Կալտանիսետա (գավառ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox map.png
Կալտանիսետա
Երկիր Իտալիա Իտալիա
Կարգավիճակ Իտալիայի պրովինցիաներ
Մտնում է Սիցիլիա
Վարչկենտրոն Կալտանիսետա
ԲԾՄ 568 մետր
Տարածք 2128 կմ² կմ²
Caltanissetta in Italy.svg
Սահմանակցում է Ագրիջենտո, Կատանիա, Էննա, Պալերմո, Ռագուզա, Ռագուզա, Ագրիջենդո և Էնա
Ժամային գոտի UTC+1 և UTC+2
ISO 3166-2 կոդ IT-CL
Հեռախոսային կոդ 0922, 0934 և 0933
Փոստային ինդեքսներ 93100 և 93010–93019
Ավտոմոբիլային կոդ CL
Կոորդինատներ: 37°29′24.000000100007″ հս․ լ. 14°3′1.0000255795385e-07″ ավ. ե. / 37.49000000002777711° հս․. լ. 14.0500000000277793787972769° ավ. ե. / 37.49000000002777711; 14.0500000000277793787972769
provincia.cl.it

Կալտանիսետա (իտալ.՝ Provincia di Caltanissetta, սից.՝ Pruvincia di Nissa), գավառ Իտալիայի Սիցիլիա ինքնավար մարզում` 271 838 բնակչությամբ[1](2012 թվականի հոկտեմբերի 30-ին): Գավառի տարածքը կազմում է 2 124 քառ.կմ և բաժանված է 22 կոմունաների: Մայրաքաղաքը Կալտանիսետա քաղաքն է:

Հյուսիսում սահմանակից է Պալերմո, արևելքում` Էնա, Կատանիա և Ռագուզա, իսկ արևմուտքում` Ագրիջենտո գավառների հետ: Գավառի կազմի մեջ է մտնում նաև Ռեզուտանո կոմունան:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գավառում գոյություն ունի 2 աշխարհագրական մարզ` հյուսիսային և հարավային, որոնք տարբերվում են իրենց ձևաբանական և կլիմայական հատկանիշներով: Հյուսիսային մարզի լեռնային տեղանքին բնորոշ են լայն հովիտները` վադուննաները (սից.՝ vadduna), խորը ձորակները, կտրուկ զառիթափերը և մեծ կամ ավելի ցածր բարձրության վրա գտնվող դարավանդները: Այստեղ կենտրոնները համեմատաբար փոքր են և քիչ բնակեցված (բացառությամբ մայրաքաղաքը, Սան Կատալդո և Մուսոմելիի քաղաքները), որի գլխավոր պատճառը տեղի ռելիեֆն է: Գավառի այս հատվածում օդի աղտոտվածության աստիճանը ցածր է: Հարավային մարզին բնորոշ է բլրավետ տեղանք և Ջելա հարթավայրի մոտ գտնվող սահուն լանջեր, որոնք ձգվում են մինչև Միջերկրական ծովի ափ: Այստեղ գավառի բնակկչության խտությունը մեծ է, իսկ ամենամեծ բնակավայրը Ջելա քաղաքն է :

Գավառի ամբողջ տարածքը բլրավետ է և գտնվում է ծովի մակարդակից 500 մ բարձրության վրա: Բացառություն է կազմում Ջելա հարթավայրի շրջանը, որը սահմանափակվում է լեռնային շղթայով և ձգվում է Ջելա ծոցի երկայնքով: Պալերմոյի հետ ունեցած սահմանին գտնվում են մի քանի գագաթներ, որոնք գրեթե 900 մ բարձրություն ունեն` Մոնտե Սան Վիտո (888 մ), Մոնտե Սան Պաոլինո (813 մ), Մոնտանոլա (877 մ), Մոնտե Միմանի (855 մ), Մոնտե դելլլե Ռոկե (832 մ), Մոնտե Ֆագարիա (813 մ) և Մոնտե Մատարացո (825 մ): Սալսո գետը (144 կմ) նախկինում եղել է նավարկելի և համարվել է գավառի գլխավոր ջրային զարկերակը, որի տարածքով հոսում են նաև Դիրիլո (54 կմ), Գատանո (17 կմ) և Ջելա (74 կմ) գետերը: Գավառի բոլոր ջրամբարներն արհեստական ծագում ունեն, բացի Բիվերե դի Ջելա ափամերձ ճահճից և Սֆանդատո լճից, որը ձևավորվել է 1907 թվականին` ստորերկրյա ջրերի հաշվին: Այդ գետն ունի 219 մ երկարություն և 13.5 մ խորություն, գտնվում է Մոնտե Միմանիից արևելք` ծովի մակարդակից 370 մ բարձրության վրա: Դիզուերի և Կոմունելի ջրամբարները ձևավորել են ամբարտակ, իրենց մեջ ամբարելով գավառի կարիքները հոգալու համար ջրային պաշարներ, քանի որ այնտեղ հաճախ երկարատև երաշտներ են լինում:

