Jump to content

Սիլիստրա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բնակավայր
Սիլիստրա
Դրոշ Զինանշան

ԵրկիրԲուլղարիա Բուլղարիա
Մակերես27,159 կմ²
ԲԾՄ6±1 մետր
Բնակչություն33 570 մարդ (մարտի 15, 2024)[1]
Ժամային գոտիUTC+2 և UTC+3
Հեռախոսային կոդ086
Փոստային դասիչ7500
Պաշտոնական կայքsilistra.bg
Սիլիստրա (Բուլղարիա)##
Սիլիստրա (Բուլղարիա)

Սիլիստրա (բուլղար․՝ Silistra, պատմական Դորոստոլ բուլղար․՝ Дръстър [ˈdrəstər], լատին․՝ Durostorum, նաև՝ Սիլիստրիա), նավահանգստային քաղաք Բուլղարիայի հյուսիս-արևելքում, համանուն մարզի կենտրոն։

Քաղաքում ապրում է 33 570 մարդ (մարտի 15, 2024)[1]։ Գտնվում է Դանուբ գետի վրա, Ռումինիայի հետ սահմանին և Դանուբի ափին գտնվող վերջին բուլղարական բնակավայրն է։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիլիստրան գտնվում է Բուլղարիայի հյուսիսարևելյան մասում՝ Դանուբ գետի հարավային ափին։ Տեղակայված է Դոբրուջայի բուլղարական մասում։ Սիլիստրա համայնքը զբաղեցնում է 516 կմ2 տարածք[2] և ներառում է քաղաքը և 18 գյուղ։ Բուն քաղաքի տարածքը 27.159 կմ2 է[3]։ Սիլիստրան գտնվում է Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայից 431 կմ, Վառնայից 141 կմ, իսկ Ռուսեից 119 կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքն ունի մայրցամաքային կլիմա՝ ցուրտ ձնառատ ձմեռներով և շոգ ամառներով։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հռոմեական շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակավայրն առաջին անգամ հիշատակվել է մ.թ. 106 թվականին[4], երբ հռոմեական կայսր Տրայանոսն արդեն գոյություն ունեցող գետական բնակավայրից ոչ հեռու հիմնադրել է Դուրոստրում (լատիներեն՝ «ամուր բերդ»)[5] ամրացված ռազմական ճամբարը։ Պանոնիայից այստեղ է տեղափոխվում XI Կլաուդյան լեգեոնը՝ Դանուբի սահմանը հսկելու համար[6][7]։ Բնակավայրը գտնվում էր Դանուբի դելտայում՝ Տրոեսմիս, Սեքսագինտա Պրիստա և Նովա բնակավայրերի հետ միասին՝ Դանուբյան ճանապարհի վրա, որը ձգվում էր Դանուբի աջ ափով դեպի Սիրմիում։ Դուրոստորում շրջադարձ կար դեպի Պոնտական ​​ճանապարհը՝ դեպի Մարկիանոպոլս և Օդեսոս (Վառնա)[8]։

Զինվորական ճամբարի շուրջ շուտով ձևավորվեց քաղաքացիական բնակավայր (լատին․՝ canabae legionis)։ Կայսր Անտոնինոս Պիոսի ժամանակներից (138-161) թվագրված արձանագրությունները ցույց են տալիս այս քաղաքացիական բնակավայրի անունը՝ Aeliae, որը հավանաբար տրվել է ի պատիվ կայսր Պուբլիուս Աելիուս Տրայանոս Ադրիանոսի, ով այցելել է ռազմական ճամբար[9][10]։ 169 թվականին Մարկոս ​​Ավրելիոս կայսրի օրոք Դուրոստորումին տրվել է համայնքի կարգավիճակ, և այս տարին համարվում է քաղաքի հիմնադրման տարեթիվը։ Քաղաքը սկսեց կոչվել municipium Aurelium Durostorum[11][12]։

Դորուստրումի պարիսպներ

Հիմնադրումից ի վեր Դուրոստորումը կարևոր դեր է խաղացել որպես Հռոմեական կայսրության հենակետ Դանուբի ափին։ Գորդիանոս III կայսեր օրոք (238-244) նրա վրա հարձակվել են գոթերի, կարպիների և սարմատների ցեղերը, որոնք ներխուժել են Դանուբի ստորին հռոմեական գավառներ[13][14]։ Դեկիոս կայսեր օրոք (249-251) գոթերն ու սարմատները կրկին հարձակվել են հռոմեական գավառների վրա՝ ներխուժելով Մեզիա և Թրակիա։ Դեկիոս կայսրը զոհվել է Աբրիտուսի ճակատամարտում։ Ավրելիանոսի (270-275) օրոք Դուրոստորումի շրջանում կռիվները գոթերի հետ շարունակվել են[15]։ Չնայած այն հանգամանքին, որ հռոմեական բանակը կարողացավ հաղթել գոթերին և սպանել նրանց առաջնորդ Կանաբադին[16], կայսրը որոշեց լուծարել Դակիա նահանգը և այնտեղից Դանուբով տեղափոխել մնացած բոլոր զորքերը և բնակչությանը[17]։ Այսպիսով, Դուրոստորումը կրկին դարձավ սահմանամերձ քաղաք։

