Կապուտան (Կոտայքի մարզ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կապուտան (այլ կիրառումներ)
Գյուղ
Կապուտան
Kaputan vilage, Kaptavank church & Mt.Ararat.JPG
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԿոտայքի
Այլ անվանումներԼեռնավանք
ԲԾՄ1700 մ
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն1100 մարդ (2012[1])
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Ժամային գոտիUTC+4
##Կապուտան (Կոտայքի մարզ) (Հայաստան)
Red pog.png

Կապուտան, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 47 կմ հարավ-արևմուտք, իսկ Աբովյան քաղաքից 8 կմ արևելք, Հատիս լեռան ստորոտին։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1695-1784 մ բարձրության վրա։

Գյուղն ունեցել է նաև հին անվանում, որը սակայն մոռացության է մատնվել։ Որոշ աղբյուրներում հիշատակվում է գյուղի Գյոյքիլիսա թուրք եկվորների կողմից դրված անունը, որը նշանակում է կապույտ եկեղեցի։ Շրջակայքում կան կապույտ գույնի շինաքարեր, որի պատճառով էլ գյուղը ստացել է Կապուտան անունը։Գյուղի մոտաքայքի բլրի վրա կա մի եկեղեցի որըևս կառուցված է այդ նույն կապտավուն շինաքարից և հենց դրանով է պայմանավորված թուրքերի գյուղին տված Գյոյքիլիսա անվանումը։ Կապուտան է վերանվանվել 1935 թ.-ի հունվարի 3-ին։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի հիմնման մասին տեղեկություններ չկան, սակայն շրջակայքում գտնվող հուշարձաններն ու պատմամշակութային կառույցները վկայում են որ գյուղըվաղ միջնադարից արդեն հայաբնակ է եղել։ 1604 թվականին գյուղը բռնագաղթի պատճառով գրեթե ամբողջությամբ ամայացել է, սակայն քիչ անց կրկին վերաբնակեցվել և շենացել է, չնայած որոշ պատմական ցավոտ դեպքերի (օրինակ` 1905-1907 թվականների հայ-թուրքական հակամարտությունները)։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1830-ական թվականներին գյուղում տեղի է ունեցել մարդահամար, որի արդյունքների համաձայն այստեղ հայերից բացի այստեց բնակվել են խանական իշխանությունների կողմից աջակցություն ստացած թյուրքական ծագմամբ որոշ մահմեդական ցեղեր։ Գյուղի բնակչությունը բավականին մեծացել է 1930-ական թվականներին, և ներկայումս էլ գրեթե հավասարվում է այդ թվականներին գյուղի ունեցած բնակչությանը։

Կապուտանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.[2]

Տարի 1873 1897 1926 1939 1959 1970 1979 2001 2004
Բնակիչ 660 1003 1110 1574 1119 1073 1050 1312 1374

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը զբաղվում է խոշոր և մանր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, հացահատիկի մշակությամբ։

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կապուտանն ունի 7-րդ դարի Սուրբ Հովհաննես (մնացել է միայն մի քանի մասունքներ) եկեղեցին, որը միջև խորհրդային տարիները եղել է գյուղի միակ ծխական եկեղեցին։ Այն 1886 թվականին որոշակի վերանորոգումներ է կրել։ Գյուղի մոտակայքում` բլրի գագաթին է գտնվում նաև Սուրբ Մինաս եկեղեցին, որ ըստ 1839 թվականին գրված հիշատակումների այդ ժամանակ դեռևս կանգուն է եղել։ Ըստ շինարարական արձանագրության եկեղեցին կառուցվել է 1349 թվականին։ Հիմնադրման թվականը գրված է ղել եկեղեցու մոտակայքում գետնին ընկած քարերից մեկի վրա, որը ընկել էր եկեղեցու երկրորդ հարկի արևմտրան պատի հյուսիսային եզրից։ Հայտնի է, որ եկեղեցին կանգուն է եղել մինչև 1920-ական թվականները։ Պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության ընկերության միջոցներով 1981-1983 թվականներին եկեղեցին որոշակիորեն վերակառուցվել է։ Գյուղի հյուսիսարևմտյան եզրում կա խաչքարերով գերեզմանոց (VII-XX դարեր), «Կապույտ խաչ» խաչքար (XII-XIII դարեր)։ Ահնտեղ հատկապես աչքի է ընկնում գերեզմանոցի միջնադարյան հատվածը։ Այստեղ կան բազմաձև տապանաքարեր և մեկ տասնյակից ավելի յուրահատուկ ու գեղաքանդակ խարքարեր։ Գյուղի հարավային եզրին` տներից մեկի բակում է գտնվում Կապույտ խաչքարը։ Այս խաչքարը թվագրվում է XII-XIII դարերին։ 1947 թվականի ուսումնասիրության համաձայն դրա կողքին ընկած էին նաև Սուրբ Մինաս եկեցեցու սյան խոյակն (խարիսխը) ումի քանի արձանագիր քարաբեկորներ։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]