Դավիթ Գարեջայի վանքային համալիր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Դավիթ Գարեջայի վանքային համալիր

##Դավիթ Գարեջայի վանքային համալիր (Վրաստան)
Set01-church1.svg
Հիմնական տեղեկություններ
Տեղագրություն Վրաց-ադրբեջանական սահման, Թբիլիսիից 60-70 կմ հարավ-արևելք
Կոորդինատներ 41°28′24″ հս․. լ. 45°21′59″ ավ. ե. / 41.473345° հս․. լ. 45.366325° ավ. ե. / 41.473345; 45.366325Կոորդինատներ: 41°28′24″ հս․. լ. 45°21′59″ ավ. ե. / 41.473345° հս․. լ. 45.366325° ավ. ե. / 41.473345; 45.366325
Շրջան Վրաստան Սագարեջոյի շրջան/
ԱդրբեջանԱղստաֆայի շրջան
Հոգևոր կարգավիճակ չգործող
Ներկա վիճակ լավը
Ճարտարապետական նկարագրություն
Ճարտարապետական ոճ Վրացական
Կառուցման սկիզբ 6-րդ դար
Commons-logo.svg Վիքիպահեստում

Դավիթ Գարեջայի վանքային համալիր (վրաց.՝ დავითგარეჯის სამონასტრო კომპლექსი), 6-րդ դարի քարանձավային վրացական վանքերի համալիր, որը գտնվում է Թբիլիսիից 60 կմ դեպի հարավ-արևելք հեռավորության վրա, վրաց-ադրբեջանական սահմանին։ Վրաստանի և Ադրբեջանի միջև պետական սահմանը բաժանում է վանական համալիրը երկու մասի։

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քարանձավային խուցերը

Համալիրը ներկայացնում է իրենից ժայռերում կտրած մոտ 20 վանք և ընդգրկում Վրաստանի երեք շրջանների տարածքները՝ Գարդաբանի, Սագարեջոյի և Սիղնաղի։ Համալիր գլխավոր կոթողն է Սուրբ Դավիթ Գարեջայի վանքը, որը գտնվում է Ադրբեջանը և Վրաստանը բաժաող լեռան հյուսիսային լանջին։ Սահմանըն անցում է լեռան վերևով, որը վրացական աղբյուրները կոչում են վանքերից մեկի անունով՝ Ուդաբնո։ Կոնկրետ այդ վանքը գտնվում է ադրբեջանական տարծաքին - լեռան հարավային լանջին։ Բացի դրանց լեռան հարավային լանջին գտնվում է ավելի քան 100 քարանձավ, որոնք օգտագործվում էին վանականների կողմից որպես խուց։ Սահմանից ավելի հեռաու է XII դարի Բերթուբանի վանքը, և այդ հեռավորությունը կազմում է մոտավորապես 2 կիլոմետր։ Վանքերի շատ եկեղեցիներում և ընթրիքի համար նախատեսված սենյակներում պահպավել են VIII - XIV դարերի որմնանկարներ, որնց վրա պատկերված են տարբեր պատմական անձինք, այդ թվում նաև Թամար թագուհին։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին որմնանկարներ վանքի պատերին

Համալիրի հնագույն վանքը, Դավիթի մայրավանքը, հիմնադրված է եղել VI դարում սիրիացի Դավիթ Գարեջայի կողմից, որը 13 սիրիական հայրերից մեկն էր և բնակվել էր Գարեջա բնականա քարանձավում։ Այդ նույն VI դարում նրա աշակերտները և հետևորդները Դոդո և Լուկիանը հիմնադրել են ևս երկու վանք՝ Դոդոյի վանքը և Սուրբ Մկրտիչ վանքը (Նաթլիս Մծեմելի)։

IX դարում Իլարիոն Քարթվելին կառուցում է Պայծառակերպության եկեղեցին, ինչպես նաև ճաշարան, որը հետագայում բարենորոգում է Դավիթ Շինարարի որդին, «Դու կաս խաղողի վազ» հայտնի ողբերգության հեղինակը, որը համարվում է վրացական եկեղեցական երաժշտության գլուխգործոցնեիրց մեկը։

11-րդ դարում վանքը ենթարկվում է սելջուկ-թյուրքերի ավերմանը, իսկ 13-րդ դարում այն թալանել են մոնղոլները, 14-րդ դարի վերջում ամայացվում է Թամերլանի կողմից, իսկ 1615 թվականին համալիրը նորից ավերում է պարսից շահ Աբաս Առաջինը։

Տարածքային վիճաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համալիրի տեղագրությունը Վրաստանի քարտեզին

Այն բանի շնորհիվ, որը վանքային համալիրի մի մասը գտնվում է Ադրբեջանից տարածքին, այն դարձել է 1991 թվականից Վրաստանի և Ադրբեջանի միջև տարածքային վիճաբանության առարկա[1]։ Համաձայն վանքում ապրող վրացի վանականների, բոլոր կատարվող իրադարձությունները խորհրդային տարիներից մշակված պլանի մաս է, որի նպատակն է քայքայել քրիստոնյա վրացիների և իսլամադավան ադրբեջանցիների հարաբերությունները[2]։ Ըստ Վրաստանի Արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Գեորգի Մանջգուլաձեի, Վրաստանը ցանկություն ունի փոխանակել այս տարածքը մեկ այլ տարածքի հետ, քանի որ այն ունի մեծ մշակութային և պատմական նշանակություն Վրաստանի համար[2]Բաքուն հրաժարվում է փոխանակել այս տարածքը սրա բարձրունքների կարևոր ռազմավարական դիրքի համար, որոնք կարելի է օգտագործել Հայաստանի դեմ[3]։ 2006 թվականի նոյեմբերի Ադրբեջանի Արտաքին գործերի նախարի տեղակալը նշել է, որ «Տարածքային փոխանակումներին տեղ չկա։ Մենք չենք քննարկում այս հարցը։»[2]։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Michael Mainville (2007-05-03)։ «Ancient monastery starts modern-day feud in Caucasus»։ Middle East Times։ Վերցված է 2007-06-23 
  2. 2,0 2,1 2,2 Diana Petriashvili and Rovshan Ismayilov (2006-11-03)։ «Georgia, Azerbaijan Debate Control of Ancient Monastery's Territory»։ Eurasia.Net։ Վերցված է 2007-06-23 
  3. Idrak Abbasov and David Akhvlediani (2007-03-29)։ «Monastery Divides Georgia and Azerbaijan»։ Institute for War and Peace Reporting։ Վերցված է 2007-06-23