Սխալթայի տաճար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սխալթայի տաճար
վրաց.՝ სხალთა
Skhalta cathedral-1.jpg
Հիմնական տվյալներ
Տեսակ մայր տաճար
Երկիր Վրաստան Վրաստան
Տեղագրություն Վրաստան Վրաստան, Աջարիա, Խուլոյի շրջան
Ժառանգության կարգավիճակ Cultural Monuments of National Importance of Georgia
Ճարտարապետական նկարագրություն
Հիմնադրված 13-րդ դար
Սխալթայի տաճարը գտնվում է Վրաստանում
Սխալթայի տաճար
Կոորդինատներ: 41°35′5.8812000999961″ հս․ լ. 42°19′46.948800099988″ ավ. ե. / 41.584967000027774020° հս․. լ. 42.32970800002777167° ավ. ե. / 41.584967000027774020; 42.32970800002777167

Սխալթայի տաճար (վրաց.՝ სხალთა), վրացական ուղղափառ եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Աջարիայի երկրամասում:

Համարվում է 13-րդ դարի եկեղեցական համալիր: Սխալթայի տաճարը միակ միջնադարյան կրոնական տաճարն է, որը կանգուն է մնացել օսմանյան և խորհրդային ժամանակաշրջաններում և կրկին վերակառուցվել է 1990 թվականին:

Ներկայումս այն ծառայում է, որպես Սխալթայի վրաց ուղղափառ եպիսկոպոսի նստավայր [1][2][3]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սխալթայի վանքը գտնվում է բլրի վրա՝ Խաշուրիի շրջանի Ղինչաուր գյուղում, որը միջնադարյան ժամանակաշրջանում Աջարիան կապում էր Արդահանի հետ:

Սխալթայի վանքի կառուցման մասին գրավոր աղբյուրները բացակայում են: Ըստ լեգենդի` այն կառուցվել է Թամար թագուհու կառավարման տարիներին (1184-1213), որը Վրաստանի պատմության մեջ հայտնի է ոսկե դար անվանումով: Այդ ժամանակ Սխալթայի բլուրը համարվում էր Աբուսերիձեների տոհմական կալվածքը[3]:

16-րդ դարում երկրամասը նվաճվել է Օսմանյան կայսրության կողմից, որից հետո Սխալթայի եկեղեցին վերածվել է լքված շինության: 

Ռուսական տիրապետության ժամանակահատվածում ազգությամբ վրացի Դիմիտրի Բաքրաձեն մասնակցել է Կովկասի՝ Ռուսական կայսրությանը միանալուն վերաբերող փաստաթղթերի հրապարակմանը: 1442 թվականին հաստատվել է եկեղեցական հարցերին վերաբերվող փաստաթուղթը, ըստ որի, Սխալթան պատկանում էր Մցխեթայի հայրապետական աթոռին[4]:

Խորհրդային Միության տարիներին եկեղեցին եղել է փակված: Սակայն ԽՍՀՄ պատմության լճացման շրջանը նշանավորվեց կրոնական գործունեության վերածննդով և վրաց ուղղափառ եկեղեցու ազդեցության մեծացմամբ:

1989 թվականի հունիսին վրաց կաթողիկոս Իլյա Բ-ն սկսել է կրոնական ծիսակատարությունների և արարողությունների անցկացումը Սխալթայի վանքում: 1990 թվականից այն ծառայում էր, որպես տղամարդկանց համար նախատեսված վանք[3]:

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որմնանկարներ Սխալթայի վանքում

Սխալթայի տաճարը մեծ բեմով եկեղեցի է յոթ աբսիդներով: Երկու հիմնական պորտալները գտնվում են եկեղեցու հարավում և արևմուտքում, իսկ հյուսիսում կա ևս մեկ լրացուցիչ դուռ:

Այն կառուցվել է մոխրագույն և սպիտակ քարերից: Ընդարձակ ինտերիերով բեմը պսակված է կամարներով: Այն կառուցված է մոխրագույն-սպիտակ քարից: Ընդարձակ ինտերիերով դահլիճը պսակված է կոնաձև կամարներով, որոնք հենված են սյուների վրա[1]:

Ներքին պատերը կառուցված են սպիտակ քարից, որոնք նախկինում եղել են բավականին որմնանկարներով հարուստ:

Մեզ հասել են որմնանկարներ, որոնցում պատկերված են տեսարաններ Նոր Կտակարանից: Դրանք բացհայտվել են 1997 թվականին՝ վրացական հնագիտական արշավախմբի կողմ:ից[1]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 (վրաց.) Abramishvili, G., Zakaraia, P., & Tsitsishvili, I (2000), ქართული ხუროთმოძღვრების ისტორია (History of Georgian Architecture), pp. 170-171.
  2. Pelkmans, Mathijs (2006), Defending the Border: Identity, Religion and Modernity in the Republic of Georgia, p. 142.
  3. 3,0 3,1 3,2 (վրաց.) სხალთა ("Skhalta"). dzeglebi.ge.
  4. (ռուսերեն) Uvarova, Praskovya (1891).