Մակլուրա նարնջագույն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մակլուրա նարնջագույն
Maclura pomifera Nashville.jpg
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Կարգ Եղինջածաղկավորներ
Ընտանիք Թթազգիներ
Ցեղ Մակլուրա
Տեսակ Մակլուրա նարնջագույն
Լատիներեն անվանում
Maclura aurantiaca
Արեալ
պատկեր

Մակլուրա նարնջագույն (լատիներեն՝ Maclura aurantiaca), թթազգիների ընտանիքի մակլուրա ցեղի բույս։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերևաթափ ծառեր են՝ մինչև 20 մ բարձրությամբ և 1 մ բնի տրամագծով, խոր ճաքերով, պատված գորշագույն կեղևով։ Երիտասարդ ճյուղերը կանաչ են, թավոտ, հետագայում մերկանում են։ Ընձյուղները դարչնագույն են, փայլուն, յուրաքանչյուր 163 բողբոջի տակ, տերևածոցերում տեղավորված են մեկական սուր փշեր։ Տերևադասավորությունը պարուրաձև է։ Տերևները պարզ են, ամբողջաեզր, ձվաձև կամ նշտարաձև, սրածայր, կաշվեկերպ, փայլուն, մուգ կանաչավուն, 5-12 սմ երկարությամբ և 3-7 սմ լայնությամբ։ Ծաղիկները կանաչ են, բաժանասեռ։ Առէջային ծաղիկները հավաքված են գնդաձև կամ երկարավուն կատվիկներով, քառաբաժան են, զանգակաձև ծաղկապատով, 4 առէջներով։ Վարսանդային ծաղիկները հավաքված են խիտ գլխիկներում նույնպես քառաբաժան զանգականման ծաղկապատով, անհավասար, մսալի օվալաձև բաժիններով։ Ունի մեկ սռնակ, սպին երկար է, կարճ բլթակներով։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին: Պտուղները կլորավուն-երկարավուն, անկյունավոր, բաց գորշավուն չոր ընկուզիկներ են, թաղված մսալի զանգվածի մեջ։ Դրանք ծաղկաբույլի գերաճած առանցքի ձևափոխման արդյունք են, որոնք միանալով առաջացնում են խոշոր խորդուբորդ մակերեսով 10-15 սմ տրամագծով գնդաձև պտղաբույլեր։ Հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։ Բույսի բոլոր օրգանները, հատկապես պտղաբույլերը, կաթնահյութ են պարունակում։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնական պայմաններում տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում՝ Վիրջինիայից մինչև Արկանզաս, Ջորջիա և Տեխաս:

Հայաստանում հաջողությամբ է կլիմայավարժվել հովտային տաք շրջաններում, հատկապես Արարատյան դաշտում: Լավ է աճում անբերրի, քարքարոտ հողերում, բավականին երաշտադիմացկուն, լուսասեր և ջերմասեր է։ Բնափայտը ամուր է, դեղնավուն, օգտագործվում է խառատային գործիքների փայտյա մասեր պատրաստելու համար։ Արմատներից և փայտից «սանդալոմ» կոչվող բարձրորակ դեղին ներկ են ստանում։ Բազմանում է սերմերով, արմատային կտրոններով և անդալիսով։ Բավականին արագաաճ ծառատեսակ է։

Կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանաչապատման և անտառապատման նպատակներով (հատկապես հակաէրոզիոն տնկարկներում) կարելի է օգտագործել Հայաստանի ցածրադիր, տաք և չոր շրջաններում, ծովի մակերևույթից մինչև 1200 մ բարձրության վրա[1]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 163։