Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա (NBA)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա
National Basketball Association
Հապավում NBA
Կարգախոս Where Amazing Happens
(որտեղ պատահում է զարմանալին)
Տիպ Սպորտային լիգա
Իրավ. կարգավիճակ Գործող
Շտաբակայան Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Մանհեթեն, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ
Տարածաշրջան Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
(29 ակումբ)
Կանադա Կանադա
(1 ակումբ)
Ակումբների քանակ 30
Վերջին չեմպիոն Մայամի Հիթ
(3-րդ տիտղոս)
Ամենատիտղոսակիր ակումբ Բոստոն Սելտիքս
(17 տիտղոս)
Կոմիսար Ադամ Սիլվեր
Կայք nba.com

Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա (անգլ.՝ National Basketball Association, կրճատ՝ NBA), տղամարդկանց բասկետբոլի պրոֆեսիոնալ առաջնություն, Հյուսիսային Ամերիկայի գլխավոր սպորտային լիգաներից մեկը։ Ունի երեսուն ակումբ (29-ը Միացյալ Նահանգներից և 1-ը Կանադայից), Միացյալ Նահանգների բասկետբոլի ֆեդերացիայի գործող անդամ է։[1] NBA-ում հանդես եկող բասկետբոլիստները համարվում են ամենաբարձր միջին տարեկան աշխատավարձ ստացող մարզիկները [2]

Հիմնադրվել է 1946 թվականի հունիսի 6-ին, որպես Ամերիկայի բասկետբոլի ասոցիացիա (BAA)[3]։ 1949 թվականի օգոստոսի 3-ին Ամերիկայի բասկետբոլի ասոցիացիայի և Բասկետբոլի ազգային լիգայի (NBL) միավորումից հետո ձևավորվում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիան։

Պատմությունը[խմբագրել]

Հիմնադրումը և միավորումը[խմբագրել]

Ամերիկայի բասկետբոլի ասոցիացիան (անգլBasketball Association of America, հապավումը՝ BAA) հիմնադրվել է 1946 թվականին։ Նորաստեղծ լիգայի սեփականատերերին պատկանում էին Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում գտնվող մի շարք հոկեյի արենաներ։ 1946 թվականի նոյեմբերի 1-ին Տորոնտոյում տեղի ունեցավ հանդիպում «Տորոնտո Հասկիս» և «Նյու Յորք Նիքերբոքերս» ակումբների միջև, որն NBA-ը այսօր համարում է իր պատմության մեջ անցկացված առաջին բասկետբոլային խաղը։[4] Չնայած այդ ժամանակաշրջանում Հյուսիսային Ամերիկայում արդեն կային գործող պրոֆեսիոնալ բասկետբոլի լիգաներ, մասնավորապես՝ Ամերիկայի բասկետբոլի լիգան (ABL) և Բասկետբոլի ազգային լիգան (NBL), սակայն BAA-ն իր առջև նպատակ էր դրել ակումբները տեղակայել խոշոր քաղաքներում և խաղերն անցկացնել մեծ արենաներում։ Գոյության նախնական տարիների ընթացքում BAA-ը որակային առումներով զիջում էր ինչպես հակառակորդ լիգաներին, այնպես էլ «Հառլեմյան ճանապարհորդներին» և նմանատիպ ոչ մրցակցային ակումբներին։

1949 թվականի օգոստոսի 3-ին BAA-ը որոշում է միավորվել NBL-ի հետ՝ ձևավորելով Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիան (National Basketball Association, NBA)[5] Նորաստեղծ լիգայում գործում էին 17 թիմեր, տեղակայված մեծ ու փոքր բնակավայրերում[5], իսկ հանդիպումներն անցկացվում էին ինչպես տարբեր մեծության արենաներում, այնպես էլ սիրողական մարզադահլիճներում։ 1950 թվականին NBA-ը որոշում է նվազեցնել գործող թիմերի քանակը, ուստի թիմերը միացվում են միմյանց՝ դառնալով 11-ը։ Կրճատումների գործընթացը շարունակվում է մինչև 1953–54 մրցաշրջանը, երբ լիգայում մնում են ընդհամենը ութ թիմեր, որոնցից բոլորն էլ գործում և հանդես են գալիս NBA-ում մինչ օրս («Նյու Յորք Նիքս», «Բոստոն Սելտիքս», «Գոլդեն սթեյթ Ուորիորս», «Լոս Անջելես Լեյքերս», «Սակրամնետո Ռոյալս/ Քինգս», «Դետրոյթ Փիստոնս», «Ատլանտա Հոքս», և «Ֆիլադելֆիա Նեշընըլզ/Սեվնթի Սիքսերս»)։ Կրճատումների արդյունքում այն թիմերը, որոնք հանդես էին գալիս փոքր քաղաքներում, տեղափոխվում են ավելի մեծ քաղաքներ։

