Օրսոն Ուելս
| Օրսոն Ուելս | |
|---|---|
 ռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր, թատերական գործիչ, ռադիոհաղորդավար |
|
| Բնագիր ԱԱՀ՝ | George Orson Welles |
| Ծննդյան օր՝ | մայիսի 6, 1915 |
| Ծննդավայր՝ | Քենոշա, Վիսկոնսին, ԱՄՆ |
| Վախճանի օր՝ | հոկտեմբերի 10, 1985 |
| Վախճանի վայր՝ | Լոս Անջելես, ԱՄՆ |
| Ազգություն |  ԱՄՆ |
| Աշխատանք՝ | 1934-1985 |
| Ամուսին՝ | Պաոլա Մորի Վիրջինիա Նիկոլսոն |
| Կայք՝ | http://www.wellesnet.com/ |
Ջորջ Օրսոն Ուելս (մայիսի 6 1915- հոկտեմբերի 10 1958), ամերիկացի ռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր, ռադիոհաղորդավար, օպերատոր, մոնտաժող: Նրա ֆիլմերը աչքի են ընկնում ստեղծագործական և տեխնիկական հետաքրքիր լուծումներով:
Բովանդակություն |
[խմբագրել] Կենսագրություն
Օրսոն Ուելսը ծնվել է ԱՄՆ-ում Վիսկոնսին նահանգի Քենոշա քաղաքում: Հայրը` Ռիչարդ Ուելսը գործարանների ցանցի սեփականատեր էր, մայրը Բեատրիս Իվը դաշնակահարուհի էր և սուֆրաժիստուհի: Մանուկ ժամանակից երեխայի մոտ նկատվում էր մտավոր զարգացած ընդունակություններ և ստեղծագործական ձիրք, նա նվագու էր դաշնամուրի վրա, զբաղվում նկարչությամբ և այլն:
Ընդամենը 3 տարեկան էր, երբ հայտնվեց Չիկագոյի Օպերայի բեմում Սամսոն և Դալիլա ներկայացման մեջ, որին հաջորդեց ևս մի երեխայի դեր Madame Butterfly ներկայացման մեջ: Մայրը հանկարծամահ է լինում 1924 թվականին 43 տարեկան հասակում, ինչը ծանր ազդեցություն է ունենում պատանի Օրսոն Ուելսի վրա: Ուլեսների ընտանիքի հին բարեկամներից մեկը` դոկտոր Մաուրիս Բեռնստայնը, խթանում է երեխայի սերը թատրոնի հանդեպ, ով նրան նվիրում է լապտեր և մի տուփ ներկ, որոնցով Օրսոնը տիկնիկային թատրոնում ստեղծում է կերպարներ և ինքնուրույն կատարում է փոքրիկ բեմադրություների:
Դպրոցն ավարտելուց հետո կրթություն է ստանում է Վիսկոնսինի Մեդիսոն քաղաքի համալսարաններում և խաղում է նաև համալսարանի սիրողական թատրոնի խմբի կազմում: 1930 թվականին մահանում է նաև հայրը և Օրսոնը մնում է դոկտոր Մաուրիս Բեռնստայնի խնամքի տակ:
1947 թվականին լքում է Հոլիվուդը և հաստատվում Եվրոպայում, ինչպես ինքն է նշում «հանուն ազատության», սակայն հետագայում այնուամենայնիվ քանի անգամ այցելում է ԱՄՆ: 1979 թվականին Օրսոն Ուելսը փորձում է ստեղծել սեփական հեռոստաշոուն և նկարահանում է մի քանի հաղորդում «Օրսոն Ուելսի շոուն» անունով, սակայն այդ նախագիծը չի թողարկվում հեռուստատեսությամբ: Նույն ժամանակ նա նաև նկարահանվում է գինու գովազդային հոլովակներում:
Երեք անգամ ամուսնացած է եղել Պաոլա Մորիի հետ (մեկ երեխա), թատրոնի դերասանուհի Վիրջինիա Նիկոլսոն (մեկ երեխա) և կինոդերասանուհի Ռիտա Հեյուորթ (մեկ երեխա): 1985 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Ուելսը տալիս է իր վերջին հարցազրույցը Մերվ Գրիֆֆինի շոուում և հարցազրույցի ավարտից երկու ժամ անց մահանում սրտի կաթվածից Հոլիվուդում գտնվող իր առանձնատանը:
