Անկատար օստեոգենեզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Անկատար Օստեոգենեզ
Osteogenesis Imperfecta
Characteristically blue sclerae of patient with osteogenesis imperfecta.jpg
Անկատար օստեոգենեզով հիվանդի աչքերի բնորոշ կապույտ երանգը
Տեսականբուժելի/հազվագյուտ հիվանդություն և հազվագյուտ հիվանդություն
Պատճառգենետիկ, աուտոսոմ դոմինանտ ժառանգում, նոր մուտացիա[1]
Հիվանդության ախտանշաններփխրուն ոսկրեր, բազմաթիվ կոտրվածքներ, եղջրաթաղանթի կապույտ երանգ, ցածր հասակ, հոդերի հիպերշարժունություն, լսողության կորսուստ[2][3]
Բժշկական մասնագիտությունմանկաբուժություն բժշկական գենետիկա Ոսկրաբանություն
ՀՄԴ-9756.51756.51
ՀՄԴ-10Q78.078.0
ՀոմանիշներՓխրուն ոսկրերի հիվանդություն[4], Լոբստեյնի համախտանիշ[5], fragilitas ossium[6], Վրոլիկի հիվանդություն[7], Օստեոփսաթիրեոզ, Պորիկի հիվանդություն, Դուրանտեի հիվանդություն[8]
Ախտորոշումկլինիկական, ԴՆԹ հետազոտություն[3]
Բուժումառողջ ապրելակերպի խթանում, խողովակավոր ոսկրերի մետաղական ամրացումներ[9]
Հաճախություն1-ը 15,000-ից[10]
Տևողություներկարաժամկետ[3]
Կանխատեսումկախված է տիպից[3]
Osteogenesis imperfecta Վիքիպահեստում

Անկատար օստեոգենեզ․ հայտնի է նաև փխրուն ոսկրերի հիվանդություն անվանմամբ, գենետիկ խանգարումների խումբ է, որն հիմնականում ախտահարում է ոսկրերը[11][12]։ Հիվանդությունը հանգեցնում է բավական հեշտ առաջացող ոսկրային կոտրվածքների[13]։ Կարող է ունենալ միջին կամ ծանր ընթացք[14]։ Այլ ախտանիշների թվում կարող են լինել՝ սկլերայի (աչքի սպիտակուցային թաղանթ) կապտավուն երանգավորումը, ցածր հասակը, թույլ հոդերը, լսողության կորուստը, ինչպես նաև ատամների և շնչառության հետ կապված բազմաթիվ խնդիրներ[15][3]։ Բարդությունների թվում կարող է լինել աորտայի և/կամ նրա ճյուղերի շերտազատումը[16][17]։

Անկատար օստեոգենեզի հիմքում ընկած է շարակցական հյուսվածքի հետ կապված խնդիրները՝ տիպ 1 կոլագենի անբավարարության պատճառով[18]։ Դեպքերի 90% -ում այս խնդիրն առաջանում է COL1A1 կամ COL1A2 կոչվող գեների մուտացիայի արդյունքում[19]։ Այս մուտացիաները հաճախ ծնողներից ժառանգման արդյունք են՝ աուտոսոմ դոմինանտ ձևով, կամ կարող են լինել de novo (նոր) մուտացիա[20]։ Անկատար օստեոգենեզն ունի 8-ից ավել հիմնական տիպեր, որոնցից տիպ I-ը համեմատաբար ամենամեղմն է, իսկ տիպ II-ն ամենածանրը[21]։ Ախտորոշումը հիմնականում կլինիկական է՝ հիմնված ախտանիշների վրա, սակայն կարող է վերահաստատվել կոլագենի և ԴՆԹ -ի հետազոտմամբ[3]։