NBA-ում գործում էր ռասայական սահմանափակում, որը տարեցտարի թուլանում էր։ Սահմանափակումն առաջին անգամ կոտրվում է 1947 թվականին, երբ Վատարու Միսական, ով ամերիկյան ճապոնացի էր, սկսում է հանդես գալ «Նյու Յորք Նիքսում»։ 1950 թվականին ապրիլի 26-ին մարզիչ Հարոլդ Հանթերը պայմանագիր է գնքում «Վաշինգտոն Կապիտոլսի» հետ՝ դառնալով NBA-ի հետ պայմանագիր կնքած առաջին աֆրոամերիկացին։[6] Չնայած մոտական մրցաշրջանին ընդառաջ Հանթերը հեռացվում է աշխատանքից[6][7], այնուամենայնիվ մի շարք սևամորթ մարզիկներ սկսում են հանդես գալ լիգայում, ընդ որում հենց սևամորթ Ջորջ Միկանի օրոք է «Մինեապոլիս Լեյքերսը» հաղթում առաջին 5 առաջնությունները։ 1954 թվականին NBA-ը ներմուծում է 24 վայրկանի կանոնը, ըստ որի՝ գրոհը սկսող կողմը 24 վայրկյանի ընթացքում պիտի նետում կատարի դեպի հակառակորդի զամբյուղը, հակառակ դեպքում գնդակը տրվում է հակառակորդ թիմին։[8]

«Սելտիքսի» գերիշխումը և լիգայի ընդլայնումը[խմբագրել]

Բիլ Ռասելը պաշտպանվում է Ուիլթ Չեմբեռլենի դեմ (1966)

1957 թվականին նորեկ կենտրոնական Բիլ Ռասելը միանում է «Բոստոն Սելտիքսին»։ Այդ ժամանակներում «Սելտիքսի» կազմում հանդես էր գալիս պաշտպան Բոբ Քուզին, իսկ թիմը մարզում էր Ռեդ Օուերբաքը։ Թիմը սկսում է աննախադեպ հաջողություն գրանցել՝ տասներեք մրցաշրջաններում նվաճելով տասնմեկ NBA-ի առաջնություն։ 1959-ին կենտրոնական Ուիլթ Չեմբեռլենը սկսում է հանդես գալ «Ֆիլադելֆիա Ուորիորսում», որի կազմում գրանցել է մինչև օրս անգերազանցելի անհատական ռեկորդներ, մասնավորապես՝ 100 միավոր մեկ խաղում և 55 անդրադարձ մեկ խաղում։ Չեմբեռլենի գլխավոր մրցակիցը լիգայում համարվում էր Ռասելը։

1960-ական թվականներին ողջ լիգան «Սելտիքսի» տիրապտության տակ էր։ Ռասելի, Քուզիի և մարզիչ Օուերբաքի առաջնորդությամբ Բոստոնը 1959–66 թվականների ընթացքում ռեկորդային 8 անգամ անընդմեջ նվաճեց NBA-ի գավաթը։ Թիմը չկարողացավ նվաճել տիտղոսը 1966-67 մրցաշրջանում, սակայն դա արեց 1967-68 մրցաշրջանում[9]։