Նույն ժամանակահատվածում քաղաքը զարգանում է որպես խոշոր տնտեսական և առևտրային կենտրոն։ Այնտեղ տեղակայված «իլլիրական մաքսատունը» վկայում է քաղաքում զարգացած առևտրատնտեսական ենթակառուցվածքի առկայության մասին[18]։ Քաղաքում կառուցվել են մեծ հասարակական շենքեր, տաճարներ, բաղնիքներ և ջրամատակարարման համակարգ, իսկ հրապարակներում տեղադրվել են մարմարե արձաններ և խորաքանդակներ[19]։ Երբ Դիոկղետիանոս կայսրը (284-305) 303 թվականի ամռանը այցելեց Դուրոստրում[8], քաղաքն արդեն փոքր Սկյութիա նահանգի վարչական կենտրոնն էր։ Նույն թվականին վերանորոգվել են քաղաքի բերդի պարիսպները[20]։ Հայտնի է նաև կայսրի հրամանագիրը, որը գրվել է նրա կողմից Դորոստորումում[8][21][22]։

Դուրոստորումը դարձավ նաև քրիստոնեության տարածման կենտրոններից մեկը։ Բուլղարացիների կողմից հարգված առաջին քրիստոնյա սրբերից մի քանիսն էին տեղի կայազորի զինվորները Դասիուս Դորոստոլսկին և Հուլիոս վետերանը, ովքեր մահացել են Դիոկղետիանոսի հալածանքների ժամանակ, ինչպես նաև Էմիլիան Դորոստոլսկին, որը մահացել է Հուլիանոս Ուրացող կայսրի օրոք (361-363)։ Իսկ արդեն 388 թվականին Դորոստորումը դարձավ տեղի եպիսկոպոսության կենտրոնը։ Առաջին եպիսկոպոսը Ավքսենտիոս Դուրոստորցին էր՝ Վուլֆիլայի աշակերտը, վեստգոթերի առաջին եպիսկոպոսը։

4-րդ դարի վերջին քաղաքում ծնվել է հայտնի հռոմեացի հրամանատար Ֆլավիոս Աետիոսը[23]։

Միջնադար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունգարացիների հարձակումը

Հռոմեական կայսրության փլուզումից հետո քաղաքը մտել է Բյուզանդիայի կազմի մեջ։ Հուստինիանոս Ա կայսեր օրոք (527-565) Դուրոստորումը ամրացվեց որպես կայսրության սահմանը Դանուբի վրա ամրացնելու ծրագրի մաս[24][25]։ Գոյություն ունեցող բնակավայրից արևմուտք կառուցվել է նոր հնգանկյուն ամրոց՝ ամրակուռ պարիսպներով[26][27][28][29][30]։ Քաղաքը շարունակում էր կարևոր դեր խաղալ բյուզանդական պաշտպանական համակարգում։ 586 թվականին քաղաքը հարձակման ենթարկվեց, ժամանակավորապես գրավվեց և ավերվեց ավարների կողմից[25][31], իսկ 594-596 թվականներին այն բազա էր բյուզանդական հրամանատար Պրիսկուսի զորքերի համար[25], որը ռազմական գործողություններ էր մղում սլավոնների և ավարների դեմ Դանուբից այն կողմ[32]։

6-րդ դարի վերջում և 7-րդ դարի սկզբին քաղաքը սկսեց անկում ապրել, նրա բնակչությունը սկսեց տեղափոխվել Թրակիա[33], և նույնիսկ Սուրբ Դասիուսի մասունքները տեղափոխվեցին Իտալիայի Անկոնա քաղաք[34][35]։ 7-րդ դարի վերջերին բուլղարները Խան Ասպարուխի գլխավորությամբ պաշարեցին և գրավեցին Դորոստոլը[25][33]։ Ստանալով «Դեստր» անունը՝ քաղաքը դարձավ բուլղարական առաջին կայսրության մի մասը։ Քաղաքի պարիսպները վերանորոգվեցին[33], այստեղ տեղակայվեց բուլղարական թագավորների նստավայրերից մեկը[36]։ Այն բանից հետո, երբ բուլղարները 865 թվականին ընդունեցին քրիստոնեությունը և հռչակեցին պատրիարքություն, Պրոստոլի եպիսկոպոս Դամիանն ընտրվեց բուլղարական եկեղեցու առաջին պատրիարքներից մեկը։ 927-971 թվականներին քաղաքը եղել է Բուլղարիայի պատրիարքի նստավայրը[37]։ Դորոստոլը պահպանեց իր նշանակությունը որպես կարևոր ռազմական կենտրոն։ 895 թվականին Բուլղարիայի ցար Սիմեոն I-ը դիմակայեց Բուլղարիա ներխուժած հունգարական բանակի պաշարմանը[38][39][40][41][42]։

