Մառլեն Դիտրիխ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox film.png
Մառլեն Դիտրիխ
Մարիա Մագդալեն Դիտրիխ
Marlene Dietrich in No Highway (1951) (Cropped).png
Մ. Դիտրիխը «Երկինք գնացող ճանապարհ չկա» ֆիլմում
Բնօրինակ անուն Մարիա Մագդալեն Դիտրիխ
Հասակը 165 սմ
Ծնվել է՝ 1901 թ., դեկտեմբերի 27 (1901-12-27)
Ծննդավայր Շյոնենբերգ, Գերմանական կայսրություն
Մահացել է մայիսի 6, 1992 (90 տարեկան)
Մահվան վայր Փարիզ, Ֆրանսիա
Քաղաքացիություն ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ
Ազգություն {{{2}}} Գերմանիա
Մասնագիտություն դերասանուհի, երգչուհի
Ակտիվ շրջան 1919-1984
Ամուսին(ներ) Ռուդոլֆ Սիբեր (1923–1976; մինչև նրա մահը)
Երեխա(ներ) Մարիա Ռիվա (ծն. 13.12.1924)
IMDb ID 0000017
ԿինոՊոիսկ ID 2907
[Պաշտոնական կայք Պաշտոնական կայք]

Մառլեն Դիտրիխ (գերմ.՝ Marlene Dietrich [maɐˈleːnə ˈdiːtʁɪç]), լրիվ անունը՝ Մարիա Մագդալենա Դիտրիխ, դեկտեմբերի 27, 1901, Շյոնենբերգ, Գերմանական կայսրություն - մայիսի 6, 1992, Փարիզ, Ֆրանսիա)[1], ամերիկյան հայտնի դերասանուհի և երգչուհի. ազգությամբ գերմանացի է։

Ամերիկյան կինոակադեմիան իր՝ Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 մեծագույն աստղերի ցանկում նրան ընդգրկել է 9-րդ տեղում։

Կենսագրություն և կարիերա[խմբագրել]

Կրթություն[խմբագրել]

Մառլեն Դիտրիխը ծնվել է 1901 թվականին Բեռլինի շրջանի Շյոնենբերք քաղաքում՝ ոստիկանության սպա Լուի Էրիխ Օտտո Դիտրիխի և Վիլհելմ Ֆելզինգի ընտանիքում։ Մինչ 1918 թվականը սովորել է Բեռլինի միջնակարգ դպրոցներից մեկում։ Դպրոցական տարիներին հաճախել է ջութակի դասերի։ 1919-1921 թթ. զբաղվել է երաժշտությամբ Վեյմար քաղաքում պրոֆեսոր Ռոբերտ Ռայցի մոտ։ Ապա ընդունվում է Բեռլին Մաքս Ռեյնհարդտի դերասանական դպրոցը։

Մ. Դիտրիխը «Երկնագույն հրեշտակը» ֆիլմում

Կինոկարիերա[խմբագրել]

1922 թվականից սկսած բեռլինյան թատրոններում խաղում է փոքր դերեր, իսկ 1923 թվականին խաղում է իր առաջին ֆիլմում՝ «Փոքրիկ Նապոլեոնը»։ 1928 թվականին ձայնագրում է իր առաջին երգերի ձայնապնակը։ Մեկ տարի անց Ջոզեֆ ֆոն Շտերնբերգը տեսնելով նրան հրավիրում է խաղալու «Երկնագույն հրեշտակը» ֆիլմում, որը դառնում է Դիտրիխի առաջին աստղային ֆիլմը։

Ֆիլմի հաջողությունից հետո 1930 թվականին Մառլեն Դիտրիխը պայմանագիր է կնքում «Paramount Pictures» կինոընկերության հետ և լքում Գերմանիան մեկնելով ԱՄՆ։

