Նիկոլո Պագանինի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Նիկոլո Պագանինի
Հիմնական տվյալներ
Բնօրինակ անուն Niccolò Paganini
Ծնվել է հոկտեմբերի 27, 1782({{padleft:1782|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:27|2|0}})[1]
Ջենովա[1]
Երկիր Flag of Italy.svg Իտալիա
Մահացել է մայիսի 27, 1840({{padleft:1840|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:27|2|0}})[1] (57 տարեկանում)
Նիցցա[1]
Մասնագիտություն երգահան
Գործիքներ Ջութակ
Պագանինի, 1819թ. (Դոմինիկ Էնգր)

Նիկկոլո Պագանինի (իտալ.՝ Niccolò (կամ Nicolò) Paganini ) (հոկտեմբերի 27, 1782, Ջենովա, - մայիսի 27, 1840, Նիցցա), Իտալացի ջութակահար, կիթառահար և կոմպոզիտոր։ Իր ժամանակի ամենահայտնի և վիրտուոզ ջութակահարն էր։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Մանկություն[խմբագրել]

Նիկոլոն ծնվել է 1782 թվականին Ջենովա քաղաքում։ Նա Անտոնիո և Թերեզա Պագանինիների վեց երեխաններից երրորդն էր։ Վեց տարեկանից հայրը նրան սովորեցրել է նվագել ջութակ, յոթ տարեկանում նա հիանալի տիրապետում էր գործիքին, իսկ ինը տարեկանում տեղի ունեցավ նրա առաջին համերգը։ 1797 թվականին Պագանինին առաջին անգամ հոր հետ մեկնում է շրջագայությունների։ Երիտասարդ Պագանինին սովորել է տեղացի տարբեր ջութակահարների մոտ, այդ թվում Ջիովաննի Սերվետտոյի և Ջիակոմո Կոստայի մոտ, բայց նրա առաջըթացը գերազանցեց նրանց կարողությունները։ Ինքը՝ Պագանինին, երբեք չի նշել, որ սովորել է Սերվետտոյի մոտ, բայց նրա կենսագրաբանները հիշատակում են այդ փաստը [2]։ Այնուհետև Պագանինին հոր հետ մեկնեց Պարմա՝ ստանալու լրացուցիչ ցուցումներ Ալեսանդրո Ռոլլայից։ Բայց Պագանինիին լսելուց հետո, Ռոլլան անմիջապես Պագանինիին ուղղորդեց դեպի իր ուսուցիչ Ֆերդինանդ Պաերը և հետո, Պաերի ուսուցիչ՝ Գասպարո Գիրետտիին։ Թեև Պագանինին երկար չմնաց Պաերի և Գիրետտիի հետ, երկուսն էլ ունեցան զգալի ազդեցություն նրա ստեղծագործական ոճում։

Դեռևս երիտասարդ տարիքում նա արդեն գրում է մի շարք ստեղծագործություններ ջութակի համար (չնայած, դրանք չեն պահպանվել), որոնք բավականին բարդ էին, բայց Նիկոլոն հեշտությամբ կատարում էր դրանք։ Իր առաջին համերգը Պագանինին ունեցավ 1795թհուլիսի 31-ին Սբ. Ագուստինի թատրոնում։ Նրանից հավաքված գումարը նախատեսված էր Պագանինիին Պարմա Ալեսանդրո Ռոլլի[3]ուսման ուղարկելու համար։ Համերգային ծրագրում ներառված էր նաև Պագանինիի՝ «Վարացիաներ Կարմանյոլայի թեմաներով» ստեղծագործությունը։ Երիտասարդ Պագանինիի այս ստեղծագործությունը չի պահպանվել, բայց Ջենովայի հասարակությունը այն չէր կարող այն չհավանել։

Վաղ կարիերա[խմբագրել]

