Քուրդիստան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քուրդիստան
Kurdish-inhabited area by CIA (1992) box inset removed.jpg
Քրդաբնակ տարածքները
Լեզու Քրդերեն
Տեղադրություն Բարձր Միջագետք և Զագրոսի լեռներ, ներառյալ Արևելյան Անատոլիա (Հայկական լեռնաշխարհ) և Հարավարևելյան Անատոլիա տարածաշրջանների հատվածները, հյուսիսային Սիրիան, հյուսիսային Իրաքը և հյուսիսարևմտյան Իրանական լեռնաշխարհը[1]
Parts Հյուսիսային Քուրդիստան
Արևմտյան Քուրդիստան
Հարավային Քուրդիստան
Արևելյան Քուրդիստան
Երկրներ Իրաք
Իրան
Թուրքիա
Սիրիա
Տարածք (est.) 190,000–390,000 կմ²–500,000 կմ²
74,000–151,000 sq. mi
Բնակչություն 28 միլիոն (2014 գնահատական)[2]
Internet TLD .krd

Քուրդիստան (/ˌkɜːrdɪˈstæn/ կամ /ˌkɜːrdɪˈstɑːn/) (քրդ.՝ Կաղապար:IPA-all; «Քրդերի հայրենիք» կամ «Քրդերի երկիր»;[3], հնագույն ժամանակներում տարածքը անվանվել է՝ Կորդուք[4][5]) կամ Մեծ Քուրդիստան, Քուրդիստան, ընդհանրական աշխարհամշակութային եզր, որով նկարագրվում են ժամանակակից այն տարածքները, որտեղ պատմականորեն տարածություն և հետագա զարգացում են ապրել քրդական մշակույթը, լեզուն և ազգային ինքնությունը[6] և որտեղ այժմ բնակվում և բնակչության մեծամասնություն[7] է կազմում է քուրդ ժողովուրդը: Մոտավորապես ժամանակակից Քուրդիստանն ընդգրկում է հյուսիսարևմտյան Զագրոսը և Արևելյան Տավրոս լեռնաշղթան:[8] Մոտավորապես ժամանակակից Քուրդիստանն ընդգրկում է հյուսիսարևմտյան Զագրոսը և Արևելյան Տավրոս լեռնաշղթան:

Եզրի ժամանակակից կիրառումն վերաբերվում է հետևյլա տարածաշրջաններին. հարավարևելյան Թուրքիա (Հյուսիսային Քուրդիստան), հյուսիսային Սիրիա (Արևմտյան Քուրդիստան կամ Ռոջավա), հյուսիսային Իրաք (Հարավային Քուրդիստան) և հյուսիսարևմտյան Իրան (Արևելյան Քուրդիստան)[9][10]: Քրդական որոշ ազգայնական կազմակերպություններ ձգտում են ստեղծել անկախ ազգային պետություն, որը կընդգրկի բոլոր այդ տարածաշրջաններն իր քրդաբնակ մեծամասնությամբ, սակայն կան նաև քրդական այնպիսի կազմակերպություններ, որոնք ավելի շատ ձգտում են ունենալ ուղղակի լայն ինքնավարություն արդեն գոյություն ունեցող պետական սահամաններին շրջանակներում[11][12]:

Իրաքյան Քուրդիստան առաջինն է ինքնավարության կարգավիճակի հասել՝ 1970 թվականին Իրաքի կառավարության հետ կնքված պայմանագրի համաձայն, իսկ 2005 թվականին դրա կարգավիճակը վերահաստատվել է որպես ինքնավար միավորում՝ Իրաքի դաշնային հանրապետության կազմում[13]: Իրանում կա նաև Քուրդիստան անվանմամբ տարածաշրջան, սակայն այն չունի ինքնավարության որևէ կարգավիճակ: Սիրիայում քաղաքացիական պատերազմին մասնակցած քրդերին հաջողվել է վերահսկողության տակ վերցնել հյուսիսային Սիրիայի զգալի հատվածը, քանի որ Բաշար Ալ-Ասադին ենթարկվող կառավարական ուժերը ստիպված պատերազմել են Իսլամական պետության դեմ այլ տարածքներում: Հիմնադրելով սեփական կառավարությունը, դրանք ձգտում են պատերազմից հետո ինքնավարություն ունենալ դաշնային Սիրիայի կազմում.[14]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Քրդերի պատություն

