կենտրոնը՝ շրջկենտրոն։ Ունեցել է 41 բարձրահարկ շենքեր, 1404 բնակարաններով ։ Իսկ 1988 թվականի երկրաշարժից մեծամասամբ ավերվել է շրջկենտրոնային մասը։

Այժմ Ախուրյանը բնակչության թվով համարվում է ՀՀ ամենամեծ գյուղական համայնքը՝ 2465 ընտանիք։

Ժամանակակից Ախուրյանը[խմբագրել]

«Վարչատարածքային բաժանման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով 1996 թվականին Ախուրյան շրջկենտրոնը ընդգրկվել է Ախուրյան համայնքի ցանկում իր մեջ ներառելով երեք բնակավայր՝ գյուղ Ախուրյան , Ախուրյան շրջկենտրոն և Նոր Ախուրյան։ Մինչև 1991 թվականը գյուղում տնտեսավարման ձևը եղել է կոլտնտեսայինը, այնուհետև 1991-1992 թվականներին համայնքում իրականացվել է սեփականաշնորհման ընդհանուր գործընթաց։ Մշակության համար պիտանի հողերն ունեն սևահողային կառուցվածք։ 1996 թվականի նոյեմբերից մինչև օրս համայնքը անընդմեջ ղեկավարել է Արծրունի Իգիթյանը։ Գյուղի «Սուրբ Նշան» գմբեթավոր եկեղեցին կառուցվել է 1858 թվականներին, որը վերակառուցվել է 2008 թվականին։

Նշանավոր ախուրյանցիներ[խմբագրել]

  • Գեղամ Փիլոսյան - Խորհրդային Միության հերոս
  • Լուսիկ Բառնակյան - գրող
  • Սուրեն Մուրադյան - մանկագիր
  • Հովհաննես Դավթյան - քիմիական գիտությունների դոկտոր-պրոֆեսոր
  • Սամվել Ավետիսյան - ՀՀ ԱԺ պատգամավոր (1999- 2001թթ.), գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտեր պրոֆեսոր, 2001 - 2011 թթ.- ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարի առաջին տեղակալ
  • Ռազմիկ Մաթևոսյան - ՀՀ ԱԺ պատգամավոր (1995-1999թթ.), դոցենտ, ԳՄԻ պրոռեկտոր
  • Սամսոն Դավոյան - տնտեսագիտության դոկտոր, ՀՊՏՀ Գյումրու մասնաճյուղի ռեկտոր։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]