Ֆրանսիացիները ներխուժեցին հյուսիսային Իտալիա 1796 թվականի մարտին. Ջենովան բացառություն չէր։ Պագանինիները ապաստան էին որոնում իրենց երկրի մաս կազմող Ռոմաիրոնում, Բոլզանետոյի մոտ։ 1800 թվականին Պագանինին և նրա հայրը ուղևորվում են Լիվորնո, որտեղ Պագանինին նվագում էր համերգների ժամանակ, իսկ հայրը վերսկսում է իր ծովային կարիերան։ 1801 թվականին 18-ամյա Պագանինին արժանանում է Լուկայի Հանրապետության առաջին ջութակի կոչմանը, բայց նրա եկամուտի զգալի մասն ապահովում էր նրա անկախ գործունեությունը։ Նրա՝ ջութակահարի փառքին հակառակ նա նաև խաղամոլի և կնամոլի համբավ էր վայելում։ 1805 թվականին Լուկան միանում է Նապոլեոնական Ֆրանսիային, և նահանգն անցնում է Նապոլեոնի քրոջը՝ Էլիզա Բոնապարտին։ Պագանինին դառնում է Բոնապարտի արքունական ջութակահարը, միևնույն ժամանակ մասնավոր դասեր էր տալիս նրա ամուսնուն՝ Ֆելիսին։ 1807 թվականին Բոնապարտը դառնում է Տոսկանայի դքսուհին, և նրա արքունիքը տեղափոխվում է Ֆլորենցիա։ Պագանինին այդ միջավայրի մի մասն էր կազմում, սակայն 1809 թվականի վերջին նա հեռանում է Բոնապարտից վերսկսկելու իր անկախ գործունեությունը։

1797 թ-ի սկզբում Պագանինին և նրա հայրը սկսեցին երիտասարդ երաժիշտի առաջին համերգային շրջագայությունը, որն անցնում էր Միլանով, Վոլոնյայով, Ֆլորենցիայով, Պիզայով, Լիվորնոյով։ Լիվորնոյում Պագանինին մի քանի համերգ ունեցավ, իսկ մնացած ժամանակը հատկացրեց իր տեխնիկայի զարգացմանը և պարապում էր ինքնուրույն, առանց դասախոսնորի։ Շրջագայությունն ընդհատվեց ռազմական գործողությունների պատճառով, Պագանինին վերադարձավ Ջենովա, և շուտով իր ընտանիքի հետ միասին տեղափոխվեց իր հորը պատկանող տուն, որը գտնվում էր Պոլչևարայում։ Այստեղ նա զբաղված էր իր կատարողական և կոմպոզիտորական հմտությունների զարգացմամբ։ Պագանինին հնարեց և նվագեց դժվարագույն վարժությունները, որոնք նման էին XVII դար-ի ջութակահար Վալտերի կատարած վարժություններին։ Նա այդ վարժությունները կատարում էր ժամերով, մինչև լիակատար հյուծվածության հասնելը [4].

Վիրտուոզի շրջագայությունները[խմբագրել]

1831 թվականի պաստառ, որը գովազդում է Պագանինիի համերգը

Հաջորդող տարիներին Պագանինին շարունակեց շրջագայել Պարմայի և Ջենովայի շրջաններում։ Չնայած նա շատ հայտնի էր տեղի հանդիսատեսի շրջանում, Եվրոպայի մնացած հատվածներում նա հայտնի չէր։ Պագանինիի առաջին բեկումնային համերգը տեղի ունեցավ 1813 թվականին Միլանի Լա Սկալա օպերային թատրոնում։ Համերգը մեծ հաջողություն բերեց։ Արդյունքում Պագանինին սկսեց գրավել այլ հատնի, թեև ավելի պահպանողական երաժիշտների ամբողջ Եվրոպայում։ Նրա առաջին հանդիպումը Չարլզ Ֆիլիպե Լաֆոնթի և Լուիս Սփոհրի հետ լուրջ մրցակցություն ստեղծեց Պագանինիի համար։ Այնուամենայնիվ, նրա համարգային գործունեությունը սահմանափակվեց միայն Իտալիայի տարածքով հաջորդող տարիներին։

Նրա համբավը տարածվեց ողջ Եվրոպայում, երբ 1828 թվականին նա Վիեննայից սկսեց իր համերգային շրջագայությունը, որը շարունակվեց Գերմանիայի, Լեհաստանի և Բոհեմիայի (ներկայիս Չեխիայի հանրապետություն) խոշոր քաղաքներում։ Այս շրջագայությունը ավարտվեց 1931 թվականին Ստրասբուրգում։ Սրան հաջորդեց շրջագայություներ Փարիզում և Մեծ Բրիտանիայում։ Նրա տեխնիկական ընդունակությունները և դա ցուցադրելու պատրաստակամությունը արժանացավ քննադատների հավանությանը։ Բացի իր ստեղծագործություներից և տարեղանակներից Պագանինին նաև կատարել է վաղ շրջանի կոմպոզիտորների՝ Ռոդոլֆե Քրութցերի և Ջիովանի Բաթիսթա Վիոթթիի աշխատանքները (հիմնականում կոնցերտներ)։