Գավառի տարածքում կան արգելոցներ. Բիվերե դի Ջելա, Լագո Սֆոնդատո, Կոնտրադա Սկալերի, Մոնտե Կապադարսո և Վալե դել Իմերա Մերիդիոնելե, Սուգերետա դի Նիշեմի, Լագո Սոպրանո, Մոնտե Կոնկա:

Գավառի հյուսիսային շրջանում ամբողջ տարվա ընթացքում բավականին ցածր ջերմաստիճան է գրանցվում, քան կղզու մնացած վայրերում: Մառախուղը, և ավելի հազվադեպ կարկուտն ու ձյունը ձևավորում են կարճ և ցրտաշունչ ձմեռ: Տարվա ընթացքում ամենացածր ջերմաստիճանը ձմռանը լինում է 0-3 °С, իսկ ամռանը 15-20 °C: Ամենաբարձր ջերմաստիճանը ամռանը հասնում է 40-45 °C-ի, սակայն մշտական քամու պատճառով խոնավությունը բացակայում է:

Գավառի հյուսիսային հատվածում իշխող ցամաքային կլիման աստիճանաբար հարավում վերածվում է խոնավ տաք կլիմայի, որտեղ ջերմաստիճանը ամբողջ տարվա ընթացքում շատ բարձր է: Միջին ջերմաստիճանը ամռանը 25 °C է, իսկ ձմռանը` 10 °C: Գավառի հյուսիսային և հարավային մարզերի էական տարբերությունը տեղումների քանակի մեջ է. հյուսիսային մարզում 700 մմ ( մայրաքաղաքում 500 մմ), իսկ հարավային մարզում 400 մմ, որը հաճախ տուժում է երկարատև երաշտներից: Այստեղ նույնպես հաճախակի մառախուղներ են լինում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կալտանիսետա գավառի հնագույն բնակիչները եղել են սիկանները, որոնք զբաղեցրել են գավառի հյուսիսային (լեռնային) հատվածը և սիկուլները, որոնք զբաղեցրել են հարավային (առափնյա) հատվածը: Մ.թ.ա VII դ-ից սկսած տեղի առափնյա գոտում հայտնվել են հին հույների գաղութները: Հետագայում այդ տարածքը հաջորդաբար եղել է Կարթագենի, Հին Հռոմի, Բյուզանդիայի, Արաբական խալիֆայության և վերջապես անկախ մեծ կոմսության, իսկ հետո Սիցիլիայի թագավորության տիրապետության տակ:

Կալտանիսետա գավառը ձևավորվել է 1816 թվականին: Բուրբոն Սիցիլիացու դինաստիայի կառավարման ժամանակ գավառի պատմությունը սերտորեն կապված է եղել ծծմբի հանքավայրերի առաջացման հետ, որի արդյունահանման հանքերում աշխատել են տեղի բոլոր մեծահասակները և անգամ երեխաները:

Սարդինիայի թագավորության կողմից Սիցիլիայի թագավորության նվաճումից և նրան Իտալիայի միացյալ թագավորության կազմի մեջ ներառելուց հետո, 1876-1878 թվականներին Վիտորիո Էմանուելե գավառում կառուցվել է երկաթուղի, որի ճյուղերն են Կալտանիսետա-Կատանիա-Կանիկատի և Կանիկատի-Լիկատա երկաթուղային ուղիները:

1926 թվականին գավառի տարածքի 50 %-ը անցել է նոր կազմավորվող գավառներին` Էնային (40 %) և Ռագուզային (10 %): 1986 թվականին Կալտանիսետան ունեցել է տեղական գավառի աստիճան[2][3][4][5]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Dato Istat - Popolazione residente al 30 ottobre 2012»։ ISTAT (իտալերեն)։ Demo.istat.it 
  2. Согласно закону от 12 марта 2014 года, принятому Региональной Ассамблеей Сицилии все девять региональных провинций острова были упразднены, а вместо них было принято решение создать девять консорциумов свободных коммун и три городских района.
  3. «Le funzioni delle Province Regionali siciliane» (իտալերեն)։ Unione Regionale Province Siciliani 
  4. «Leggi e decreti presidenziali» (իտալերեն)։ Unione Regionale Province Siciliani 
  5. «Cosa cambia con i Liberi Consorzi Comunali» (իտալերեն)։ Ansa.it 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]