Այս ժամանակաշրջանում NBA-ի ակումբները շարունակեցին քաղաքից քաղաք տեղափոխվել. «Մինեապոլիս Լեյքերսը» տեղափոխվում է Լոս Անջելես, «Ֆիլադելֆիա Ուորիորսը» տեղափոխվում է Սան Ֆրանցիսկո, «Սիրաքյուզ Նեյշընըլզը» տեղափոխվում է Ֆիլադելֆիա, վերանվանվելով «Ֆիլադելֆիա Սեվնթի Սիքսերսի» և վերջապես «Սենթ Լուիզ Հոքսը» տեղափոխվում է Ատլանտա, վերանվանվելով «Ատլանտա Հոքսի»։ Բացի տեղափոխումներից, լիգայում սկսում են նոր թիմեր հիմնադրվել։ 1961 թվականին «Չիկագո Փեքերսը» (այժմ՝ «Վաշինգթոն Վիզարդս») դառնում է NBA-ի իններորդ ակումբը, իսկ 1966-1968 թվականների ընթացքում լիգայում հանդես եկող թիմերի քանակը 9-ից դառնում է 14։ Նորաստեղծ ակումբներն էին «Չիկագո Բուլսը», «Սիեթլ Սուպերսոնիքսը» (այժմ՝ «Օկլահոմա Սիթի Թանդեր»), «Սան Դիեգո Ռոքեթս» (չորս տարի անց տեղափոխվում է Հյուստոն քաղաք), «Միլոուքի Բաքսը» և «Ֆինիքս Սանսը»։

1967 թվականին ստեղծվում է Ամերիկյան բասկետբոլի ասոցիացիան (American Basketball Association, ABA)։ Երկու սպորտային կազմակերպությունների միջև սկսվում է պայքար։ NBA-ին չնայած հաջողվում է «ձեռք գցել» տվյալ ժամանակաշրջանի համալսարանային առաջնությունների գերաստղ Լյու Ալսինդորին (ավելի ուշ՝ Քարիմ Աբդուլ-Ջաբար), սակայն միաժամանակ կորցնում է գործող աստղ Ռիք Բերիին, ինչպես նաև 4 վետերան մրցավարների, որոնք որոշում են միանալ ABA-ին։[10]

1969-ին դիզայներ Ալան Սիգելը Բեյսբոլի բարձրագույն լիգայի պատկերանիշի օրինակով ստեղծում է NBA-ի ներկայիս պատկերանիշը, որում պատկերված է «Լեյքերսի» բասկետբոլիստ Ջերի Վեսթի գծանկարը։ Պատկերանիշը պաշտոնապես լույս է տեսնում 1971 թվականին և մինչ օրս հանդիսանում է NBA-ի ապրանքանիշի անբաժանելի մասը:[11]

Յոթանասունականների ընթացքում երկու լիգաների մրցակցության մեջ առավել դոմինանտ տեղ է սկսում գրավել ABA-ը, որն սկսում է պայմանագրեր կնքել համալսարանների ոչ-շրջանավարտ ուսանողների հետ, որոնցից առավել նշանավորներից էր «Բժիշկ Ջեյ» մականունը կրող սլեմ դանկ վարպետ Ջուլիուս Էրվինգը։ Միևնույն ժամանակ NBA-ը բուռն կերպով սկսում է ընդլայնման գործունեություն ծավալել և հաստատվել երկրի առավել խոշոր քաղաքներում։ 1966-1974 թվականների ընթացքում NBA-ում հանդես եկող ակումբների թիվը 9-ից աճում է և դառնում 18։ 1970-ին իրենց առաջին մրցաշրջանն են անցկացնում «Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերսը», «Բաֆալո Բրեյվզը» (այժմ՝ «Լոս Անջելես Կլիպերս») և «Կլիվլենդ Կավալիերսը»՝ ակումբների քանակ դարձնելով 17, իսկ 18-րդ ակումբը ասպարեզ է մտնում 1974-ին՝ կրելով «Նյու Օռլեանս Ջազ» (այժմ՝ «Յութա Ջազ»)[12] 1976 թվականին ի վերջո տեղի է ունենում NBA-ի և ABA-ի երկար սպասված միավորումը, ինչի արդյունքում ABA չորս ակումբներ՝ «Սան Անտոնիո Սփըրսը», «Դենվեր Նագեթսը», «Ինդիանա Փեյսերսը» և «Նյու Յորք Նեթսը» (այժմ՝ «Բրուքլին Նեթս») տեղ են գտնում NBA-ում՝ ակումբների ընդհանուր քանակն հասցնելով 22-ի։ Տասնամյակի ավարտին մոտ, սակայն, լիգան աչքի չէր ընկնում խոստումնալիությամբ՝ նվազող հեռուստատեսային վարկանիշների, ցածր հաճախելիության և որոշ բասկետբոլիստների անվան հետ կապված թմրանյութային սկանդալների պատճառով։ Այդ բոլոր խնդիրները իրենց լրջությամբ սպառնում էին նույնիսկ լիգայի բնականոն գործունեությանը։