Ռուսների հարձակումը

968 թվականին բյուզանդացիների հետ պայմանագրով Կիևի իշխան Սվյատոսլավ Իգորևիչի բանակը ներխուժեց Բուլղարիա։ Դորոստոլի մոտ հաղթելով բուլղարական բանակին՝ Սվյատոսլավը գրավեց քաղաքը բուլղարական այլ քաղաքների հետ միասին[43]։ Շուտով Կիևի իշխանը վիճաբանեց բյուզանդացիների հետ և 971 թվականի ապրիլ-հուլիսին ռուս-բյուզանդական պատերազմի բռնկման ժամանակ նա ինքն էլ պաշարվեց Դորոստոլում գտնվող Հովհաննես Չմշկիկի կողմից։ Պաշարման արդյունքում ռուսական բանակը լքեց Բուլղարիան, և Դորոստոլը վերադարձավ Բյուզանդիայի վերահսկողության տակ՝ ստանալով Թեոդորոպոլ անունը[44][45]։ 976 թվականին այն հետ գրավեց բուլղարական ցար Սամուել Կոմսաձագը, իսկ 1001 թվականին Բարսեղ Բուլղարասպան կայսրի գործողությունների արդյունքում քաղաքը վերադարձավ Բյուզանդիային[25] և 1018 թվականին, ամբողջ Բուլղարիայի գրավումից հետո, դառնալով Պարիստրիոն թեմի վարչական կենտրոնը[33]։ 1074 թվականին Դորոստոլը դարձավ Նեստորի ապստամբության կենտրոնը։ Ապստամբներին նույնիսկ հաջողվեց հասնել Կոստանդնուպոլիս, բայց չկարողացան գրավել այն[46][47][48][49]։ Այս ապստամբությանն աջակցել են Դորոստոլի ծայրամասերը բնակեցված պեչենեգները՝ իրենց առաջնորդ Տատուշի (Խալիս) գլխավորությամբ։ 1086 թվականին նա իր դաշնակիցներ Սեսլավի և Սազիայի հետ միասին ապստամբություն բարձրացրեց և իշխանություն հաստատեց Դորոստոլում՝ փաստացիորեն անկախ բյուզանդական կայսրից[19][50][51]։ 1088 թվականին Ալեքսիոս I Կոմնենոս կայսրը անհաջող պաշարեց Դորոստոլը և միայն 1091 թվականին նրան հաջողվեց վերականգնել քաղաքի վերահսկողությունը[19]։ 1116 թվականին Դորոստոլը գրավվեց կեղծ Լեո Դիոգենեսի կողմից, ով վայելում էր իր աներոջ՝ Կիևի արքայազն Վլադիմիր Մոնոմախի աջակցությունը, սակայն նույն թվականի օգոստոսի 15-ին սպանվեց Դորոստոլում՝ իր մոտ ուղարկված մարդասպանների կողմից։ Վլադիմիր Մոնոմախը, փորձելով գրավված քաղաքները պահել Դանուբի վրա, բանակ ուղարկեց նահանգապետ Իվան Վոյիտիշիչի հրամանատարությամբ, որը «քաղաքապետեր տնկեց Դանուբի երկայնքով»։ Բայց Բյուզանդիան, ըստ երևույթին, կարողացավ վերականգնել իր ունեցվածքը, քանի որ շուտով Մոնոմախը ուղարկեց ևս մեկ բանակ՝ իր որդու՝ Վյաչեսլավի և կառավարիչ Ֆոմա Ռատիբորովիչի գլխավորությամբ, որը անհաջող պաշարեց Դորոստոլը և վերադարձավ[52]։

1185 թվականի Ասենեի ապստամբությունից և Բուլղարիայի անկախության վերականգնումից հետո Դորոստոլը կրկին դարձավ Բուլղարիայի մաս[25]։ 1279 թվականին Բուլղարիայի ցար Իվայլոն Դորոստոլում դիմակայեց մոնղոլական զորքերի երեք ամիս պաշարմանը[53]։ Բուլղարական ցար Իվան Ալեքսանդրը (1331-1371) ստիպված է եղել Դորոստոլը հանձնել Դոբրուջայի բռնապետ Դոբրոտիցային՝ 1365 թվականին Վիդինի թագավորությունը գրաված հունգարացիների հետ պատերազմի ժամանակ ցուցաբերած օգնության համար։ Այս ժամանակ Դորոստոլի թեմը լուծարվեց, և քաղաքը սկսեց ենթարկվել Կոստանդնուպոլսի պատրիարքության Վառնայի արքեպիսկոպոսինref>Acta et diplomata graeca medii aevi, I, ed. F. Miklosich, J. Müller (Wien 1860), p. 528</ref>։ 1376-77 թվականներին Դորոստոլը ղեկավարում էր Դոբրոտիցայի որդի Իվանկոն, իսկ 14-րդ դարի 80-ականների վերջին այն կրկին վերադարձավ Բուլղարական Երկրորդ թագավորության վերահսկողությանը[54]։

