Մուրադ Հասրաթյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մուրադ Հասրաթյան
Ծնվել էհունիսի 20, 1935(1935-06-20) (83 տարեկան)
ԾննդավայրԵրևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ
ՔաղաքացիությունFlag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Armenia.svg Հայաստան
Ազգությունհայ
ԿրթությունՀայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան
Գիտական աստիճանճարտարապետության դոկտոր
ԵրկերԱլեքսանդր Շիրվանզադեի անվան հ. 21 դպրոց
Մասնագիտությունճարտարապետ, ճարտարապետության պատմաբան և պատմաբան
ԱշխատավայրԵրևաննախագիծ, ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտ, Հայաստանի գեղարվեստի պետական ակադեմիա և Երևանի պետական համալսարան
Ծնողներհայր՝ Մորուս Հասրաթյան
Քաղաքական կուսակցությունԽՄԿԿ
Պարգևներ և
մրցանակներ
ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ Հայաստանի Հանրապետության պետական մրցանակ և ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ

Մուրադ Մարգարի (Մորուսի) Հասրաթյան (հունիսի 20, 1935(1935-06-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարապետ, ճարտարապետության պատմաբան։ Ճարտարապետության դոկտոր (1993)։ Մորուս Հասրաթյանի որդին։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մուրադ Հասրաթյանը ծնվել է 1935 թ-ի հունիսի 20-ին Երևանում, նորաստեղծ ԵՊՀ պատմագրական ֆակուլտետի առաջին ուսանողներ՝ հետագայում Մատենադարանի տնօրեն, Հայաստանի պատմության թանգարանի տնօրեն, անվանի պատմաբան-բանասեր, ՀՍՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Մորուս (Մարգար) Հասրաթյանի և ՀՍՍՀ վաստակավոր ուսուցչուհի, Ն.Կ. Կրուպսկայայի անվան միջնակարգ դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի Սիրանուշ Մարտիրոսյան-Հասրաթյան ընտանիքում:

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1958 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը գերազանցության դիպլոմով, ստանալով «ճարտարապետի» որակավորում:

Ինստիտուտում նրա դասախոսներն էին Ռաֆայել Իսրայելյանը, Սամվել Սաֆարյանը, Վարազդատ Հարությունյանը, իսկ դիպլոմային աշխատանքի ղեկավարն էր Միքայել Մազմանյանը:

Որպես ավագ ճարտարապետ, 1958 թ-ին աշխատանքի է անցել նորաբաց Երևաննախագիծ ինստիտուտի Գևորգ Թամանյանի արվեստանոցում: Նրա նախագծերով Երևանում կառուցվում են բնակելի և վարչական շենքեր, դպրոցներ, Շիրվանզադեի անվան 21 դպրոցը, նախագծում է Լուկաշինի անվան սովտնտեսության և Քանաքեռ-ՀԷԿ-ի բնակելի ավանների հատակագծերը: 1964 թվականից կապվում է ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի ինստիտուտի հետ, որպես կրտսեր գիտաշխատակից, ապա ինստիտուտի գիտքարտուղար (1971թ. մինչև 1976թ զուգահեռաբար նաև Արվեստի ինստիտուտում գործող արվեստագիտության և ճարտարապետության գիտական աստիճանաշնորհման խորհրդի քարտուղար): 1979 թ-ին Մ. Հասրաթյանը նշանակվում է ՀԽՍՀ ԳԱ արվետսի նստիտուտի պատմության և մշակույթի հուշարձանների համահավաքի նորաստեղծ բաժնի վարիչ, այդ պաշտոնում աշխատելով մինչև 1985թ:


1988 թ-ից մինչ օրս Մուրադ Հասրաթյանը ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի ճարտարապետության բաժնի վարիչն է: 1969 թ. Հասրաթյանը պաշտպանում է դիսերտացիա՝ «Սյունիքի XVII-XVIII դդ ճարտարապետական համալիրները» 2 թեմայով և ստանում ճարտարապետության թեկնածուի գիտական աստիճան:

2003 թ-ին Մ. Հասրաթյանը ստանում է "Ճարտարապետություն" մասնագիտությամբ պրոֆեսորի գիտական կոչում[1]: 1994 թվականից դասավանդում է Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայում, 1999 թվականից՝ Երևանի պետական համալսարանում, 2003 թվականից՝ պրոֆեսոր։

Ուսումնասիրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չափագրել է շուրջ 150 հուշարձան։