Հիվանդությունը չունի բուժում[3]։ Առողջ ապրելակերպը և ծխելուց հրաժարումը կարող են կանխարգելել կոտրվածքները[22]։ Բուժումը կարող է ներառել՝ կոտրվածքների վերականգնում, ցավազրկողներ, մարմնական թերապիա, անվասայլակ և վիրահատություն[22]։ Վիրահատության ձևերից մեկը՝ մետաղական կառուցվածքների օգտագործմամբ ոսկրերի վիրաբուժական ամրացումն է[22]։ Նախնական փորձարարական տվյալների համաձայն, հիվանդները կարող են դրական արդյունքներ քաղել բիսֆոսֆոնատների խմբի դեղերի կիրառումից[23][24]։

Անկատար Օստեոգենեզը ախտահարում է 15,000 -ից մեկին[25]։ Հիվանդության ելքը մեծապես կախված է հիվանդության այս կամ այն ձևից[3]։ Այնուամենայնիվ շատ հիվանդների մոտ ելքը ինչ որ չափով բարենպաստ է[3]։ Հիվանդագին այս վիճակը նկարագրվել է դեռևս հնագույն ժամանակներից[26], իսկ հիվանդության այս անվանումը՝ անկատար օստոգենեզ, մտել է կիրառության մեջ 1895 -ից, նկատի ունենալով «ոչ կատարյալ» ոսկրագոյացումը[26][25]։

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շարակցական հյուսվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անկատար օստեոգենեզի դեպքում անոթները թույլ են, բարակ, փխրուն, շուտ վնասվում են և հանգեցնում արյունազեղումների։ Մկանային թուլությունը հանգեցնում է հենաշարժիչ համակարգի դեֆորմացիաների և զարգացման խանգարումների[27][28]։

Լսողություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիվանդների մոտ 50%-ի շրջանում, արդեն հասուն տարիքում հայտնաբերվում է բավական արտահայտված լսողության կորուստ, որի ժամանակ երբեմն հայտնաբերվում են միջին ականջի լսողական ոսկրիկների տեսանելի դեֆորմացիաներ[29]։ Լսողական խանգարումները հաճախակի սկսվում են 20-40 տարեկանում և բնույթով կարող են լինել ինչպես հաղորդչական (երբ խանգարված է ձայնային ալիքների ականջի համապատասխան բաժիններով փոխանցումը), այնպես էլ նյարդազգայական (երբ խանգարված է ձայնի ընկալումը և նյարդային փոխանցումը) և խառը[30]։

Նյարդաբանական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անկատար օստեոգենեզը կապված է բազմաթիվ նյարդաբանական խնդիրների հետ, որոնք սովորաբար ընդգրկում են ԿՆՀ-ն։ Այս խանգարումները հիմնականում կմախքային ախտահարումների աննուղակի արդյուքն են։ Նյարդաբանական այս խանգարումները կյանքի տևողության վրա ունեն հակադարձ ազդեցություն, իսկ այդպիսի ծանր արատները երբեմն ցուցում են հանդիսանում վիրաբուժական շտկման համար[31]։

Ստամոքսաղիքային[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անկատար օստեոգենեզը կարող է ուղեկցվել կրկնվող որովայնային ցավերով և քրոնիկ փորկապությամբ։ Այս կապը ցույց է տրվել հիվանդների շրջանում անցկացված երկու հետազոտությամբ[32][33][34]։

Ենթատեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անկատար օստեոգենեզն ունի ավելի քան 9 տիպ։ Տիպ I-ն ամենատարծվածն է։ Ախտանիշները տարբերվում են հիվանդից կախված։

