Զառ (գյուղ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գյուղ
Զառ
Surb Karapet Church, Zar, Kotayk.JPG
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԿոտայքի
ԳյուղապետԼևոն Խաչատրյան
ԲԾՄ1600 մ
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն1․456 մարդ (2008)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականունզառեցի
Ժամային գոտիUTC+4
Փոստային ինդեքս2219
##Զառ (գյուղ) (Հայաստան)
Red pog.png

Զառ, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 47 կմ հարավ, Աբովյան քաղաքից 9․5 կմ արևելք, Ակունք և Սևաբերդ գյուղերի միջակայքում՝ Հատիս լեռան հարավային ստորոտին։ Ծովի մակերևույթից բարձր է 1598-1720 մետր[1]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին հիշատակությունը գյուղի մասին եղել է Աբովյան քաղաքի մոտակայքում հայտնաբերված սեպագիր արձանագրությունը, որը փորագրվել է Արգիշտի Ա-ի (մ․թ․ա․ 786-764 թվականներ) կառավարման տարիներին։ Համաձայն արձանագրության՝ Զառ (Ծար) գյուղը շուրջ 2800 տարի առաջ Ուլուա երկրամասի վարչական կենտրոն-քաղաքն էր և կրում էր Դար (Դարանե) անվանումը[2]։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պահպանված նյութական մշակույթի հուշարձանների մնացորդներից կարել է եզրակացնել,որ գյուղը զուտ հայաբնակ է եղել մինչև 1604 թվականի շահաբասյան բռնագաղթը,սակայն որոշ ժամանակ անց կրկին բնակեցվել է արհավիքից փրկված բնիկներով,ինչպես նաև խանական իշխանության հովանավորությունը վայելող մահմեդական տարրերով։Գյուղի նախնիների մի մասը եկել են Վանից, Մանազկերտից, ինչպես նաև Պոլսից։ Գյուղի բնակչության թվաքանակի առաջին արձանագրումներն արվել են Երևանի խանության տարածքը ռուսական նվաճումից հետո՝ 1831 թվականից սկսած։ հայտնի է նաև,որ ներկայիս բնակիչների նախնիների թվում կան նաև Իրանի հայաստանյան գավառներից,Սպահանից,Վանից,Մուշից ,Մանազկերտից և Կոստանդնուպոլսից եկածների շառավիղները։

Զառի ազգաբնակչության փոփոխությունը.[3]

Տարի 1831 1897 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2001 2004
Բնակիչ 89 1143 895 1299 847 976 953 1386 1386 1522

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը զբաղվում է անասնաբուծությամբ, դաշտավարությամբ և ծխախոտագործությամբ։

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զառի հյուսիսարևմտյան մասում կան մ.թ.ա. II-I հազարամյակի ամրոց, մ.թ.ա. III-II հազարամյակների դամբարանադաշտ և եկեղեցի (վերականգնված 1977 թվականին)։

Սուրբ Կարապետ եկեղեցի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Կարապետ եկեղեցին գտնվում է գյուղի հյուսիսային եզրին։ Համաձայն շինարարական արձանագրության՝ եկեղեցին կառուցվել է 1271 թվականին։ Եկեղեցին սկզբում միջին չափերի միանավ բազիլիկ ոճի կառույց էր, որը հետագայում դարձել է եռանավ[1]։ Եկեղեցու բարավորի շինարարական արձանագրությունից պարզ է դառնում,որ երբեմնի եկեղեցին ունեցել է 105 սմ մուտքի լայնություն։ Եկեղեցու մասին կա 1883 թվականին վերաբերող վկայություն

Aquote1.png ․․․Միայն մեկ հին եկեղեցի ունի,որի մեջ միայն ամիսը երեք կամ չորս անգամ է լինում ժամասացություն,չնայելով,որ քահանան շատ խելոք և գովելի բարք ու վարքի տեր մարդ էր[4]։ Aquote2.png

Պահպանվել է եկեղեցու շինարարական 7 տողանի թվակիր արձանագրությունը։ Եկեղեցին գործել է մինչև 1920-ականները,վերջին անգամ վերանորոգվել 1977-1978 թվականներին։


Գերեզմանոց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զառ գյուղի տարածքում հին գերեզմանոցները երկուսն են։ Մեկը եկեղեցուց ոչ հեռու է,այստեղ պահպանվել են 400 անմշակ և կիսամշակ տապանաքարեր։ Երկրորդ գերեզմանոցը գտնվում է գյուղամիջում։Ինչպես վկայվել է 1947 թվականին,այս գերեզմանոցը մասամբ վնասվել է ճանապարհի կառուցման հետևանքով․

Aquote1.png ․․․Գերեզմանոցի եզրերից քանդել են ճանապարհաշինության և բնակարանաշինության պատճառով[5]։ Aquote2.png


Տեղում վկայվել են նաև 1691 թվականի արձանագիր տապանաքար և 13-17 դարերի խաչքարեր, որոնք չեն հասել մեր օրեր։ Զառ գյուղի գերեզմանոցում հիշատակվել են 1286 և 1306 թվականների արձանագրություններով խաչքարեր, որոնք անհետացել են։ Պահպանվել են վիմագրերի ընդօրինակումները․

Aquote1.png Խաչքար գյուղի գերեզմանոցում․

Թվին ՉՀԵ(1286), ես՝Մամքոս, կանգնեցի զխաչս, յիշեցէք[6]

Aquote2.png


Aquote1.png Խաչքար գյուղի գերեզմանոցում․

Թվին ՉԾԵ(1306) , կամաւն աստուծոյ մեք՝Ճայճնայս և Սարգիս, կանգնեցաք զխաչս ի Քրիստոս, ամէն[7]

Aquote2.png


Ձիթհան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1760-ական թվականներին Զառ գյուղում եղել է Գեղարդավանքին պատկանող ձիթհան[8]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Զառ և Սևաբերդ գյուղերի պատմական հուշարձանները, Ս․ Կարապետյան, ՀՃՈՒ հիմնադրամ, 2014 թվական
  2. Յ․ Կարագեոզեան, Սեպագիր տեղանուններ, Երևան, 1988 թ․, էջ 98-99
  3. «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 76»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-09-12-ին։ Վերցված է 2014 Ապրիլի 14 
  4. «Մշակ»,1883,N163,էջ 1-2
  5. ՀԱԴ,ֆ․1063,ց․1,գ․1403,թ․5
  6. ՀԱԴ,ֆ․1063,ց․1,գ․1320,թ․17
  7. ՀԱԴ,ֆ․1063,ց․1,գ․1320,թ․17,նաև՝ գ․1329,թ․87
  8. Սիմեոն կաթողիկոս Երևանցի,Ջամբո,Երևան,2003,էջ 385

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սամվել Կարապետյան http://www.raa-am.org/raa/pdf_files/75.pdf