[խմբագրել] Կարիերան և մրցանակները
Իր առաջին դերը կատարել է 1934 թվականին իր ռեժիսորությամբ և իր սցենարով նկարահանված «Սրտի ժամանակաշրջանը» ֆիլմում: Իսկ Եվրոպայում առաջին դերը 1949 թվականին նկարահանված ամերիկա-իտալական «Սև մոգություն» ֆիլմում էր:
- 1941 թվականին նրա նկարահանած Քաղաքացի Քեյնը ֆիլմը Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 100 լավագույն ֆիլմերի ցանկում 1-ին տեղում է (ֆիլմում գրեթե բոլոր դերասանները թատրոնի դերասաններ են եղել և առաջի անգամ են նկարահանվել կինոյում):
Ընդհանուր թվով ստացել է մոտ 20 մրցանակ և ներկայացվել ևս 9 մրցանակի
- 3 անգամ ներկայացվել է Օսկարի և և ստացել երկու Օսկար, լավագույն սցենար անվանակարգում 1942 թվականին Քաղաքացի Քեյնը ֆիլմի համար (նույն ֆիլմի համար ներկայացվել է Օսկարի Օսկար լավագույն ռեժիսորի համար անվանակարգում) և 1971 թվականին կինոյում ունեցած մեծ ներդրման համար
- Բեռլինի, Կաննի, Վենետիկի և այլ կինոփառատոնների մրցանակակիր
- մեկ անգամ ներկայացվել է Ոսկե Գլոբուսի և այլն
Ամերիկյան կինոակադեմիան իր կողմից հրապարակած Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 մեծագույն աստղերի ցանկում նրան ընդգրկել է 16-րդ տեղում:
[խմբագրել] Ֆիլմագրություն
Խաղացել է մոտ 110 ֆիլմում, 45 ֆիլմի ռեժիսոր է, 42 ֆիլմերի սցենարի հեղինակ:
Առավել նշանավոր ֆիլմերն են.
- 1941 — Քաղաքացի Քեյնը / Citizen Kane
- 1942 — Հիանալի Էմբերսոնները/ The Magnificent Ambersons
- 1943 — Ջեյն Էյր / Эдвард Рочестер
- 1946 — Օտարերկրացին / The Stranger
- 1947 — Լեդին Շանհայից / The Lady from Shanghai
- 1948 — Մակբեթ / Macbeth
- 1949 — Երրորդ մարդը / The Third Man (актёр)
- 1952 — Օթելլո / The Tragedy of Othello: The Moor of Venice
- 1954 — Վերսալի գաղտնիքները / Si Versailles m'était conté
- 1955 — Պարոն Արկադին / Mr. Arkadin
- 1956 — Մոբի Դիկ / Moby Dick
- 1958 — Չարի կնիք / Touch of Evil
- 1963 — Դատավարություն / Le procès
- 1965 — Կեսգիշերային զանգակներ (Ֆալստաֆ) / Campanadas a medianoche — Джон Фальстаф
- 1967 — Ծովայինը Ջիբլարթարից / Le Marin de Gibraltar
- 1968 — Անմահ պատմություն / The Immortal Story
- 1970 — Նամակներ Կրեմլից / The Kremlin Letter — Брезнавич
[խմբագրել] Արտաքին հղումներ
- IMDb-ում էջ
- allrovi կայքում
- tcmdb կայքում
- IBDb կայքում
- Orson Welles – The One Man Band (1995)
- Senses of Cinema Great Directors Critical Database: Orson Welles
- Orson Welles bibliography
- Mercury Theatre on the Air
- The Unseen Welles
- Guide to the Orson Welles Materials, Lilly Library, Indiana University
- Finding Aid for the Orson Welles – Oja Kodar Papers 1910–1998 (bulk 1965–1985 ), Special Collections Library, University of Michigan
- kinoposk կայքում