Տիպ Կլինիկական ընթացք Ախտահարված գեն OMIM Փոխանցման ձև Հանդիպման հաճախականություն
I Մեղմ COL1A1 մեկ ալելը Մենդելյան ժառանգում (OMIM) 166200 աուտոսոմ դոմինանտ, 60% de novo[35] 1-ը 30,000-ից[36]
II Ծանր, սովորաբար մահացու նորածնային հասակում COL1A1 COL1A2 Մենդելյան ժառանգում (OMIM) 166210 (IIA), Մենդելյան ժառանգում (OMIM) 610854 (IIB) աուտոսոմ դոմինանտ, ~100% de novo[35] 1-ը 40,000[37] կամ 1-ը 100,000[36]
III Զարգացող և դեֆորմացնող COL1A1 COL1A2 Մենդելյան ժառանգում (OMIM) 259420 աուտոսոմ դոմինանտ, ~100% de novo[35] 1-ը 60,000-ից[36]
IV Դեֆորմացնող, սակայն դեպքերի մեծամասնությունում նորմալ սկլերա COL1A1

COL1A2

Մենդելյան ժառանգում (OMIM) 166220 աուտոսոմ դոմինանտ, 60% de novo[35]
V Կլինիկական ընթացքով նման է տիպ IV-ին սակայն ունի յուրահատուկ հյուսվածաբանական պատկեր՝ «ցանցանման» IFITM5 Մենդելյան ժառանգում (OMIM) 610967 աուտոսոմ դոմինանտ[35][38]
VI Կլինիկական ընթացքով նման է տիպ IV-ին սակայն ունի յուրահատուկ հյուսվածաբանական պատկեր` «ձկան թեփուկներ» SERPINF1 Մենդելյան ժառանգում (OMIM) 610968 աուտոսոմ ռեցեսիվ[35]
VII Կապված է աճառային կապակցող սպիտակուցի հետ CRTAP Մենդելյան ժառանգում (OMIM) 610682 աուտոսոմ ռեցեսիվ[35]
VIII Ծանր կամ մահացու, կապված է լեպրեկան սպիտակուցի հետ LEPRE1, P3H1 Մենդելյան ժառանգում (OMIM) 610915 աուտոսոմ ռեցեսիվ
IX PPIB աուտոսոմ ռեցեսիվ

Տիպ I[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կապտավուն երանգով սկլերան անկատար օստեոգենեզի ժամանակ

Արտադրվում է նորմալ կառուցվածքով կոլագեն, սակայն անբավարար քանակի։

  • Ոսկրերը հեշտ կոտրվում են
  • Ողնաշարի մեղմ կորացում
  • Թույլ հոդեր
  • Թույլ մկանային տոնուս
  • Սկլերայի (աչքի արտաքին սպիտակուցային թաղանթ) գունազրկում, գորշ-կապտավուն երանգավորում։ Այսպիսի երանգավորման պատճառն անոթաթաղանթի (աչքի երկրորդ շերտ) երակներն են, որոնք արդեն երևում են բարակած սկլերայի պատճառով։ Իսկ սկլերան բարակած է անբավարար քանակի տիպ 1 կոլագենի պատճառով։
  • Լսողության կորուստ որոշ երեխաների մոտ[39]
  • Մեղմ արտահայտված էկզօթֆալմ (դուրս ցցված աչքեր)

Տարբերում են անկատար օստեոգենեզի IԱ և IԲ ենթատիպեր, վերջինս ուղեկցվում է նաև անկատար դենտինոգենեզով (ատամների դենտինի ձևավորման խանգարում)։ Կյանքի սպասվող միջին տևողությունը տիպ 1 անկատար օստեոգենեզով հիվանդների մոտ փոքր ինչ կարճ է ի համեմատ առողջների։ Այսպիսի տարբերության պատճառը հիվանդների մոտ մահացու ոսկրային կոտրվածքների, ինչպես նաև այլ բարդությունների՝ ողնուղեղի և ուղեղաբնի վնասվածքների առաջացման բավական բարձր ռիսկն է[40]։

Տիպ II[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոլագենը անբավարար որակի և քանակի է։

Անկատար օստեոգենեզի II տիպը կարող է բաժանվել 3 ենթատիպերի՝ ըստ կողերում և խողովակավոր ոսկրերերում ճառագայթային հետազոտմամբ հայնտաբերվող տարբերությունների։ Ենթատիպ՝