Հոլիվուդում նա նկարահանվում է Շտերնբերգի 6 ֆիլմում, որոնք նրան բերում են համաշխարհային ճանաչում։ Նրանց համատեղ վերջին աշխատանքը «Սատանան կին է» 1936 թվականի ֆիլմն էր։ 1936 թվականին Յոզեֆ Գեբելսը նրան առաջարկում է նկարահանվել Գերմանիայում, խոստանալով յուրաքանչյուր ֆիլմի համար վճարել 200 000 մարկ, նաև իր ազատ ընտրությունը յուրաքանչյուր ֆիլմի համար, սակայն Դիտրիխը մերժում է։ 1939 թվականի հունիսի 9-ին Դիտրիխը ստանում է ԱՄՆ-ի քաղաքացիություն։

Երգչուհու կարիերա[խմբագրել]

1943 թվականից նա սկսում է քիչ նկարահանվել կինոյում՝ համերգային շրջագայություններ ունենալով աշխարհի մի քանի երկրներում։ 1946-ից սկսած նորից սկսվում է պարբերաբար նկարահանվել կինոյում, նաև վարում է ռադիոհաղորդումներ և հոդվածներ է գրում թերթերի համար։ 1953 թվականին Լաս Վեգասում նորովի սկսում է երգչուհու իր կարիերան, ավել քիչ նկարահանվել կինոյում, եղած դերերն էլ հիմնականում փոքր դերեր էին, որոնց համար նա պահանջում էր մեծ հոնորարներ։

1960 թվականին համերգային շրջայցով մեկնում է ԳՖՀ, որտեղ նրան ջերմ ընդունելություն ցույց չեն տալիս, կապված Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին իր ունեցած դիրքորոշման։ Մի քանի դուետներ է երգել ամերիկացի երգչուհի Ռոզմարի Քլունիի հետ։ 1963 թվականին նրա համերգները մեծ հաջողություն են ունենում Մոսկվայում և Լենինգրադում։

Վերջին տարիներ[խմբագրել]

1975 թվականին Սիդնեյում դժբախտ պատահարի արդյունքում նա ունեցավ պարանոցի կոտրվածք, ինչի հետևանքով տիպված եղավ թողնել կարիերան։ Մեկ տարի անց քաղցկեղից մահացավ ամուսինը՝ Ռուդոլֆ Զիբերը։ Վերջին անգամ կինոյում նկարահանվեց 1978 թվականին։ 1979 թվականին Գերմանիայում լուսյ տեսավ նրա «Marlene Dietrich ABC» գիրքը, որը թարգմանվեց մի քանի լեզուներով։

Կյանքի վերջին տարիներին Դիտրիխը կախվածություն ուներ ալկոհոլից և չէր կարողանում առանց ցավազրկող դեղամիջոցների։ Նա ապրում էր գրեթե միայնակ Փարիզի Մոնտեն պողոտայում գտնվող իր առանձնատանը, արտաքին աշխարհի հետ կապ պահպանելով միայն հեռախոսով։ Մահվանից առաջ վերջին տասը տարիներին նա գամված էր անկողնում և շատ քչերին էր թույլ տալիս այցելել իրեն։

Մառլեն Դիտրիխի գերեզմանը

1982 թվականին նա համաձայնություն է տալիս Մաքսիմիլիան Շելլին իր մասին վավերագրական ֆիլմ նկարահանելու առաջարկին, պայմանով որ ինքը չպետք է երևա կադրում։ Արդյունքում Շելլը նկարահանում է «Մառլեն» ֆիլմը, որը իրենից ներկայացնում է միայն աուդիո ձայնագրություն հարցազրույց դերասանուհու հետ։

Մահ[խմբագրել]

Մառլեն Դիտրիխը մահացել է 1992 թվականի մայիսի 6-ին Փարիզում սրտի և երիկամների աշխատանքի խանգարման հետևանքով։ Դերասանուհու հրաժեշտին Մադլեն եկեղեցում հավաքվել էին մոտ 3000 մարդ։ Նրա դագաղը պատված ամերիկյան դրոշով տեղափոխեցին Բեռլին, որտեղ նրան հուղարկավորեցին Շտադտիշեր Ֆրիդխոֆ III գերեզմանատանը մոր գերեզմանի կողքին։

Անձնական կյանք[խմբագրել]

