Օրսոն Ուելս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Օրսոն Ուելս
Orson Welles 1937.jpg
Բնօրինակ անուն ազգանուն Ջորջ Օրսոն Ուելս
George Orson Welles
Ծնվել է 1915 թ., մայիսի 6 (1915-05-06)
Քենոշա, Վիսկոնսին, ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ
Վախճանվել է՝ հոկտեմբերի 10, 1985 (70 տարեկան)
Ազգություն ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ
Գործունեության տարիներ 1934-1985
Ոճ(եր) Դրամա,
Փաստագրական,
Թրիլեր
Ամուսին Պաոլա Մորի
(1 երեխա),
Ռիտա Հեյվորդ
(ամուսնալուծված)
(1 երեխա),
Վիրջինիա Նիկոլսոն
(ամուսնալուծված)
(2 երեխա)
IMDb ID 0000080
էջ ԿինոՊոիսկ-ում ID 22887

Ջորջ Օրսոն Ուելս (մայիսի 6 1915- հոկտեմբերի 10 1985), ամերիկացի ռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր, ռադիոհաղորդավար, օպերատոր, մոնտաժող։ Նրա ֆիլմերը աչքի են ընկնում ստեղծագործական և տեխնիկական հետաքրքիր լուծումներով։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Օրսոն Ուելսը ծնվել է ԱՄՆ-ում Վիսկոնսին նահանգի Քենոշա քաղաքում։ Հայրը՝ Ռիչարդ Ուելսը գործարանների ցանցի սեփականատեր էր, մայրը Բեատրիս Իվը դաշնակահարուհի էր և սուֆրաժիստուհի։ Մանուկ ժամանակից երեխայի մոտ նկատվում էր մտավոր զարգացած ընդունակություններ և ստեղծագործական ձիրք, նա նվագում էր դաշնամուր, զբաղվում նկարչությամբ և այլն։

Ընդամենը 3 տարեկան էր, երբ հայտնվեց Չիկագոյի Օպերայի բեմում Սամսոն և Դալիլա ներկայացման մեջ, որին հաջորդեց ևս մի երեխայի դեր Madame Butterfly ներկայացման մեջ։ Մայրը հանկարծամահ է լինում 1924 թվականին 43 տարեկան հասակում, ինչը ծանր ազդեցություն է ունենում պատանի Օրսոն Ուելսի վրա։ Ուլեսների ընտանիքի հին բարեկամներից մեկը՝ դոկտոր Մաուրիս Բեռնստայնը, խթանում է երեխայի սերը թատրոնի հանդեպ, ով նրան նվիրում է լապտեր և մի տուփ ներկ, որոնցով Օրսոնը տիկնիկային թատրոնում ստեղծում է կերպարներ և ինքնուրույն կատարում է փոքրիկ բեմադրություներ։

Դպրոցն ավարտելուց հետո կրթություն է ստանում է Վիսկոնսինի Մեդիսոն քաղաքի համալսարաններում և խաղում է նաև համալսարանի սիրողական թատրոնի խմբի կազմում։ 1930 թվականին մահանում է նաև հայրը և Օրսոնը մնում է դոկտոր Մաուրիս Բեռնստայնի խնամքի տակ։

1947 թվականին լքում է Հոլիվուդը և հաստատվում Եվրոպայում, ինչպես ինքն է նշում «հանուն ազատության», սակայն հետագայում այնուամենայնիվ քանի անգամ այցելում է ԱՄն։ 1979 թվականին Օրսոն Ուելսը փորձում է ստեղծել սեփական հեռուստաշոուն և նկարահանում է մի քանի հաղորդում «Օրսոն Ուելսի շոուն» անունով, սակայն այդ նախագիծը չի թողարկվում հեռուստատեսությամբ։ Նույն ժամանակ նա նաև նկարահանվում է գինու գովազդային հոլովակներում։

Ամուսնացել է երեք անգամ՝ Պաոլա Մորիի հետ (մեկ երեխա), թատրոնի դերասանուհի Վիրջինիա Նիկոլսոն (մեկ երեխա) և կինոդերասանուհի Ռիտա Հեյուորթ (մեկ երեխա)։ 1985 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Ուելսը տալիս է իր վերջին հարցազրույցը Մերվ Գրիֆֆինի շոուում և հարցազրույցի ավարտից երկու ժամ անց մահանում սրտի կաթվածից Հոլիվուդում գտնվող իր առանձնատանը։

կադր «Քաղաքացի Քեյնը» ֆիլմից

Կարիերան և մրցանակները[խմբագրել]

Իր առաջին դերը կատարել է 1934 թվականին իր ռեժիսորությամբ և իր սցենարով նկարահանված «Սրտի ժամանակաշրջանը» ֆիլմում։ Իսկ Եվրոպայում առաջին դերը 1949 թվականին նկարահանված ամերիկա-իտալական «Սև մոգություն» ֆիլմում էր։

Ընդհանուր թվով ստացել է մոտ 20 մրցանակ և ներկայացվել ևս 9 մրցանակի

  • 3 անգամ ներկայացվել է Օսկարի և և ստացել երկու Օսկար, լավագույն սցենար անվանակարգում 1942 թվականին Քաղաքացի Քեյնը ֆիլմի համար (նույն ֆիլմի համար ներկայացվել է Օսկարի Օսկար լավագույն ռեժիսորի համար անվանակարգում) և 1971 թվականին կինոյում ունեցած մեծ ներդրման համար
  • Բեռլինի, Կաննի, Վենետիկի և այլ կինոփառատոնների մրցանակակիր
  • Մեկ անգամ ներկայացվել է Ոսկե Գլոբուսի և այլն

Ամերիկյան կինոակադեմիան իր կողմից հրապարակած Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 մեծագույն աստղերի ցանկում նրան ընդգրկել է 16-րդ տեղում։

Ֆիլմագրություն[խմբագրել]

Խաղացել է մոտ 110 ֆիլմում, 45 ֆիլմի ռեժիսոր է, 42 ֆիլմերի սցենարի հեղինակ։
Առավել նշանավոր ֆիլմերն են.

  • 1941 - Քաղաքացի Քեյնը / Citizen Kane
  • 1942 - Հիանալի Էմբերսոնները/ The Magnificent Ambersons
  • 1943 - Ջեյն Էյր / Эдвард Рочестер
  • 1946 - Օտարերկրացին / The Stranger
  • 1947 - Լեդին Շանհայից / The Lady from Shanghai
  • 1948 - Մակբեթ / Macbeth
  • 1949 - Երրորդ մարդը / The Third Man (актёр)
  • 1952 - Օթելլո / The Tragedy of Othello։ The Moor of Venice
  • 1954 - Վերսալի գաղտնիքները / Si Versailles m'était conté
  • 1955 - Պարոն Արկադին / Mr. Arkadin
  • 1956 - Մոբի Դիկ / Moby Dick
  • 1958 - Չարի կնիք / Touch of Evil
  • 1963 - Դատավարություն / Le procès
  • 1965 - Կեսգիշերային զանգակներ (Ֆալստաֆ) / Campanadas a medianoche - Джон Фальстаф
  • 1967 - Ծովայինը Ջիբլարթարից / Le Marin de Gibraltar
  • 1968 - Անմահ պատմություն / The Immortal Story
  • 1970 - Նամակներ Կրեմլից / The Kremlin Letter - Брезнавич

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

պաշտոնական կայքը