IIԱ - Լայն և կարճ խողովակավոր ոսկրեր, «ուլունքավոր» կողեր

IIԲ - Լայն և կարճ խողովակավոր ոսկրեր, բարակ կողեր թույլ արտահայտված ուլունքանման ձևափոխումներով կա առանց դրա

IIԳ - Բարակ և երկար խողովակավոր ոսկրեր, բարակ ուլունքաձև դեֆորմացված կողեր

Տիպ III[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջացած կոլագենը անհրաժեշտ քանակի է, սակայն անբավարար որակի։

  • Ոսկրային կոտրվածքներ, երբեմն նույնիսկ նախքան ծնվելը
  • Ոսկրային դեֆորմացիաներ, հաճախ բավական ծանր
  • Հնարավոր են շնչառական խնդիրներ
  • Կարճ հասակ, ողնաշարի կորացում, երբեմն տակառաձև կրծքավանդակ
  • Եռանկյուն դեմք[41]
  • Թույլ հոդեր (կրկնահոդեր)
  • Վերջույթների մկանների թուլություն
  • Սկլերայի կապտավուն երանգավորում (աչքի «սպիտակ» թաղանթը դառնում է կապույտ)
  • Հնարավոր է լսողության վաղ կորուստ

Տիպ III-ը տարբերվում է մնացած ձևերից իր պրոգրեսիվող - դեֆորմացնող ընթացքով, երբ նորածնի մոտ առկա են հիվանդության միայն մեղմ նշաններ, իսկ վերոնշյալ բոլոր ախտանիշներն առաջանում են կյանքի ընթացքում։ Կյանքի տևողությունը կարող է լինել նորմալ, չնայած կարող է ուղեկցվել ծանր ֆիզիկական հաշմանդամությամբ։

Տիպ IV[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոլագենի քանակությունն օրգանիզմում բավարար է, սակայն այն թույլ որակի է

  • Ոսկրերը հեշտ են կոտրվում, նամանավանդ սեռահասունությունից առաջ
  • Կարճ հասակ, ողնաշարի կորացում և տակառաձև կրծքավանդակ
  • ՄԵղմ կամ միջին արտահայտության ոսկրային դեֆորմացիաներ
  • Լսողության կորուստ վաղ տարիքում

Անկատար օստեոգենեզի տիպ I-ի նման, այս տիպը նույնպես բաժանվում է երկու՝ Ա և Բ ենթատիպերի, անկատար դենտինոգենեզի բացակայությամբ (Ա) կամ առկայությամբ (Բ) պայմանավորված։

Տիպ V[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորածնի աջ ոտքի ռենտգեն պատկերը ԱՕ-ի V տիպի դեպքում։ Նկատելի է հատկապես ազդրոսկրի դեֆորմացիան, լայնացած մետաֆիզները։ Սլաքով ցույց է տրված փոքր ոլոքի կեղևային կոտրվածքը։

Այս տիպը նախորդի հետ կրկնում է միևնույն կլինիկական նկարագիրը, սակայն տարբերվում է յուրահատուկ հյուսվածաբանական՝ «ցանցանման» պատկերով։ Բնորոշ է այսպես կոչված V-ի եռյակը կազմված՝

ա) Աճի գոտիներին հարող հանգույցներից, որոնք հեշտ հայտնաբերվում են ռենտգեն հետազոտությամբ

բ) Կոտրվածքի գոտիներում հիպերտրոֆիկ կոշտուկներից, որը հյուսվածքների հավելյալ, ոչ պատշաճ և ավելցուկային վերականգման արդյունք է

գ) Ճաճանչ - ծղիկային միջոսկրային թաղանթի կալցիֆիկացիայից[42], որի ժամանակ կալցիումը կուտակվելով նախադաստակի այս ոսկրերի արանքում սահմանափակում է դաստակի շարժումները Այլ ախտանիշների թվում են ճաճանչոսկրի գլխիկի հոդախախտը, խողովակավոր ոսկրերի աղեղնաձև դեֆորմացիան և լսողության կորուստը։ Անկատար օստեոգենեզի տիպ V-ի որոշ դեպքեր IFITM5 կոչվող գենի մուտացիայի արդյունք են[38]։