1923 թվականի մայիսի 17-ին ամուսնանում է կինոպրոդյուսեր Ռուդոլֆ Զիբերի հետ և 1924 թվականին դեկտեմբերի 13-ին նրանք ունենում են մեկ աղջիկ՝ Մարիա։ Նրանք համատեղ ապրում են ընդամենը 5 տարի, որից հետո չնայած պաշտոնապես ամուսնալուծված չէի, սակայն բաժանված էին արդեն։ Մառլեն Դիտրիխը ունեցել է սիրավեպեր, մասնավորապես գերմանացի գրող Էրիխ Մարիա Ռեմարկի [2] և ֆրանսիացի դերասան Ժան Գաբենի հետ[3].

Ամերիկացի հայտնի գրող Էռնեստ Հեմինգուեյի հետ ունեցել է երկար տարիների նամակագրական կապ, որը տպագրվել է նրա մահից 15 տարի անց։ [4]

Ֆիլմագրություն[խմբագրել]

Գերի Կուպերի հետ,
կադր «Մարոկկո» ֆիլմից
Ջեյմս Ստյուարտի հետ,
կադր «Երկինք գնացող ճանապարհ չկա» ֆիլմից
«Նյուրնբերգյան դատավարություն» ֆիլմում
«Չարի կնիքը» ֆիլմում

Խաղացել է 50-ից ավելի ֆիլմերում, որոնցից առավել նշավոր են.

տարի ֆիլմ բնօրինակ անվանում դեր ռեժիսոր խաղընկերներ
1922 «Տղամարդիկ այսպիսին են» So sind die Männer Կատրին Գորգ Յակոբի
1923 «Սիրո ողբերգություն» Tragödie der Liebe Լյուսի Ջո Մեյ Էմիլ Յենինգս
1926 «Մանոն Լեսկո» Manon Lescaut Միշելին Արթուր Ռոբինսոն
1929 «Համբուրում եմ ձեր ձեռքը, Մադամ» Ich küsse Ihre Hand, Madame Լորանս Ժերար Ռոբերտ Լանդ
1930 «Երկնագույն հրեշտակ» Der blaue Engel Լոլա-Լոլա Ջոզեֆ ֆոն Շտերնբերգ Էմիլ Յենինգս
1930 «Մարոկկա» Morocco Էմի Ջոլլի Ջոզեֆ ֆոն Շտերնբերգ Գերի Կուպեր
1931 «Պատվազրկվածը» Dishonored Մերի Կոլվերեր Ջոզեֆ ֆոն Շտերնբերգ Վիկտոր Մակլագեն
1932 «Շանհայական ճեմընթաց» Shanghai Express Լիլի Ջոզեֆ ֆոն Շտերնբերգ
1932 «Սպիտակամաշկ Վեներան» Blonde Venus Ջոզեֆ ֆոն Շտերնբերգ Քերի Գրանտ
1933 «Երգ-երգոց» Song of Songs Լիլի Կժեպանեկ Ռուբեն Մամուլյան
1934 «Արյունարբու կայսրուհին» The Scarlet Empress Եկատերինա II Ջոզեֆ ֆոն Շտերնբերգ
1935 «Սատանան կին է» The Devil is a Woman Կոնչիտա Պերես Ջոզեֆ ֆոն Շտերնբերգ
1936 «Ցանկություն» Desire Ֆրենկ Բորզեջ Գերի Կուպեր
Ակիմ Թամիրով
1937 «Հրեշտակ» Angel Մարիա Բեյքեր Էռնստ Լյուբիչ
1939 «Դեստրին կրկին թամբին» Destry Rides Again Ֆրենչի Ջորջ Մարշալ Ջեյմս Ստյուարտ
1940 «Յոթ մեղավորներ» Seven Sinners Բիժու Բլանշ Թեյ Հարնետ Ջոն Ուեյն
1941 «Էներգիա» Manpower Ֆեյ Դյուվալ Ռաուլ Ուոլշ Էդվարդ Գ. Ռոբինսոն
1942 «Այսպես է ոզւոմ լեդին» The Lady is Willing Էլիզաբեթ Մադդեն Միտչել Լեյզեն
1942 «Սրիկաները» The Spoilers Շերրի Մալոտ Ռեյ Էնռայթ Ջոն Ուեյն
Ռիչարդ Բարթելմես
1942 «Պիտսբուրգ» Pittsburgh Ջոսի Վինտերս Լուիս Սելեր Ջոն Ուեյն
1946 «Մարտին Ռումյանոկ» Martin Roumagnac Բլանշ Ժորժ Լակոմբ Ժան Գաբեն
1947 «Ոսկե ականջօղեր» Golden Earrings Լիդիա Միտչել Լեյզեն
1951 «Երկինք գնացող ճանապարհ չկա» No Highway in the Sky Մոնիկա Թիզդիլ Հենրի Կոստեր Ջեյմս Ստյուարտ
1951 «Բեմի վախ» Stage Fright Շառլոտ Ինվուս Ալֆրեդ Հիչքոք
1956 «Աշխարհի շուրջը 80 օրում» Around the World in 80 Days սալոնի տնօրեն Մայլք Անդերսոն Ֆրենկ Սինատրա
Ֆեռնանդել
Բասթեր Քիթոն
Շիռլի Մակլեյն
1957 «Մեղադրման վկան» Witness for the Prosecution Քրիստինա Հելմ Բիլլի Ուայլդեր Չառլզ Լոուտոն
1957 «Չարի կնիքը» Touch of Evil Տանյա Օրսոն Ուելս Չառլթոն Հեսթոն
Ջոզեֆ Քոթթեն
Ակիմ Թամիրով
1961 «Նյուրնբերգյան դատավարություն» Judgment at Nuremberg միսսիս Բերտոլդ Սթենլի Կրամեր Սփենսեր Թրեյսի
Բերտ Լանկաստեր
Ռիչարդ Ուիդմարկ
Մաքսիմիլիան Շելլ
Մոնգոմերի Կլիֆտ
Ջուդի Գառլենդ