Հին ժամանակաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդվածներ՝ Հուրիներ, Գութիներ, Մանա, Կորդուք և Հայեր

Այս տարածաշրջանում հնագույն ժամանակներից բնակվում էին տարբեր էթնիկ խմբեր, որոնց թվում են. գութիները, հուրիները, մաները և հայերը[15]: Ի սկզբանե մաների հայրենիքը գտնվում էր Կապուտան լճից դեպի արևելք և հարավ, մոտավորապես ժամանակակից Մահաբադի կենտրոնում: Հետագայում Կյուրոս Մեծի և Դարեհ Ա-ի օրոք տարածաշրջանը ենթարկվում է պարսկական տիրապետության տակ[16] :

Հետդասական պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Besikci, Ismail. Selected Writings [about] Kurdistan and Turkish Colonialism. London: Published jointly by Kurdistan Solidarity Committee and Kurdistan Information Centre, 1991. 44 p. Without ISBN
  • King, Diane E. Kurdistan on the Global Stage: Kinship, Land, and Community in Iraq (Rutgers University Press; 2014) 267 pages; Scholarly study of traditional social networks, such as patron-client relations, as well as technologically mediated communication, in a study of gender, kinship, and social life in Iraqi Kurdistan.
  • Öcalan, Abdullah, Interviews and Speeches [about the Kurdish cause]. London: Published jointly by Kurdistan Solidarity Committee and Kurdistan Information Centre, 1991. 46 p. Without ISBN
  • Reed, Fred A. Anatolia Junction: a Journey into Hidden Turkey. Burnaby, B.C.: Talonbooks [sic], 1999. 320 p., ill. with b&w photos. N.B.: Includes a significant coverage of the Turkish sector of historic Kurdistan, the Kurds, and their resistance movement. 0-88922-426-9

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Kurdistan – Definitions from Dictionary.com»։ Վերցված է 2007-10-21 
  2. A rough estimate by the CIA Factbook has populations of 14.5 million in Turkey, 6 million in Iran, about 5 to 6 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to close to 28 million Kurds living in these countries (i.e. in Kurdistan proper and in other parts of the states comprising the area taken together). CIA Factbook estimates as of 2014; Turkey: "Kurdish 18% [of 81.6 million]", Iran: "Kurd 10% [of 80.8 million]", Iraq: "Kurdish 15%-20% [of 32.6 million]" Syria: "Kurds, Armenians, and other 9.7% [of 17.9 million]".
  3. «Kurdistan»։ Encyclopædia Britannica Online։ Վերցված է 2010-07-29 
  4. N. Maxoudian, "Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC", Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.
  5. A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)
  6. M. T. O'Shea, Trapped between the map and reality: geography and perceptions of Kurdistan, 258 pp., Routledge, 2004. (see p.77)
  7. Zaken, Mordechai (2007). Jewish Subjects and Their Tribal Chieftains in Kurdistan: A Study in Survival. Leiden, The Netherlands: BRILL. էջեր 1–2. ISBN 9789004161900. «"Kurdistan was never a sovereign state, though the area with an ethnic and linguistic majority of Kurdish population is defined as Kurdistan."» 
  8. Kurdistan, Britannica Concise.
  9. Kurdish Awakening: Nation Building in a Fragmented Homeland, (2014), by Ofra Bengio, University of Texas Press
  10. «The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, 2005»։ bartleby.com 
  11. «The Kurdish Conflict: Aspirations for Statehood within the Spirals of International Relations in the 21st Century»։ Kurdishaspect.com։ Վերցված է 2011-05-13 
  12. Hamit Bozarslan “The Kurdish Question: Can it be solved within Europe?”, page 84 “The years of silence and of renewal” in Olivier Roy, ed. Turkey Today: A European Country?.
  13. Iraqi Constitution, Article 113.
  14. «Kurds seek autonomy in democratic Syria»։ BBC։ August 16, 2012 
  15. [1] Archived 1 May 2008 at the Wayback Machine.
  16. «Mahabad»։ Britannica Online Encyclopedia։ Վերցված է 2011-05-13 

Կոորդինատներ: 37°00′ հս․ լ. 43°00′ ավ. ե. / 37.000° հս․. լ. 43.000° ավ. ե. / 37.000; 43.000