Օսմանյան շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեջիդի տաբիա

14-րդ դարի վերջում և 15-րդ դարի սկզբին Դորոստոլը կրկին դարձավ ռազմաքաղաքական պայքարի ասպարեզ։ 1388 թվականին, երբ օսմանյան բանակը ներխուժեց Բուլղարիա, ցար Իվան Շիշմանը լքեց քաղաքը՝ հօգուտ սուլթան Մուրադ I[55]։ Վերջինս հսկայական բանակով պաշարեց Նիկոպոլը, և Իվան Շիշմանը ստիպված եղավ զինադադար փնտրել։ Մուրադը համաձայնվեց, և բուլղարները պահպանեցին Նիկոպոլը, բայց ստիպված եղան զիջել Դորոստոլը։ Սակայն երբ Ալի փաշան հասավ Դորոստոլ, բուլղարները հրաժարվեցին քաղաքը հանձնել։ Մուրադը երկրորդ անգամ պաշարեց Նիկոպոլը և այս անգամ Իվան Շիշմանը համաձայնվեց օսմանյան պայմաններին և Դորոստոլում ստեղծվեց թուրքական կայազոր։ Թուրքերը քաղաքը վերանվանեցին «Սիլիսթրիա»։ 1390 թվականին քաղաքի նկատմամբ վերահսկողություն հաստատեց Վալախիայի իշխան Միրչա Ծերուկը, որը պահպանեց այն մինչև 1391 թվականը[56]։ Նույն 1391 թվականին Բայազիդ I-ը ռազմական ուժով ժամանակավորապես վերականգնեց իր վերահսկողությունը շրջանի և Սիլիստրիայի նկատմամբ[57]։ 1406 թվականին Միրչա Ծերուկը կրկին գրավեց Սիլիստրիան և պահեց այն մինչև 1415 թվականը[58]։ 1420 թվականին Մեհմեդ I-ի արշավանքից հետո Սիլիստրիան վերջնականապես դարձավ Օսմանյան կայսրության մաս[59]։

Օսմանյան կայսրության կազմում քաղաքը մտավ Ռումելիայի վիլայեթի կազմում՝ դառնալով Սիլիսթրիայի սանջակի վարչական կենտրոնը։ 1599 թվականին քաղաքը դարձավ Սիլիստրիայի նոր վիլայեթի վարչական կենտրոնը, որն ընդգրկում էր ներկայիս Բուլղարիայի ողջ հյուսիս-արևելքը և արևելքը, ինչպես նաև Դոբրուջայի և Բուջակի որոշ հատվածներ։ Քաղաք այցելած թուրք պատմաբան Քաթիբ Չելեբին հայտնում է, որ քաղաքը Դանուբի վրա բոլորից ամենանրբագեղն էր, ուներ վիլայեթի տիրակալի ամրոց, 5 մզկիթ և 2 բաղնիք[60]։

Ռուս-թուրքական պատերազմների ժամանակ քաղաքը յոթ անգամ պաշարվել է (1773 թվականի հունիս և հոկտեմբեր, 1809 և 1810 թվականներ, 1828 և 1829 թվական, 1854 թվական) ռուսական բանակի կողմից։ Առաջին անգամ պաշարումը տևեց ընդամենը 12 օր, և չնայած այն հանգամանքին, որ ռուսական զորքերին հաջողվեց ջախջախել Կայնարջիի ճակատամարտում թուրքական կայազորին օգնելու համար ուղարկված ուժերը, Ռումյանցևը վերացրեց պաշարումը և իր զորքերը դուրս բերեց Դանուբից այն կողմ։ Նույն թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին ռուսական զորքերը Գրիգորի Պոտյոմկինի հրամանատարությամբ կազմակերպեցին քաղաքի շեղող պաշարումը, որպեսզի ապահովեն ռուսական հիմնական ուժերի դուրսբերումը Դանուբից այն կողմ[61]։ 1806-1812 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ ռուսական զորքերը Պյոտր Բագրատիոնի հրամանատարությամբ կրկին պաշարեցին Սիլիստրիան։ 1809 թվականի սեպտեմբերի 11-ին բերդը պաշարվեց, սակայն հոկտեմբերի 15-ին վեզիր Յուսուֆ փաշայի հրամանատարությամբ թուրքական բանակի հիմնական ուժերի ժամանումից հետո Բագրատիոնը հանեց պաշարումը և դուրս բերեց զորքերը[62]։ Հաջորդ տարի մայիսի 22-ին ռուսական զորքերը Նիկոլայ Կամենսկու հրամանատարությամբ պաշարեցին բերդը, իսկ մայիսի 30-ին թուրքական կայազորը կապիտուլյացիայի ենթարկվեց[62][63]։