Երգեր և ալբոմներ[խմբագրել]

Մառլեն Դիտրիխը թողարկել է բազմաթիվ և երգեր և մի քանի ալբոմներ

Ալբոմներ[խմբագրել]

  • 1951 Marlene Dietrich Overseas
  • 1954 Live at the Café de Paris
  • 1959 Dietrich in Rio
  • 1960 Wiedersehen mit Marlene
  • 1964 Marlene singt Berlin
  • 1964 Die neue Marlene
  • 1964 Dietrich in London

Երգեր (ոչ ամբողջական ցանկ)[խմբագրել]

տարի երգ (A-կողմ) երգ (B-կողմ) Լեյբլ
1928 "Potpourri from Es Liegt in der Luft, Part 1" "Potpourri from Es Liegt in der Luft, Part 2" Electrola
1930 "Falling in Love Again" "Blonde Women" HMV
1930 "Ich bin von Kopf bis Fuß auf Liebe eingestellt" "Nimm dich in Acht vor blonden Frau'n" Electrola
1930 "Ich bin die fesche Lola" "Kinder, heut' Abend, da such ich mir was aus" Electrola
1930 "Wenn ich mir was wünschen dürfte" Electrola
1931 "Peter" "Jonny" Polydor
1931 "Jonny" (Alternate Version) Ultraphon
1931 "Quand l'Amour Meurt" "Give Me the Man" Electrola
1933 "Assez" Moi, Je M'Ennuie Polydor
1933 "Assez" (Alternate Take) Decca
1933 "Ja, So Bin Ich" Polydor
1933 "Allein in einer Grossen Stadt" "Mein Blondes Baby" Polydor
1933 "Wo Ist der Mann?" Polydor
1935 "If It Isn't Pain (Then It Isn't Love)" "Three Sweethearts Have I" Decca
1939 "I've Been In Love Before" "You Do Something To Me" Decca
1939 "You've Got that Look" "You Go To My Head" Decca
1939 "Falling in Love Again" "The Boys in the Backroom" Decca
1944 "Lili Marlene" "Symphonie" Decca
1948 "Illusions" "Black Market" Decca
1952 "Too Old to Cut the Mustard" "Good for Nothin'" Columbia
1952 "Come Rain or Come Shine" "Love Me" Columbia
1953 "Time For Love" "Look Me Over Closely" Columbia
1953 "Dot's Nice — Donna Fight" "It's The Same" Philips
1953 "Besides" "Land Sea and Air" Philips
1954 "Ich hab' noch einen Koffer in Berlin" "Peter" Columbia
1957 "Near You" "Another Spring, Another Love" Dot
1957 "I May Never Go Home Anymore" "Kisses Sweeter Than Wine" Dot
1958 "This Evening Children" Electrola
1959 "An Interview with Marlene Dietrich" Columbia
1962 "Marie-Marie" "Déjeuner du Matin" Pathé
1962 "Qui peut dire ou vont les fleurs?" "Cherche la Rose" Columbia
1962 "Die Welt War Jung" "Sag mir wo die Blumen Sind" Electrola
1963 "Bitte Geh Nicht Fort"
"Warum Tut Liebe Weh"