Ուշ կարիերա և առողջական խնդիրներ[խմբագրել]

Իր ողջ կյանքի ընթացքում Պագանինիին խորթ չէին խրոնիկ հիվանդությունները: Չնայած որևէ հստակ բժշկական ապացույց չկա՝ տարածված կարծիք կա, որ նա տառապում էր Մարֆանի[5][6] կամ Էյլերս-Դանլոսի համախտանիշով:[7] Բացի այդ նրա համերգներով հագեցած գրաֆիկը, ինչպես նաև չափից ավելի շռայլ ապրելակերպն իրենց հետքը թողեցին նրա առողջության վրա: Դեռևս 1822 թվականին նրա մոտ սիֆիլիս էր ախտորոշվել, և դրա դեմ դեղամիջոցը, որը ներառում էր սնդիկ և ափիոն, ֆիզիկական և հոգեբանական կողմնակի լուրջ բարդություններ առաջացրեց: 1834 թվականին, երբ դեռ Փարիզում էր, Պագանինին բուժվում էր թոքախտից: Թեև նա վերականգվեց ակնհայտորեն արագ, հետագայում նրա կարիերան տուժեց հաճախակի՝ առողջական խնդիրների (սկսած սովորական մրսածությունից մինչև ընկճախտ` մի քանի օրից մինչև ամիսներ տևող) պատճառած հետաձգումներից:

1834 թվականի սեպտեմբերին Պագանինին հրաժեշտ տվեց իր բեմական կարիերային և վերադարձավ Ջենովա: Ի հակադրություն հայտնի համոզմունքի, ըստ որի Պագանինին ջանում էր թաքցնել իր՝ երաժշտության և տեխնիկայի հետ կապված գաղտնիքները, նա իր ժամանակը նվիրեց իր ստեղծագործությունների և ջութակ նվագելու մեթոդների հրապարակելուն: Նա աշակերտներ ընդունեց, որոնցից երկուսը՝ ջութակահար Կամիլո Սիվորին և թավջութակահար Գայտանո Չիանդելլին, որոշակի հաջողության հասան: Բայցևայնպես, նրանցից ոչ մեկը Պագանինիին օգնող և ոգեշնչող չհամարեց: 1835 թվականին Պագանինին վերադարձավ Պարմա՝ այս անգամ աշխատելով Նապոլեոնի երկրորդ կնոջ՝ էրցհերցոգ Մարի Լուիզ Ավստրիացու համար: Նրան էր վստահվել էր արքունի նվագախումբը վերակազմավորելու գործը: Սակայն նա կոնֆլիկտ ունեցավ նվագողների և արքունիքի հետ և որպես արդյունք նրա մտադրություններն այդպես էլ կյանքի չկոչվեցին: Փարիզում նա ընկերացավ 11-ամյա վիրտուոզ Ապոլիներ դը Կոնտսկիի հետ և նրան որոշ դասեր տվեց: Լայնորեն տարածված սխալ կարծիք կա այն մասին, որ Պագանինիին այնքան էր տպավորել Կոնսկիի տաղանդը, որ նրան կտակեց իր ջութակները և ստեղծագործությունները:

Պագանինիի մասին խոսքեր[խմբագրել]

Aquote1.png «Պետք է ուժեղ զգաս, որպեսզի ստիպես զգալ»:

Նիկոլո Պագանինի

Aquote2.png


Aquote1.png Հունգարացի կոմպոզիտոր Ֆերենց Լիստը Պագանինիին անվանել է «տիեզերահռչակ և աննման ջութակահար», իսկ գերմանացի բանաստեղծ Յոհան Վոլֆգանգ Գյոթեն՝ «հրո և ամպրոպի սյուն»:

«Իտալացի կոմպոզիտորների բախտը բերել է, որ երկաթե կամքի տեր Պագանինին չնվիրվեց օպերային, այլապես նա կստվերեր իր բոլոր մրցակիցներին»: Ջոակինո Ռոսսինի, իտալացի կոմպոզիտոր