Կուրշունլու մզկիթ

1828-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ ռուսական զորքերը 1828 թվականին պաշարեցին Սիլիստրիան։ Հուլիսից բերդը արգելափակվեց գեներալ Լոգին Ռոտի ջոկատի կողմից, որը սեպտեմբերին փոխարինվեց Ալեքսեյ Շչերբատովի 2-րդ հետևակային կորպուսով, իսկ հոկտեմբերին ռուսական զորքերը Ալեքսանդր Լանժերոնի հրամանատարությամբ մոտեցան քաղաքի մատույցներին։ Բայց արդեն հոկտեմբերի 20-ին ռուսական բանակի գլխավոր հրամանատար Պյոտր Վիտգենշտեյնը հրամայեց վերացնել շրջափակումը արկերի բացակայության և վատ եղանակի պատճառով[62]։ Հաջորդ տարի ռուսական բանակը Իվան Դիբիչի հրամանատարությամբ մայիսի 5-ին սկսեց բերդի պաշարումը և սակրավորական ակտիվ աշխատանքի արդյունքում հունիսի 18-ին ստիպեց թուրքական կայազորին կապիտուլյացիայի ենթարկել[62]։ Ռուսական զորքերը պատերազմի ավարտից հետո քաղաքում մնացին մինչև 1836 թվականը։ Այդ ժամանակաշրջանում քաղաքը ղեկավարում էր բուլղարական ծագումով ռուսական բանակի կապիտան Գեորգի Մամարչևը։

Քաղաքի վրա օսմանյան վերահսկողության վերականգնումից հետո սուլթան Մահմուդ II-ը 1837 թվականին այցելեց Սիլիսթրիա, որի շքախմբի կազմում էր ռազմական խորհրդական՝ գերմանացի սպա Հելմուտ ֆոն Մոլտկեն։ Նրա խորհրդով հետագա տարիներին Սիլիսթրիան ամրապնդվեց (ներառյալ Մեջիդի-Տաբիա և Արաբ-Տաբիա հզոր ամրոցների կառուցումը) և դարձավ «պաշտպանական քառանկյունի»՝ Վառնայի, Շումլայի և Ռուշչուկի հետ միասին, որը ստեղծվել էր 1843-1853 թվականներին[64]։

Ղրիմի պատերազմի ժամանակ բերդը կրկին պաշարվել է ռուսական բանակի կողմից՝ Իվան Պասկևիչի հրամանատարությամբ 1854 թվականի մայիսի 6-ին։ Պաշարման աշխատանքները շարունակվեցին բավականին ինտենսիվ, սակայն ծրագրված գրոհից անմիջապես առաջ՝ հունիսի 8-ին, պաշարումը հանվեց, և զորքերը դուրս բերվեցին Դանուբից այն կողմ Ավստրիայի թշնամական հայտարարությունների պատճառով[62]։

1864 թվականին Սիլիստրիայի վիլայեթը վարչական բարեփոխման ժամանակ ընդգրկվեց նորաստեղծ Դանուբի վիլայեթի կազմում՝ Ռուսչուկ կենտրոնով։ Քիչ անց՝ 1871 թվականին, Դորոստոլի թեմը Չերվենի թեմի հետ միավորվեց Դորոստոլ-Չերվենի թեմի՝ մայրաքաղաք Ռուշչուկով։ 1877-78 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ Սիլիստրիայի մոտ ակտիվ ռազմական գործողություններ չեն եղել[65]։

Նոր շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Պետրոս և Պողոս եկեղեցի

Ռուս-թուրքական պատերազմի ավարտից հետո՝ Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի և Բեռլինի կոնգրեսի արդյունքում Սիլիստրիան դարձավ Բուլղարիայի նորանկախ իշխանության մաս։ Բուլղարիայի համար անհաջող ավարտով Երկրորդ Բալկանյան պատերազմից հետո, 1913 թվականի Բուխարեստի պայմանագրի արդյունքում, Սիլիստրան Հարավային Դոբրուջայի հետ անցավ Ռումինիայի թագավորությանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1916 թվականի ռումինական արշավանքի ժամանակ, բուլղարական բանակը վերահսկողության տակ վերցրեց քաղաքը։ Պատերազմից Ռուսաստանի դուրս գալուց հետո Ռումինիան 1918 թվականի մայիսին ստիպված եղավ Բուխարեստի առանձին խաղաղության պայմանագիր կնքել Կենտրոնական տերությունների հետ, ըստ որի Հարավային Դոբրուջան Սիլիստրայի հետ դարձյալ վերադարձավ Բուլղարիա, բայց վեց ամիս անց Կենտրոնական տերությունները պարտվեցին պատերազմում, և պայմանագիրը չեղարկվեց, և 1919 թվականի Նեյլի պայմանագրի համաձայն Սիլիստրան մնաց Ռումինիայի կազմում։

Համաձայն 1940 թվականի Կրայովայի խաղաղության պայմանագրի դրույթների, որոնք հաստատվել են 1947 թվականի Փարիզի խաղաղության պայմանագրով, Սիլիստրան կրկին մտել է Բուլղարիայի կազմի մեջ։ Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետության ձևավորմամբ քաղաքը զարգացավ՝ որպես տարածաշրջանի կարևոր արդյունաբերական և գյուղատնտեսական կենտրոն, ինչը հանգեցրեց նրա բնակչության զգալի աճին։