Ժողովրդականության աճը[խմբագրել]

Նոր դարաշրջանը[խմբագրել]

Թիմերը[խմբագրել]

Մրցաշրջանի կառուցվածքը[խմբագրել]

Խաղային մրցաշրջանը NBA-ում բաղկացած է կանոնավոր առաջնությունից և փլեյ-օֆֆից։ Կանոնավորի Ժամանակ բոլոր 30 թիմերն անցկացնում են 82 խաղ։ Յուրաքանչյուր կոնֆերենցիաներից 8 լավագույն թիմերը անցնում են եզրափակիչ՝ փլեյ-օֆֆ, որտեղ և հաղթում է միայն մեկ թիմ՝ դառնալով NBA չեմպիոն։

Կանոնավոր առաջնություն[խմբագրել]

Բոլոր աստերի ուիքենդ[խմբագրել]

Փլեյ-օֆֆ[խմբագրել]

Առաջնություններ[խմբագրել]

Ակումբներ Հաղթել են Պարտվել են Ընդհանուր Հաղթած տարի(ներ) Պարտված տարի(ներ)
Բոստոն Սելտիքս 17 4 21 1957, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1968, 1969, 1974, 1976, 1981, 1984, 1986, 2008 1958, 1985, 1987, 2010
Մինեապոլիս/ Լոս Անջելես Լեյքերս 16 15 31 1949, 1950, 1952, 1953, 1954, 1972, 1980, 1982, 1985, 1987, 1988, 2000, 2001, 2002, 2009, 2010 1959, 1962, 1963, 1965, 1966, 1968, 1969, 1970, 1973, 1983, 1984, 1989, 1991, 2004, 2008
Չիկագո Բուլս 6 0 6 1991, 1992, 1993, 1996, 1997, 1998
Սան Անտոնիո Սփըրս 4 1 5 1999, 2003, 2005, 2007 2013
Սիրաքյուզ Նեյշընըլզ/Ֆիլադելֆիա Սեվնթի Սիքսերս 3 6 9 1955, 1967, 1983 1950, 1954, 1977, 1980, 1982, 2001
Ֆորտ Ուեյն/Դետրոյթ Փիստոնս 3 4 7 1989, 1990, 2004 1955, 1956, 1988, 2005
Ֆիլադելֆիա/Սան Ֆրանցիսկո/Գոլդեն սթեյթ Ուորիորս 3 3 6 1947, 1956, 1975 1948, 1964, 1967
Մայամի Հիթ 3 1 4 2006, 2012, 2013 2011
Նյու Յորք Նիքս 2 6 8 1970, 1973 1951, 1952, 1953, 1972, 1994, 1999
Հյուստոն Ռոքեթս 2 2 4 1994, 1995 1981, 1986
Բալթիմոր/Վաշինգթոն Բալեթս (այժմ՝ Վաշինգոթոն Վիզարդս) 1 3 4 1978 1971, 1975, 1979
Սենթ Լուիս/Ատլանտա Հոքս 1 3 4 1958 1957, 1960, 1961
Սիեթլ Սուպերսոնիքս/Օկլահոմա Սիթի Թանդեր 1 3 4 1979 1978, 1996, 2012
Պորտլենդ Թրեյլբլեյզերս 1 2 3 1977 1990, 1992
Դալաս Մավերիքս 1 1 2 2011 2006
Միլոուքի Բաքս 1 1 2 1971 1974
Ռոչեստեր Ռոյալս (այժմ՝ Սակրամենտո Քինգս) 1 0 1 1951
Բալթիմոր Բալեթս (լուծարվել է 1954-ին) 1 0 1 1948
Նյու Ջերսի Նեթս (այժմ՝ Բրուքլին Նեթս) 0 2 2 2002, 2003
Օռլանդո Մեջիք 0 2 2 1995, 2009
Ֆինիքս Սանս 0 2 2 1976, 1993
Յութա Ջազ (նախկինում՝ Նյու Օռլեանս Ջազ) 0 2 2 1997, 1998
Կլիվլենդ Կավալիերս 0 1 1 2007
Ինդիանա Փեյսերս 0 1 1 2000
Չիկագո Ստագս (Լուծարվել է 1950-ին) 0 1 1 1947
Վաշինգտոն Կապիտոլս (Լուծարվել է 1951-ին) 0 1 1 1949