Մ. Հասրաթյանն ուսումնասիրել է և չափագրել հայկական գաղթօջախների հուշարձանները, մասնավորապետ Թիֆլիսի հայկական եկեղեցիները և ուսումնասիրության արդյունքները հրատարակել ռուսերեն և ֆրանսերեն: 1964 թ-ին նա առաջին անգամ այցելում է Ղարաբաղ, դառնալով ոչ միայն ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտից Արցախ այցելած, այլև պատմական Հայաստանի այդ նահանգի ճարտարապետության առաջին հայ պատմաբանը: Առաջին անգամ չափագրել է Լեռնային Ղարաբաղի տարածքի հայկական միջնադարյան ճարտարապետության արժեքավոր հուշարձանախմբեր Ամարասի վանքը, Դադիվանքը, Խաթրավանքը,, Գանձասարի վանքը, Գտչավանքը, բազմաթիվ եկեղեցիներ, այդ թվում՝ Շուշիի նշանավոր Ղազանչեցոց տաճարը:

Առաջինն ուսումնասիրել ու գիտական շրջանառության մեջ է դրել Տաշիրի միանավ, Դդմաշենի, Սարակապի վաղ միջնադարյան հուշարձանները, հետազոտել հայ-բյուզանդական, հայ-վրացական, հայ-իրանական ճարտարապետական առնչությունները[2]: Նախիջևանում Մ. Հասրաթյանը չափագրել, վերլուծել և գիտական շրջանառության մեջ է դրել բազմաթիվ հուշարձաններ, որոնց թվում Աստապատի Կարմիր վանքը, որը դրանից ոչ շատ ժամանակ անց քանդվեց Նախիջևանի «տերերի» կողմից և այժմ իր գոյությունը շարունակում է Մ. Հասրաթյանի չափագրություններում և նկարագրություններում:


Գրքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեղինակել է նաև հայոց պատմության քառահատորյակի՝ հայկական ճարտարապետությանը նվիրված բոլոր հոդվածները:

Համահեղինակ է հայ ճարտարապետության պատմությանը նվիրված մի շարք գրքերի («Երևան», ռուսերեն, 1968, «Սովետական Հայաստանի ճարտարապետությունը», ռուսերեն, 1972, «Կեչառիս», անգլերեն և իտալերեն, 1982, «Գանձասար», անգլերեն և իտալերեն, 1987)։

Հեղինակել է նաև հայոց պատմության քառահատորյակի՝ հայկական ճարտարապետությանը նվիրված բոլոր հոդվածները:

Մ. Հասրաթյանը հեղինակ է մոտ երկու տասնյակ գրքերի, բազմաթիվ բրոշյուրների, հարյուրավոր հոդվածների, թեզիսների, գրախոսությունների և հանրագիտարանային հոդվածների, որոնք լույս են տեսել Հայաստանում, Մոսկվայում, Կիևում, Թբիլիսիում, Փարիզում, Լիոնում, Վիեննայում, Լիսաբոնում, Հռոմում, Վենետիկում, Միլանում, Բոլոնիայում, Նեապոլում, Մոնրեալում, Յոկոհամայում, Անկարայում: Մ. Հասրաթյանի առաջին գիրքն իր ծննդավայր Երևանի ճարտարապետության մասին էր, որը Երևանի հիմնադրման 2750-ամյակ[3] ի օրերին լույս տեսավ Մոսկվայում, 1968թ-ին Վարազդատ Հարությունյանի և Արսեն Մելիքյանի հետ համահեղինակությամբ: Հեղինակային նույն կազմը ԽՍՀՄ կազմավորման 50-ամյակի կապակցությամբ 1972թ-ին Մոսկվայում հրատարակում է "Архитектура Советской Армении" աշխատությունը։

«Հայ արվեստի պատմություն»[4] կոլեկտիվ հիմնարար աշխատության համար, որտեղ հեղինակել էր հայկական ճարտարապետության պատմությանը նվիրված բաժինները, Մ. Հասրաթյանն արժանացել է 2009թ-ի ՀՀ Պետական մրցանակին՝ կերպարվեստի ոլորտում:

Անդամակցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հայաստանի ինժեներական ակադեմիայի անդամ 1998 թ-ից
  • Ճարտարապետության միջազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ 2015 թ-ից

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հայաստանի Հանրապետության պետական մրցանակ, 2009 թ.[2]
  • Երևանի պետական համալսարանի ոսկե մեդալ
  • ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ
  • ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության ոսկե հուշամեդալ
  • ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի` Թորոս Թորամանյանի անվան մրցանակ «Վաղքրիստոնեական հայկական ճարտարապետությունը» (Մոսկվա, 2010 թ.) աշխատության համար
  • ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png