1980-ական թվականներին քաղաքի խոշոր ձեռնարկություններն էին նավահանգիստը, «Գրասենյակային սարքավորումներ» էլեկտրոնային համակարգչային տեխնիկայի գործարանը (միկրոհաշվիչներ արտադրող «Էլկա»), մետաղահատ մեքենաների գործարանը, գյուղատնտեսական տեխնիկայի գործարանը, գործարանը, գազի սարքավորումների, «Լինա» կահույքի գործարանը և «Կամիշիտ» արդյունաբերական գործարանը, կային նաև մանկավարժական ինստիտուտ, մի քանի տեխնիկական և արհեստագործական ուսումնարաններ, դրամատիկական թատրոն, հնագիտական ​​թանգարան, ազգագրական թանգարան և արվեստի պատկերասրահ[66]։

Կոմունիստական ​​ռեժիմի փլուզումից և Բուլղարիայի անցումից հետո դեպի ժողովրդավարություն և շուկայական տնտեսություն, Սիլիստրայի շատ բնակիչներ գաղթեցին երկրի այլ շրջաններ կամ արտագաղթեցին Բուլղարիայի սահմաններից դուրս։

Սիլիստրայի համայնապատկեր
Սիլիստրայի համայնապատկեր


Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Աստվածածին Սիլիստրայում՝ Բուլղարիայի առաջին հայկական կրոնական կառույցը (1620)

2012 թվականի հունվարին Սիլիստրայում քաղաքում բնակվում էր 35 230 մարդ, մինչդեռ Սիլիստրայի համայնքը, օրինական հարակից գյուղերի հետ միասին, ուներ 50 780 բնակիչ[67]։ Քաղաքի (ոչ համայնքի) բնակիչների թիվն իր գագաթնակետին հասավ 1986–1991 թվականներին, երբ այն անցավ 70000-ից։


Համաձայն 2011 թվականի մարդահամարի վերջին տվյալների՝ իրենց ազգային ինքնությունը հայտարարած անձինք բաշխվել են հետևյալ կերպ[94][95]՝