"Für Alles Kommt die Zeit"
"Kleine, Treue Nachtigall"
Ariola
1964 "Marie-Marie"
"Das Lied ist aus"
"Where Have All the Flowers Gone?"
"Lola"
Melodia
1965 "If He Swings By The String" "Such Trying Times" Kapp
1965 "Where Have All the Flowers Gone?" "Blowin' in the Wind" Capitol
1966 "Candles Glowing" "This World of Ours" Decca
1966 "Glocken Läuten" "Still war die Nacht" Philips
1967 "Where Have All the Flowers Gone" "Go 'Way From My Window" Columbia
1978 "Just a Gigolo" Columbia

Մրցանակներ[խմբագրել]

Մառլեն Դիտրիխը պարգևատրվել է ԱՄՆ-ի նախագահի բարձրագույն «Ազատության համար» շքանշանով և Ֆրանսիայի «Պատվավոր լեգեոնի շքանշան» և «Պատվավոր լեգեոնի սպա» կոչումներով։

  • Ներկայացվել է 1 Օսկարի լավագույն դերասանուհի անվանակարգում «Մարոկկո» ֆիլմի համար։
  • Ներկայացվել է Ոսկե Գլոբուսի «Մեղադրման վկան» ֆիլմի համար։
  • Ստացել է 1 Դավիդ դի Դոնատելլո մրցանակ «Նյուրնբերգյան դատավարություն» ֆիլմի համար։

1960 թվականին Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում բացվել է նրա աստղը։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Գրականություն[խմբագրել]

  • Bach, Steven (1992). Marlene Dietrich։ Life and Legend. Doubleday. ISBN 0-385-42553-8.
  • Carr, Larry (1970). Four Fabulous Faces։ The Evolution and Metamorphosis of Swanson, Garbo, Crawford and Dietrich. Doubleday and Company. ISBN 0-87000-108-6.
  • Morley, Sheridan (1978). Marlene Dietrich. Sphere Books. ISBN 0-7221-6163-8.
  • Riva, Maria (1994). Marlene Dietrich. Ballantine Books. ISBN 0-345-38645-0.
  • Riva, David J. (2006). A Woman at War։ Marlene Dietrich Remembered. Wayne State University Press. ISBN 0-8143-3249-8.
  • Spoto, Donald (1992). Blue Angel։ The Life of Marlene Dietrich. William Morrow and Company, Inc.. ISBN 0-688-07119-8.
  • Норма Боске, Мишель Рахлин. Марлен Дитрих։ последние секреты. М. Текст, 2011.
  • Н. Я. Надеждин. Марлен Дитрих։ «Уйти, чтобы остаться»։ Биографические рассказы. М.։ Майор, Осипенко, 2011. 192 с., Серия «Неформальные биографии», 2000 экз., ISBN 978-5-98551-162-8
  • Н. Я. Надеждин. Марлен Дитрих. М.։ Мир энциклопедий Аванта+, Астрель, 2011. 224 с., ил., Серия «Секрет успеха», 3000 экз., ISBN 978-5-98986-511-6, ISBN 978-5-271-36823-3

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]