Հաննիբալ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հաննիբալ Բարկա
Զորավար
Լրիվ անուն Հաննիբալ Բարկա
Ծնվել է՝ 247մ.թ.ա.
Ծննդավայր Կարթագեն
Մահացել է՝ Մ.թ.ա. 182թ.
Վախճանի վայր Լիբյուսա կամ Լիբիսա քաղաք, Բյութինիայի թագավորություն
Ազգություն կարթագենցի
Հարստություն Բարկյան
Նախորդ Հազդրուբալ
Ուղեկից Հիմիլիս
Ուղեկից Հիմիլս
Հետնորդ Հազդրուբալ
Տոհմ Բարկյաններ
Հայր Համիլիկար Բարկա
Մայր Իբերիկա


Հաննիբալը[1] (247-183 մ.թ.ա) հին աշխարհի մեծագույն զորավարներից մեկը։ Եղել է կարթագենյան զորքերի հրամանատարը երկրորդ պունիկյան պատերազմում, որը տևել է 218-202 թթ. մ.թ.ա. (այդ պատերազմը այլ կերպ Հաննիբալի պատերազմ էին անվանում)։ Կարթագեն քաղաքը գտնվել է այժմյան Թունիս պետության տարածքում։ Այդ պատերազմի ընթացքում Հաննիբալը գրավել է Հռոմի իտալական տիրույթների մեծ մասը, հասնելով մինչև բուն Լացիո մարզը, որտեղ գտնվում է Հռոմը, բայց հետագայում պարտվել է և փախել է Սիրիական արքա Անտիոք III-ի մոտ։ Անտիոքը մեծ բանակով ներծուժել է Հունաստան, սակայն Թերմոպիլեի մոտ ջածջախիչ պարտություն կրե, որից հետո հռոմեական զորքերը՝ անցնելով Հելեսպոնտեսը, առաջին անգամ ոտքի են դրել Ասիա։ Փոքր Ասիայի Մագնեսիա քաղաքի մոտ մ.թ.ա. 191թ. Սկիպիոն Ասիացի հռոմեկանա զորավարը ջախջախել է Անտիոք 3-րդի բանակը։ Դրանից հետո Հաննիբալը, որը Անտիոքի ռազմական և քաղաքական խորհրդականն էր, որին սակայն Անտիոք 3-րդը, ի դժբախտություն իրեն՝ չեր լսում, ստիպված էր հեռանալ Սիրիայից։ Մ.թ.ա. 189 թվականին Հաննիբալը եկել է Հայաստան՝ Արտաշես Ա թագավորի մոտ։ Վերջինիս պատվերով նախագծել և հիմնել է Արտաշատ քաղաքը, որը հետագայում դարձել է Հայաստանի մայրաքաղաքը և Հին Աշխարհում կոչվել է նաև Հայկական Կարթագեն։ Հաննիբալը երկու անգամ այցելել է Փյունիկիայի Տյուրոս քաղաքը, որը Կարթագենի մայր և հիմնադիր քաղաքն է եղել։ Ապա անցել է Բյութինիա, որը պատերազմում էր Հռոմի դաշնակից Պերգամոնի թագավորության դեմ։ Հաղթանակներ է տարել Պերգամոնի դեմ, սակայն Հռոմը սպառնացել է պատերազմել Բյութինիայի դեմ, եթե վերջինս չհանձնի Հաննիբալին։ Իմանալով, որ իրեն դավաճանել են Հաննիբալն իր մատանու մեջ պահվող թույնն է խմել ու մահացել, մինչև վերջին պահն էլ հավատարիմ մնալով մանուկ հասակում տված երդմանը՝ Լինել Հռոմի թշնամին։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Հաննիբալի կենսագրական տվյալները հայտնի են հին հռոմեական շատ պատմիչներից՝ Պոլիբիոսի, Կոռնելիոս Նեպոտի, Ապպիանոսի և այլնի գրառումներից։ Ծնվել է Հաննիբալը Կարթագենում, սակայն 9 տարեկանից իր հայրը՝ Համիլկար Բարկան նրան իր հետ տանում է Կարթագենի կողմից գրավված Իսպանիա, նախապես ստիպելով նրան երդվել, որ իր կյանքում միշտ կլինի Հռոմի թշնամին։ Հաննիբալը Իսպանիայում մեծանալով ստանում է հիանալի կրթություն և դառնալով հիանալի մարտիկ մասնակցում է մի շարք պատերազմների, ծառայելով իր փեսա Հասդրուբալի զորքերում որպես հեծելազորի հրամանատար։ Հասդրուբալը մ.թ.ա. 229 թվականին Համիլկարի մահվանից դարձել էր Իսպանիայում գտնվող կարթագենական զորքերի հրամանատար։ Հասդրուբալի դավադիր սպանությունից հետո (որը հավանաբար կազմակերպել էին հռոմեական գործակալները)՝ մ.թ.ա. 221 թվականին զորքերի հրամանատար է դառնում Հաննիբալը, որը նախապես իրեն արդեն դրսևորել էր, որպես տաղանդավոր զորավար և հիանալի մարտիկ։ Սակայն Հաննիբալը դարձավ Հռոմի համար ավելի մեծ սպառնալիք, քան նրա հայրն ու փեսան էին։

Հաննիբալի պատերազմն ընդդեմ Հռոմի[խմբագրել]

Հաննիբալի ներխուժման ուղին ըստ ԱՄՆ-ի Ռազմական ակադեմիայի Պատմության բաժնի. հայացրեց Մ.Խաչատրեանը