Քաղաքում բնակվում են նաև հայեր։ Գործում է սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-03-2024_2.txt
  2. «Bulgaria Guide, Silistra Municipality». Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 30-ին.
  3. «Bulgaria Guide, Silistra». Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 30-ին.
  4. «Μεγάλη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια του Εύξεινου Πόντου». Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ նոյեմբերի 18-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
  5. Клавдий Птолемей, Geographia III.10.5, пер. Дечев, Д., Извори за старата история на Тракия и Македония (София, 1949), стр. 349—354.
  6. Filow B. Die Legionen der Provinz Moessia von Augustus bis auf Diocletian (Leipzig 1906), pp. 18, 21, 28, 44, 64
  7. Ritterling, E., "Legio XI Claudia, " in Paulys Real-Encyclopädie der classischen Altertumwiisenschfat XII (Stuttgart 1925), pp. 1690—1704.
  8. 8,0 8,1 8,2 Pius Bonifatius Gams:Die drei ersten Jahrhunderte. In: Die Kirchengeschichte von Spanien. Band 1, Verlag G. J. Manz, 1862, S. 398ff.
  9. Тодоров, Я. Durostorum. Принос към античната история на Силистра (София 1927), p. 23
  10. Велков В. «Античният Дуросторум» in Дуросторум — Дръстър — Силистра (Силистра 1988), р. 28.
  11. Pârvan V. «Municipium Aurelium Durostorum» Revista di filologia e d’istruzione classica 2 (1924), p. 14
  12. Тодоров Я., Тодоров Я. Durostorum. Принос към античната история на Силистра (София 1927), p. 27.
  13. Kolendo J. «Les querres contre les Carpes pendant les derniers années de la tétrarchie» in Hommage Marcel Renard 2 [= Latomus 102 (1969)], pp. 378—385.
  14. Велков В. «Античният Дуросторум» in Дуросторум — Дръстър — Силистра (Силистра 1988), p. 27.
  15. Donevski P. «Zur Topographie von Durostorum». Germania 68.1 (1990), p. 240.
  16. Флавий Вописк Сиракузянин. Божественный Аврелиан ; Галлиен // История Августов. — М. : Наука, 1992. глава XXII. 2
  17. Homo, L. Essai sur le règne de l’empereur Aurélien. — P., 1904. стр. 316
  18. Велков В. «Античният Дуросторум» in Дуросторум — Дръстър — Силистра (Силистра 1988), p. 26.
  19. 19,0 19,1 19,2 «Силистра, Болгария, обзор области Силистры». Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 4-ին.
  20. Kolendo J. «Une inscription inconnue de Sexaginta Prista et la fortification du Bas-Danube sous la tétrarchie». Eirene (1966), pp. 139—154.
  21. Velkov V. Cities in Thrace and Dacia in Late Antiquity (Amsterdam 1977), p. 24
  22. Velkov V. «Zu den Fragmenta Vaticana 315 (Durocortorum oder Durostorum?)» in Charisteria Fransisko Novotny Octogenario oblato (Brno 1961), pp. 151—154.
  23. Иордан, «Гетика», 177
  24. «История : Силистра | Северо Восточная Болг». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 4-ին.
  25. 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 25,5 «Сайт города Вельска — На досуге — Статьи — История — Дневняя Русь. Часть 2». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 4-ին.
  26. Procopius, De Aedificiis, IV, 7.5-13, transl. H.B. Dewing, (London 1971), p. 281
  27. Ангелова, Ст., "Крепостната стена на Дуросторум — Дръстър — Силистра (предварително съобщение), " Археология 3 (1973), рр. 83-83
  28. "Крепостта на средновековен Дръстър, " Музеи и паметници на културата 20, 6, рр. 5-10
  29. "Археологически проучвания в НААР ‘Дуросторум — Дръстър — Силистра, "’ Археологически открития и разкопки през 2002 г. (София 2003), рр. 129—130
  30. Бъчваров, И., "Дуросторум през късната античност, " in Римски и ранновизантийски селища в България, ІІІ (София 2005, in print)
  31. Vgl.: Veselin Beševliev: Bulgarisch-byzantinische Aufsäetze. Variorum Collected Studies Series CS 80, Variorum Reprints, London 1978, S. 199; Josef Ladislav Pe:Ueber Die Abstrammung Der Rumnen, BiblioBazaar, LLC, 2008, S. 39.
  32. Theophylactus Simocatta, Historiae, ed. C. de Boor (Leipzig 1887), I, 8.10; VI, 6.5, pp. 10-12; 34-38.
  33. 33,0 33,1 33,2 33,3 «Μεγάλη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια του Εύξεινου Πόντου». Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ նոյեմբերի 18-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
  34. Cumont, Fr., "Le tombeau de St. Dasius, " Analecta Bollandiana 27 (1908), pp. 369—381
  35. Pilinger, R., Das Martyrium des Heiligen Dasius (Wien 1988), pp. 51-52.
  36. Ангелова С. «Отново за локализацията на преславния дом на Омуртаг на Дунав» в Studia protobulgarica ET mediaevalia europensia. В чест на проф. Веселин Бешевлиев (София 2003), стр. 183—195.
  37. Дуросторум-Дръстър-Силистра (Сборник с изследвания). Съставители: С. Христов, Р. Линчев, Г. Атанасов. Силистра, 1988
  38. Leo Grammaticus, Chronographia, ed. I. Bekker (CSHB, Bonn 1842), p. 268
  39. Theophanes continuatus, ed. I. Bekker (CSHB, Bonn 1838), p. 359.
  40. Zlatarski, Istorija Н.А. Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, стр. 298—299.
  41. Canev, Bǎlgarski hroniki, p. 199
  42. Andreev, J. The Bulgarian Khans and Tsars (Balgarskite hanove i tsare, Българските ханове и царе), Veliko Tarnovo, 1996, p. 95, ISBN 954-427-216-X
  43. Leo Diaconus, Historia, ed. C.B. Hase (CSHB, Bonn 1828), pp. 77-78.
  44. Leo Diakonus, Historia (CSHB, Bonn 1828), p. 157—158
  45. Georgius Cedrenus, Ioannis Scylitzae ope, ed. I. Bekker (CSHB, Bonn 1839), vol.II p. 412
  46. «Д. Ангелов. Восстание Асеней и восстановление средневекового Болгарского государства. Византийский временник, том 47» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 4-ին.
  47. «Источник» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 4-ին.
  48. «С. Д. Сказкин (отв. редактор). История Византии. 1967. Том 2. Глава 11. Внутриполитический кризис в конце XI в. и внешнеполитический разгром». Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 4-ին. {{cite web}}: no-break space character in |title= at position 3 (օգնություն)