Տիպ VI[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս տիպը իր կլինիկական պատկերով նույնպես նման է տիպ IV-ին, իսկ հյուսվածաբանորեն տարբերվում է «ձկան թեփուկների» տեսք ունեցող ոսկրերով։ Տիպ VI-ը առաջանում է SERPINF1 կոչվող գենի ֆունկցիայի կորստի հետևանքով։ Այս գենի արտադրանքը, որը հայտնի է նաև գունային էպիթելից ստացված գործոն անվանումով, կաթնասունների մոտ անգիոգենեզի (անոթային աճի) ամենահզոր արգելակիչն է։

Տիպ VII[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս տիպը նկարագրվել է 2006 -ին, որպես ռեցեսիվ ժառանգվող ձև։ Բնութագրական է այս տիպի ծանր կլինիկական ընթացքը՝ հաճախակի մահացու ելքով։ Հիմնականում տարածված է Քվեբեկի -ի բնիկների մոտ[43], իսկ CRTAP գենի մուտացիան հիմնական «մեղավորն» է[44]։

Տիպ VIII[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

LEPRE1 գենի մուտացիաների արդյունքում առաջացած անկատար օստեոգենեզը դասակարգվում է որպես տիպ VIII.[44]

Տիպ IX

Այս տիպն առաջանում է PPIB գենի հոմոզիգոտ, կամ խառը հետերոզիգոտ մուտացիաների արդյունքում։ Գենը գտնվում է 15-րդ քրոմոսոմի երկար բազկի 22-րդ լոկուսում (15q22)[45]:

Տիպ X

Առաջանում է 11q13 (11-րդ քրոմոսոմի երկար բազկի 13-րդ լոկուս) քրոմոսոմում գտնվող SERPINH գենի հոմոզիգոտ մուտացիայի արդյունքում [46]։

Տիպ XI[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս տիպն առաջանում է 17q21 քրոմոսոմում գտնվող FKBP10 գենի մուտացիաների արդյունքում [47]։ Մուտացիաներն այս տեղամասում հանգեցնում են կոլագենի երրորդային կառուցվածքի ձևավորման խանգարման, իսկ համանման ռեցեսիվ մուտացիաները կարող են առաջացնել Բրուկի համախտանիշը, որը շատ նման է անկատար օստեոգենեզին։

Տիպ XII[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անակատար օստեոգենեզի այս տիպն առաջանում է SP7 գենի frameshift մուտացիայի արդյունքում (այն մուտացիաները, որոնք հանգեցնում են գենում որոշակի քանակի նուկլեոտիդների կորստի կամ ավելացման, որը չի բաժանվում 3-ի վրա կոչվում են frameshift, քանի որ խանգարվում է այդպիսի գեների «կարդալը»)։ Մուտացիան հանգեցնում է ոսկրերի դեֆորմացիաների, կոտրվածքների և ատամների ծկթման ուշացման[48]։

Տիպ XIII[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջանում է BMP1 գենի մուտացիաների արդյունքում [49][50]։ Մուտացիան հանգեցնում է կրկնվող ոսկրային կոտրվածքների և հոդերի հիպերշարժունության[51]։

Տիպ XIV[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մուտացիայի է ենթարկված TMEM38B գենը։ Բնորոշ են կրկնող կոտրվածքներ և օստեոպենիա։

Տիպ XV[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատճառը 12q13 քրոմոսոմում գտնվող WNT1 գենի հոմոզիգոտ, կամ խառը հետերոզիգոտ մուտացիան է։ Ժառանգվում է աուտոսոմ ռեցեսիվ ձևով[52][51]։