Ներկա պահին գործող թիմեր, որոնք երբևէ հանդես չեն եկել NBA-ի գերեզրափակչում

Հեռարձակումը[խմբագրել]

Միացյալ Նահանգներում NBA-ի խաղերը հեռարձակվում են «ABC», «ESPN», «TNT» և «NBA TV» հեռուստաալիքներով։ Հայաստանի Հանրապետությունում NBA-ն սկսեց իր հեռուստատեսային դեբյուտը 2004-05 խաղաշրջանում։ Խաղերը հեռարձակվեցին «Արմենիա» հեռուստաընկերությամբ մինչև 2006-07 խաղաշրջանը, իսկ այնուհետև՝ 2007-08-ից մինչև 2008-09 խաղաշրջանը՝ «Ար» հեռուստաընկերությամբ։ Մեկնաբությունները կատարում էր Կարեն Մովսիսյանը։


Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. «Յու Էս Էյ բասկետբոլ»։ Usabasketball.com։ http://www.usabasketball.com/inside.php?page=inside։ Վերցված է 2012-01-05։ 
  2. «ԲԱՑՀԱՅՏՎԱԾ. Աշխարհի ամենաբարձր վարձատրվող թիմերը, Մանչեստեր սիթին մոտենում է Բարսային և Ռեալ Մադրիդին»։ «Սպորտինգ ինթելիջենս»։ Մայիսի 1, 2012։ http://www.sportingintelligence.com/2012/05/01/revealed-the-worlds-best-paid-teams-man-city-close-in-on-barca-and-real-madrid-010501/։ Վերցված է Հունիսի 11, 2012։ 
  3. Գոլդեփեր, Սեմ։ «Առաջին խաղը»։ ԲԱԱ։ http://www.nba.com/history/firstgame_feature.html։ Վերցված է Օգոստոսի 5, 2010։ 
  4. «Կանադական բասկետբոլի պատմությունը»։ «Էն Բի Էյ Մեդիա»։ http://www.nba.com/canada/History_of_Basketball_in_Canad-Canada_Generic_Article-18023.html։ Վերցված է 2007-04-13։ 
  5. 5,0 5,1 «NBA-ը ստեղծվեց»։ «Հիսթորի»։ http://www.history.com/this-day-in-history/nba-is-born։ Վերցված է Հուլիսի 29, 2010։ 
  6. 6,0 6,1 ՄակԴաուել, Սեմ (2013-03-09). «Սամների շրջանավարտ Հարոլդ Հանթերը, ով NBA-ի հետ պայմանագիր կնքած առաջին աֆրոամերիկացին էր, մահանում է 86 տարեկան հասակում». «Կանզաս սիթի սթար». http://www.kansascity.com/2013/03/08/4109211/sumner-grad-harold-hunter-first.html։ Վերցված է 2013-03-30. 
  7. «Մահացել է Թենեսիի նահանգային համալսարանի նախկին մարզիչ Հարոլդ Հանթերը». «Սեթի փեյփր». 2013-03-07. http://nashvillecitypaper.com/content/sports/former-tennessee-state-basketball-coach-harold-hunter-dies։ Վերցված է 2013-03-30. 
  8. «NBA-ի օրենքների պատմություն»։ NBA։ Մայիսի 8, 2008։ http://www.nba.com/analysis/rules_history.html։ Վերցված է Հոկտեմբերի 15, 2013։ 
  9. «Հաղթած առաջնություններ | Celtics.com - Բոստոն Սելտիքսի պաշտոնական կայք»։ «Nba.com»։ http://www.nba.com/celtics/history/ChampionshipWins.html։ Վերցված է 2012-01-05։ 
  10. Զալցբերգ, Չարլզ (1998)։ Սետ շոտից սլեմ դանկ։ Նյու Յորք: «Մակգրոու-Հիլ», 203։ ISBN 978-0-8032-9250-5։ 
  11. Քրոու, Ջերի (Ապրիլ 27, 2011)։ «Այդ աշխարհահռչակ սիլուետը կարելի է վերագրել նրան»։ «Լոս Անջելես Թայմս»։ http://articles.latimes.com/2010/apr/27/sports/la-sp-crowe-20100427։ Վերցված է Մայիսի 23, 2011։ 
  12. «1970–71 խաղաշրջանի նկարագրություն»։ NBA։ http://www.nba.com/history/season/19701971.html։ Վերցված է Հուլիսի 30, 2010։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]