Aquote2.png


Aquote1.png Պագանինին ունեցել է Ստրադիվարիուսի, Գվարներիի և Ամատիի թանկարժեք ջութակների հավաքածու։ Նրա ամենասիրելի ջութակը (վարպետ՝ Գվարների) պահվում է Ջենովայի քաղաքապետարանում՝ ապակե պահարանի մեջ։ Այդ ջութակը նվագելու իրավունք է ստանում ջութակահարների՝ Պագանինիի անվան ամենամյա միջազգային մրցույթի հաղթողը։

Նման պատվի է արժանացել նաև ջութակահար Հենրիկ Սմբատյանը, որը 1963 թ-ի մրցույթում ստացել է դիպլոմ։

Aquote2.png


Aquote1.png «Պագանինին պետք է կոմպոզիտորի իր տաղանդը հարգի ավելի, քան վիրտուոզ ջութակահարի իր անսովոր հանճարը»:

Ռոբերտ Շուման, գերմանացի կոմպոզիտոր

Aquote2.png


Ստեղծագործություններ[խմբագրել]

  • 24 կապրիս ջութակ-ի համար, Op.1, 1802—1817 թթ.
    • № 1, մի մաժոր
    • № 2, սի մինոր
    • № 3, մի մինոր
    • № 4, դո մինոր
    • № 5, լյա մինոր
    • № 6, սոլ մինոր
    • № 7, լյա մինոր
    • № 8, մի-բեմոլ մա-որ
    • № 9, մի մաժոր
    • № 10, սոլ մինոր
    • № 11, դո մաժոր
    • № 12, լյա-բեմոլ մաժոր
    • № 13, սի-բեմոլ մաժոր
    • № 14, մի-բեմոլ մաժոր
    • № 15, մի մինոր
    • № 16, սոլ մինոր
    • № 17, մի-բեմոլ մաժոր
    • № 18, դո մաժոր
    • № 19, մի-բեմոլ մաժոր
    • № 20, ռե մաժոր
    • № 21, լյա մաժոր
    • № 22, ֆա մաժոր
    • № 23, մի-բեմոլ մաժոր
    • № 24, լյա մինոր
  • Վեց սոնատ ջութակի և կիթառի համար, Op. 2
    • № 1, լյա մաժոր
    • № 2, դո մաժոր
    • № 3, ռե մինոր
    • № 4, լյա մաժոր
    • № 5, ռե մաժոր
    • № 6, լյա մինոր
  • Վեց սոնատ ջութակի և կիթառի համար Op. 3
    • № 1, լյա մաժոր
    • № 2, սոլ մաժոր
    • № 3, ռե մաժոր
    • № 4, լյա մինոր
    • № 5, լյա մաժոր
    • № 6, մի մինոր
  • 15 քառյակ ջութակի, կիթառի և ալտի և թավջութակի համար, Op. 4
    • № 1, լյա մինոր
    • № 2, դո մաժոր
    • № 3, լյա մաժոր
    • № 4, ռե մաժոր
    • № 5, դո մաժոր
    • № 6, ռե մաժոր
    • № 7, մի մաժոր
    • № 8, լյա մաժոր
    • № 9, ռե մաժոր
    • № 10, լյա մաժոր
    • № 11, սի մաժոր
    • № 12, լյա մինոր
    • № 13, ֆա մինոր
    • № 14, լյա մաժոր
    • № 15, լյա մինոր

Գրականություն[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Record #118591177 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. Տիբալտի-Կյոզա, 2008
  3. Տիբալտի Կյոզա, 2008, էջեր
  4. Тибальди-Кьеза, 2008
  5. Schoenfeld, Myron R. (January 2, 1978). «Nicolo Paganini – Musical Magician and Marfan Mutant?». The Journal of the American Medical Association 239 (1): 40–42. PMID 336919. http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/239/1/40։ Վերցված է 12 November 2011. 
  6. «Paganini's left hand»։ Violinist.com։ http://www.violinist.com/discussion/response.cfm?ID=13135։ Վերցված է 12 November 2011։ 
  7. "Creativity and chronic disease Niccolo Paganini (1782–1840)" by Paulf Wolf, in Western Journal of Medicine, November 2001, PMID 11694491