Տիպ XVI[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս տիպն առաջանում է CREB3L1 գենի մուտացիաների արդյունքում։ Մուտացիան հանգեցնում է արդեն իսկ պրենատալ (նախածննդյան) շրջանում առաջացող կրկնող կոտրվածքների՝ խողովակավոր ոսկրերում և կողերում, ինչպես նաև գանգաթաղի ոսկրացման խանգարման և սկլերայի կապտավուն երանգավորման։ Ընտանիքի այլ անդամների մոտ, որոնք հետերոզիգոտ են, կարող են առաջանալ կոտրվածքներ, օստեոպենիա և կապույտ սկլերա[52]։

Տիպ XVII[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջանում է 5q33 գենում գտնվող SPARC գենի հոմոզիգոտ մուտացիայի արդյունքում։

Տիպ XVIII

Այս տիպն առաջանում է 6q14 քրոմոսոմում տեղակայված FAM46A գենի հոմոզիգոտ մուտացիայի արդյունքում։ Բնութագրվում է ստորին վերջույթների աղեղնաձև ձևափոխմամբ, կապույտ սկլերաներով, ողնաշարի դեֆորմացիաներով և արդեն իսկ կյանքի առաջին տարում առաջացող բազմաթիվ ոսկրային կոտրվածքներով[53]։

Այլ

Անկատար օստեոգենեզի ռեցեսիվ ձևը նկարագրվել է ընտանիքում, որում հայտանբերվել է 9-րդ քրոմոսոմում գտնվող TMEM38B գենի մուտացիան[54]։ Այս գենը կոդավորում է TRIC-B սպիտակուցը, որը TRIC կոչվող կոմպլեքսի մաս է կազմում։ Վերջինս էլ, որպես մոնովալենտ կատիոնային անցուղի մասնակցում է ներբջջային կալցիումի դուրսբերմանը։

