Արշակավան
| Ստեղծում | 350s-ականներ  | |
|---|---|---|
| Հիմնադիր | Արշակ Բ | |
| Երկիր | Մեծ Հայք | |
| Մայրաքաղաքն է | Մեծ Հայք | |
| Վարչատարածքային միավոր | • Այրարատ • Կոգովիտ | |
| Located in the present-day administrative territorial entity | Աղրըի մարզ | |
| Բնաշխարհագրական օբյեկտի տարածքում | • Հայկական լեռնաշխարհ • Արարատյան դաշտ | |
Արշակավան, պատմական քաղաք Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Կոգովիտ գավառում «ի թիկնաց լերինն Մասեաց», հնում գործող Թավրիզ - Դարոյնք - Կարին (Էրզրում), Տրապիզոն քարավանային տարանցիկ ճանապարհի վրա (այժմ Թուրքիայի տարածքում)։ Այն գտնվում էր դեպի Պարսկաստան գնացող առևտրային ճանապարհի վրա[1]։
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Հիմնադրել է Արշակ Բ արքան 350-ական թվականների սկզբին։ Քաղաքը բնակեցնելու համար Արշակ Բ-ը հրովարտակ է արձակել, որի համաձայն այնտեղ կարող էին ապաստան գտնել տերերից փախած ծառաները, պարտապանները, օրինազանցները և բոլոր նրանք, ովքեր ենթակա են հետապնդման ու հալածանքի։ Ըստ Լեոյի ենթադրության՝ քաղաքում բնակություն էին հաստատել ոչ միայն վատ վարքագիծ դրսևորած անձինք, այլ նաև ճորտ գյուղացիները՝ «շինականները»[2]։ Քաղաքում բնակվողներին Արշակ Բ-ի կողմից տրված էին արտոնություններ՝ ինչի հետևանքով այն սկսվեց արագորեն համալրվել բնակչությամբ։ Քաղաքում բնակություն էին հաստատել հատկապես շրջակա գավառներից։ Ըստ հայ պատմիչ Փավստոս Բուզանդի չափազանցված տվյալների քաղաքն ունեցել է 20․000 ծուխ[3]։ Նախարարները բազմաթիվ անգամներ իրենց բողոքներով դիմել են Արշակ Բ-ին, անպատասխան մնալով դիմել են Շապուհին[4]։
Թադևոս Հակոբյանի կարծիքով՝ «նոր մայրաքաղաքի հիմնադրմամբ Հայոց արքան ձգտում էր՝
- նրա բնակչությանը որոշ արտոնություններ տալով նախարարների դեմ մղվող պայքարում նրան դարձնել իր հենարանը,
- նախարարներին ենթակա շինականների հաշվին մեծացնել պետական հարկատու բնակիչների թիվը,
- շինականներին ու «ծառաներին» տրվող արտոնություններն օգտագործել սուր բնույթ ստացած դասակարգային ներհակություններն առժամանակ մեղմացնելու համար»[5]։
Արշակավանի բնակեցման եղանակը չէր կարող դուր գալ հայ նախարարներին և, հատկապես, նրանց, որոնց տիրություներն անմիջականորեն սահմանակից էին քաղաքին։ Դժգոհ էր Արշակավանի հիմնադրումից և հոգևորականությունը՝ Ներսես Ա Մեծ կաթողիկոսի գլխավորությամբ, որին հատկապես մտահոգում էին քաղաքում տիրող ազատ բարքերը[3]։
Քաղաքի կործանում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Արշակավանի մասին պատմող հայ պատմիչներ Փավստոս Բուզանդը և Մովսես Խորենացին իրար հակասող տեղեկություններ են տալիս Արշակավանի կործանման մասին։ Ըստ Բուզանդի Արշակավանը բնակչությունից դատարկվել է Աստծո կողմից, որպես պատիժ ուղարկված համաճարակի հետևանքով[3]։ Պատմահոր վկայությամբ, սակայն, քաղաքը ոչնչացրել են ըմբոստ նախարարների միացյալ ուժերը[4]։ Խորենացին հաղորդում է, որ նախարարները, միանալով Ներսես Կամսարականին, պաշարել են քաղաքը։ Քաղաքի պաշարումից էլ սկսվել է ժանտախտը, և նախարարներին հաջողվել է գրավել քաղաքը։ Արշակավանը նախարարների կողմից գրավվելուց հետո հիմնահատակ քանդվել է։ Բնակչությունը մեծ մասամբ սպանվել է, միայն փրկվել են մանուկները[6]։ Որոշ հեղինակներ Արշակավանի կործանումը թվագրում են՝ կա՛մ 355 թվականով, կա՛մ 358 թվականի տեղի ունեցած երկրաշարժով[2]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Մանանդյան, Հակոբ (1944). Քննական տեսություն հայ ժողովրդի պատմության, հատոր 2.
- ↑ 2,0 2,1 Վարշամյան, Էդգար (2022). ««Հայոց թագավոր Արշակ Բ-ի ներքին քաղաքականությունը»». Պատմություն և մշակույթ. No 1 (17): 7–25.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Փավստոս Բուզանդ, Հայոց պատմություն, գիրք Դ, գլուխ ԺԳ
- ↑ 4,0 4,1 Մովսես, Խորենացի (1981). «Հայոց պատմություն», գլուխ իէ. Երևանի համալսարան.
- ↑ Թադևոս Հակոբյան, Պատմական Հայաստանի քաղաքները, էջ 69-70
- ↑ Լեո (1900). Երկերի ժողովածու (Հատոր I). Երևան: «Հայաստան» հրատարակչություն. էջ 462-463. ISBN 978-5-550-00407-4.
{{cite book}}: More than one of|pages=and|page=specified (օգնություն)
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
| ||||||||||