Երկրորդ Պունիկյան Պատերազմը։

Պունիկյան՝ այսինքն կարթագենական 54.000-անոց բանակի արշավանքը Իսպանիայից Իտալիա՝ Գալիայի միջով։

Ալպերի անցումը սկսեց 38.000 բանակով և 15 փղով։

Հաննիբալն իր բանակով անցնում է Ալպերը

Հաննիբալի ներխուժումն Իտալիա։ Մնացել էր 20.000 հետևակ, 4.000 հեծյալ և մի քանի փիղ։

Հաննիբալը դաշնակցում է Հռոմի թշնամիների՝ Ցիզալպյան (Այսրալպյան) Գալիայի բնակչության հետ։ Նրա բանակի թիվն արագորեն կրկնապատկվում է։

Տրեբիայի ճակատամարտը[խմբագրել]

Սխեմայում ցույց է տրված Տրեբիայի ճակատամարտում Հաննիբալի կիրառած մարտավարությունը

Մ.թ.ա. 218թ. Տրեբիայի ճակատամարտ։ Հաննիբալի 40.000-անոց բանակն ընդդեմ Հռոմի 60.000-անոց բանակի։ Հռոմեացիների ահավոր պարտությունը։ Զորավար ավագ Սկիպիոնը հազիվ գերի չի ընկնում՝ շնորհիվ անձնուրացությանը իր որդու՝ ապագա Սկիպիոն Աֆրիկացու, Հաննիբալի ապագա հաղթողի։

Տրազիմենյան լճի ճակատամարտը[խմբագրել]

Տրազիմենյան լճի ճակատամարտը, մ.թ.ա. 217թ.
ԱՄՆ-ի Ռազմական ակադեմիայի Պատմության բաժնից. հայացրեց Մ.Խաչատրեանը

Մ.թ.ա. 217թ. Տրազիմենյան լճի ճակատամարտը։ Հռոմեական լեգեոնների ամենաարյունալի պարտություններից մեկը։ Համեմատվում է Կաննեի և պարթևների դեմ Կրասոսի մղած Խառանի ճակատամարի հետ, երկու դեպքում էլ՝ հռոմեական բանակի գրեթե գլխովին ոչնչացում։

Կաննեի ճակատամարտը[խմբագրել]

Հռոմեական բանակի ոչնչացումը (կարմիր) կարթագենականի կողմից (կապույտ), ԱՄՆ-ի ռազմական ակադեմիայի Պատմության բաժնի սխեմա. հայացրեց Մ.Խաչատրեանը

Կաննեի ճակատամարտ։ Փոքրաթիվ կարթագենական բանակը ահավոր պարտության է մատնում Հռոմի հսկայական բանակին։ Հաննիբալի փառքի գագաթնակետը։ Հաննիբալը հաշվում է հռոմեական լեգեոներների մատանիները։

Հաննիբալը հաշվում է ճակատամարտում զոհված Հռոմեացի ազնվականների մակագրված մատանիները. արձանի հեղինակն է անդրիագործ Սեբաստիան Սլոդցը (Sébastien Slodtz), կերտվել է 1704թ., պահվում է Լուվրում (Louvre)

Հակասությունները Հաննիբալի և Կարթագենի կառավարող օլիգարխիայի միջև[խմբագրել]

Հակասությունները Հաննիբալի և Կարթագենի կառավարող օլիգարխիայի միջև։

Հաննիբալը հետ է կանչվում Կարթագեն։

Զամայի ճակատամարտը[խմբագրել]

Զամայի ճակատամարտը։

Հաննիբալի միակ ռազմական պարտությունը։

Կարթագենի զորավար Հաննիբալ Բարկայի ռազմագործողությունների երթուղին երկրորդ Պունիկյան պատերազմի ժամանակ, մ.թ.ա. 218-202թթ., հայացրեց Մ.Խաչատրեանը

Հաննիբալը քաղաքական-պետական գործիչ[խմբագրել]

Կարթագենյան առևտրական հանրապետության պետական կարգի բարեփոխումները

Հռոմը՝ վախենալով Կարթագենի նոր հզորացումից, պահանջում է հանձնել Հաննիբալին։

Հաննիբալը վտարանդիության մեջ[խմբագրել]

Հռոմեական Հանրապետությունը, Սելևկյան Կայսրությունը, Մեծ Հայքը և այլ պետություններ մ.թ.ա. 200թ., հայացրեց Մ.Խաչատրեանը

Հաննիբալը վտարանդիության մեջ։

Այց Տյուրոս։

Անտիոք 3-րդ արքունիքում։ Անտիոքը չի լսում Հաննիբալի ռազմավարական խորհուրդները։

Անտիոքի պարտությունները Հռոմից։

Հաննիբալը Մեծ Հայքում։ Արտաշատի նախագծումը։

Երկրորդ այցը Տյուրոս։

Ծառայության է անցնում Բյութինիայի թագավորի մոտ։

Հռոմեացիները շարունակ հետապնդում են կարթագենցի ծեր առյուծին։

Ինքնասպանություն։

Հաննիբալի երեք հաղթանակներն Իտալիայում։ (1) Տրեբիայի ճակատամարտը (2) Տրազիմենյան լճի ճակատամարտը (3) Կաննեի ճակատամարտը, մեկ քարտեզի վրա. հայացրեց Մ.Խաչատրեանը

Հաննիբալը՝ համաշխարհային ռազմավարության հայր[խմբագրել]

Ըստ որոշ արևմտյան գիտնականների՝ Հաննիբալը համաշխարհային ռազմավարության հայրն է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 58։ ISBN 99941-56-03-9։