Անկատար օստեոգենեզի առաջացման մեջ հնարավոր են բազմաթիվ գեների այլ մուտացիաներ, որոնք դեռևս չեն նկարագրվել։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Genetics»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-04 
  2. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Genetics»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-04 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 «Osteogenesis Imperfecta Overview»։ NIAMS։ June 2015։ Արխիվացված է օրիգինալից 18 October 2016-ին։ Վերցված է 15 October 2016 
  4. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Genetics»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-04 
  5. William Berger (2006)։ Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology (10th ed.)։ Saunders։ էջ 517։ ISBN 978-0721629216 
  6. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Genetics»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-04 
  7. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Genetics»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-04 
  8. «Brittle Bone Disorder»։ 1996։ Վերցված է 6 November 2018 
  9. «Osteogenesis Imperfecta Overview | NIH Osteoporosis and Related Bone Diseases National Resource Center»։ www.bones.nih.gov։ Վերցված է 2021-01-04 
  10. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Genetics»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-04 
  11. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Genetics»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-04 
  12. «Osteogenesis imperfecta»։ rarediseases.info.nih.gov։ Վերցված է 2018-04-17 
  13. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Genetics»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-04 
  14. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Genetics»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-04 
  15. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Genetics»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-04 
  16. Grond-Ginsbach C, Debette S (March 2009)։ «The association of connective tissue disorders with cervical artery dissections.»։ Current Molecular Medicine 9 (2): 210–4։ PMID 19275629։ doi:10.2174/156652409787581547 
  17. McNeeley MF, Dontchos BN, Laflamme MA, Hubka M, Sadro CT (December 2012)։ «Aortic dissection in osteogenesis imperfecta: case report and review of the literature.»։ Emergency Radiology 19 (6): 553–6։ PMID 22527359։ doi:10.1007/s10140-012-1044-1 
  18. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Genetics»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-04 
  19. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Genetics»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-04 
  20. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Genetics»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-04 
  21. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Genetics»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-04 
  22. 22,0 22,1 22,2 «What Is Osteogenesis Imperfecta? Fast Facts: An Easy-to-Read Series of Publications for the Public»։ NIAMS։ November 2014։ Արխիվացված է օրիգինալից 18 October 2016-ին։ Վերցված է 15 October 2016 
  23. Harrington J, Sochett E, Howard A (December 2014)։ «Update on the evaluation and treatment of osteogenesis imperfecta.»։ Pediatric Clinics of North America 61 (6): 1243–57։ PMID 25439022։ doi:10.1016/j.pcl.2014.08.010 
  24. Dwan K, Phillipi CA, Steiner RD, Basel D (19 October 2016)։ «Bisphosphonate therapy for osteogenesis imperfecta.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 10: CD005088։ PMC 6611487 ։ PMID 27760454։ doi:10.1002/14651858.CD005088.pub4 
  25. 25,0 25,1 «osteogenesis imperfecta»։ Genetics Home Reference։ 11 October 2016։ Արխիվացված է օրիգինալից 18 October 2016-ին։ Վերցված է 15 October 2016 
  26. 26,0 26,1 Kelly Evelyn B. (2012)։ Encyclopedia of Human Genetics and Disease։ ABC-CLIO։ էջ 613։ ISBN 9780313387135։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-11-05-ին 
  27. Karamifar Hamdollah, Ilkhanipoor Homa, Ajami Gholamhossein, Karamizadeh Zohreh, Amirhakimi Gholamhossein, Shakiba Ali-Mohammad (2013-10)։ «Cardiovascular Involvement in Children with Osteogenesis Imperfecta»։ Iranian Journal of Pediatrics 23 (5): 513–518։ ISSN 2008-2142։ PMC 4006498։ PMID 24800009 