  49. «Пламен Павлов — Бунтари и авантюристи в средновековна България». Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 7-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 4-ին.
  50. Анна Комнина. С. 201
  51. «Ион Болован, Ион-Аурел Поп. История Румынии. 2004». Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 4-ին.
  52. РУСЬ И ВИЗАНТИЯ. Тезисы докладов XVIII Всероссийской научной сессии византинистов. Москва 20-21 октября 2008 года. В. П. Степаненко. «Города на Дунае» в контексте русско-византийских отношений X—XII в. стр. 130-31 Արխիվացված 2013-11-05 Wayback Machine
  53. Andreev, J. The Bulgarian Khans and Tsars (Balgarskite hanove i tsare, Българските ханове и царе), Veliko Tarnovo, 1996, p. 226, ISBN 954-427-216-X
  54. «Μεγάλη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια του Εύξεινου Πόντου». Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ նոյեմբերի 18-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
  55. Елезовиħ, Гл., Оледало света или истори J а Мехмеда Нешри J е (Београд 1957), стр. 37
  56. Velko Tonev, Jordan Zarčev. Кратка история на Добруджа. 1986. С. 438.: Сохранились две грамоты (начала 1390 года и 29 июня 1391 года) воеводы Мирчи Старого, под которыми он подписывается как деспот земли Добротича, а также союзный договор 1386 года с Ягайло он подписал как: Деспот земли Добротича и воевода Силистры
  57. «История Гагауз — Очерки — Потомки Огузов » Архив сайта » Гагаузское государство «Добруджа» (1346-1417 гг.)». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 22-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 7-ին.
  58. Крънджалов Д. Влашкият князь Мирчо и Добруджа според неговите грамоти. София, 1946.
  59. Гюзелев В., Кузев Ал. Български средновековни градове и крепости. Том 1. Градове и крепости по Дунав и Черно море (София 1981), р. 191.
  60. Ḥājī Khalīfah. Rumeli und Bosna, geographisch beschrieben. S. 24.
  61. Петров А. Н. Война России с Турцией и Польскими конфедератами с 1769—1774 год. — СПб., 1866.
  62. 62,0 62,1 62,2 62,3 62,4 «Энциклопедия военных и морских наук. Под главной редакцией генерала от инфантерии Леера Спб. 1897 г. т. VII». Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 10-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 9-ին. {{cite web}}: no-break space character in |title= at position 98 (օգնություն)
  63. [militera.lib.ru/h/sb_istoria_russkoy_armii/63.html «Источник». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 10-ին. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 9-ին. {{cite web}}: Unknown parameter |deadurl= ignored (|url-status= suggested) (օգնություն) ВОЕННАЯ ЛИТЕРАТУРА -[ Военная история ]- Сб. История русской армии]
  64. Mathias Bernath, Felix von Schroeder, Gerda Bartl: Biographisches Lexikon zur Geschichte Südosteuropas. Band 3, Oldenbourg Wissenschaftsverlag, München 1979, S. 190ff.
  65. «Силистрия». Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ). Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.{{cite book}}: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
  66. Силистра // Н. Сергеева, Р. Насековский. Дунай — река дружбы. 6-е изд., перераб. и доп. Одесса, «Маяк», 1985. стр.42-43
  67. (bg) National Statistical Institute - 2012 Արխիվացված 2011-04-11 Wayback Machine
  68. https://www.grao.bg/tna/tadr-1998.txt
  69. https://www.grao.bg/tna/tadr-1999.txt
  70. https://www.grao.bg/tna/tadr-2000.txt
  71. https://www.grao.bg/tna/tadr-2001.txt
  72. https://www.grao.bg/tna/tadr-2002.txt
  73. https://www.grao.bg/tna/tadr-2003.txt
  74. https://www.grao.bg/tna/tadr-2004.txt
  75. https://www.grao.bg/tna/tadr-2005.txt
  76. https://www.grao.bg/tna/tadr-2006.txt
  77. https://www.grao.bg/tna/tadr-2007.txt
  78. https://www.grao.bg/tna/tadr-2008.txt
  79. https://www.grao.bg/tna/tadr-2009.txt
  80. https://www.grao.bg/tna/tadr-2010.txt
  81. https://www.grao.bg/tna/tadr-2011.txt
  82. https://www.grao.bg/tna/tadr-2012.txt
  83. https://www.grao.bg/tna/tadr-2013.txt
  84. https://www.grao.bg/tna/tadr-2014.txt
  85. https://www.grao.bg/tna/tadr-2015.txt
  86. https://www.grao.bg/tna/tadr-2016.txt
  87. https://www.grao.bg/tna/tadr-2017.txt
  88. https://www.grao.bg/tna/tadr-2018.txt
  89. https://www.grao.bg/tna/tadr-2019.txt
  90. https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2020_2.txt
  91. https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-03-2021_2.txt
  92. https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-03-2022_2.txt
  93. https://grao.bg/tna/t41nm-15-03-2023_2.txt
  94. (bg) Population on 01.02.2011 by provinces, municipalities, settlements and age; National Statistical Institute Արխիվացված 2013-09-08 Wayback Machine
  95. Population by province, municipality, settlement and ethnic identification, by 01.02.2011; Bulgarian National Statistical Institute Արխիվացված 2012-04-22 Wayback Machine (bg)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Карышковский, Пётр Осипович. Русско-болгарские отношения во время Балканских войн Святослава // Вопросы истории. 1951. № 8;
  • Карышковский, Пётр Осипович. О хронологии русско-византийской войны при Святославе // Византийский временник. 1952. Т. V;
  • Карышковский, Пётр Осипович. К вопросу о первоисточниках по истории походов Святослава // Краткие сообщения Института славяноведения. 1952. № 9;
  • Карышковский, Пётр Осипович. Балканские войны Святослава в византийской исторической литературе // Византийский временник. 1953. Т. 6;
  • Положение на электронной карте Wikimapia

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սիլիստրա» հոդվածին։