  28. Veilleux L-N., Trejo P., Rauch F. (2017-6)։ «Muscle abnormalities in osteogenesis imperfecta»։ Journal of Musculoskeletal & Neuronal Interactions 17 (2): 1–7։ ISSN 1108-7161։ PMC 5492314 ։ PMID 28574406 
  29. Vernick David (2005-11-02)։ «OI Issues: Hearing Loss»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-11-08-ին։ Վերցված է 4 November 2018 
  30. Senn A (2012)։ «Genetic Heterogeneity in Osteogenesis Imperfecta.»։ Otology & Neurotology 33 (9): 1562–1566։ PMC 3498599։ PMID 22996160։ doi:10.1097/MAO.0b013e31826bf19b 
  31. Hoggard N (2012-12-01)։ «Craniospinal Abnormalities and Neurologic Complications of Osteogenesis Imperfecta: Imaging Overview.»։ Radiographics 32 (7): 2101–12։ PMID 23150860։ doi:10.1148/rg.327125716 
  32. Violas Philippe, Fassier François, Hamdy Reggie, Duhaime Morris, Glorieux Francis H. (September 2002)։ «Acetabular Protrusion in Osteogenesis Imperfecta»։ Journal of Pediatric Orthopaedics 22 (5): 622–5։ ISSN 0271-6798։ PMID 12198464։ doi:10.1097/01241398-200209000-00010 
  33. Lee JH (September 1995)։ «Gastrointestinal Problems»։ The Journal of Bone and Joint Surgery. American Volume 77 (9): 1352–6։ PMID 7673285։ doi:10.2106/00004623-199509000-00010 
  34. «Constipation and OI - Osteogenesis Imperfecta Foundation | OIF.org»։ www.oif.org։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-07-27-ին։ Վերցված է 2019-06-04 
  35. 35,0 35,1 35,2 35,3 35,4 35,5 35,6 Կաղապար:Cite document
  36. 36,0 36,1 36,2 van Dijk F.S., Cobben J.M., Kariminejad A., Maugeri A., Nikkels P.G.J., van Rijn R.R., Pals G. (2011)։ «Osteogenesis Imperfecta: A Review with Clinical Examples»։ Molecular Syndromology 2 (1): 1–20։ ISSN 1661-8777։ PMC 3343766։ PMID 22570641։ doi:10.1159/000332228 
  37. Surabhi Subramanian; Vibhu Krishnan Viswanathan։ «Osteogenesis Imperfecta»։ StatPearls Publishing  Last Update: February 3, 2019.
  38. 38,0 38,1 «Phenotypic variability of osteogenesis imperfecta type V caused by an IFITM5 mutation»։ J. Bone Miner. Res. 28 (7): 1523–30։ 2013։ PMC 3688672։ PMID 23408678։ doi:10.1002/jbmr.1891 
  39. «Case of the month #171: osteogenesis imperfecta of the temporal bone»։ Can Assoc Radiol J 62 (4): 296–8։ 2011։ PMID 22018338։ doi:10.1016/j.carj.2010.04.002 
  40. «Osteogenesis imperfecta: MedlinePlus Medical Encyclopedia»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-01-06 
  41. Page 771 Archived 2013-06-08 at the Wayback Machine. in: Chen, Harold (2006)։ Atlas of genetic diagnosis and counseling։ Totowa, NJ: Humana Press։ ISBN 978-1-58829-681-8 
  42. «Type V osteogenesis imperfecta: A new form of brittle bone disease»։ J. Bone Miner. Res. 15 (9): 1650–1658։ 2000։ PMID 10976985։ doi:10.1359/jbmr.2000.15.9.1650 
  43. «Recessive Form of OI Discovered by Foundation-funded Researcher»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-08-12-ին։ Վերցված է 2008-04-09 
  44. 44,0 44,1 Genetics Home Reference Archived 2008-12-19 at the Wayback Machine.: Genetic Conditions > Osteogenesis imperfecta (Reviewed November 2007)
  45. «OMIM Entry - # 259440 - OSTEOGENESIS IMPERFECTA, TYPE IX; OI9»։ www.omim.org։ Վերցված է 2020-08-10 
  46. «OMIM Entry - # 613848 - OSTEOGENESIS IMPERFECTA, TYPE X; OI10»։ www.omim.org։ Վերցված է 2020-08-10 
  47. «OMIM Entry - # 610968 - OSTEOGENESIS IMPERFECTA, TYPE XI; OI11»։ www.omim.org։ Վերցված է 2018-11-11 
  48. Sam JE, Dharmalingam M (2017)։ «Osteogenesis Imperfecta.»։ Indian Journal of Endocrinology and Metabolism 21 (6): 903–908։ PMC 5729682 ։ PMID 29285457։ doi:10.4103/ijem.IJEM_220_17 
  49. «OMIM Entry # 616229 - OSTEOGENESIS IMPERFECTA, TYPE XVI; OI16»։ www.omim.org։ Վերցված է 2018-11-11 
  50. Shapiro, Jay R. (2014), «Clinical and Genetic Classification of Osteogenesis Imperfecta and Epidemiology», Osteogenesis Imperfecta, Elsevier, pp. 15–22, doi:10.1016/b978-0-12-397165-4.00002-2, ISBN 9780123971654 
  51. 51,0 51,1 Sam JustinEasow, Dharmalingam Mala (2017-11-01)։ «Osteogenesis Imperfecta»։ Indian Journal of Endocrinology and Metabolism 21 (6): 903–908։ PMC 5729682 ։ PMID 29285457։ doi:10.4103/ijem.IJEM_220_17 
  52. 52,0 52,1 «Springer Reference», OMIM (TM) (Springer-Verlag), 2011, doi:10.1007/springerreference_36173 (չաշխատող հղում)
  53. «OMIM Entry - # 617952 - OSTEOGENESIS IMPERFECTA, TYPE XVIII; OI18»։ www.omim.org։ Վերցված է 2020-08-07 
  54. «A deletion mutation in TMEM38B associated with autosomal recessive osteogenesis imperfecta»։ Hum Mutat 34 (4): 582–6։ 2013։ PMID 23316006։ doi:10.1002/humu.22274