Լճաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Գեղարքունիքի մարզ)

Այս հոդվածը ներկայացնում է Գեղարքունիքի մարզի Լճաշեն գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից^[1]։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 81 հուշարձան (16 միավոր)։

հուշարձան	կառուցված	վայր, հասցե	կոորդ	համարանիշ	նշան.	հավելյալ նշումներ	պատկեր
Գլխատուն	19 դ.	գ. մ.	—	5.40/1	Տ	կառուցել է Սարգիս Մանուկյանը	Լուսանկար վերբեռնել
Գլխատուն	19 դ.	գ. մ.	—	5.40/2	Տ	Վարազդատ Պողոսյանի տան մոտ	Լուսանկար վերբեռնել
Գլխատուն	19 դ.	գ. մ.	—	5.40/3	Տ	Անդրանիկ Մելիքյանի տան մոտ	Լուսանկար վերբեռնել
Գյուղատեղի Գանձավանք («Անգիր վանք»)	9-17 դդ.	1,5 կմ հվ-աե	—	5.40/4	Հ	Սևան-Գավառ ճանապարհի ձախ կողմում	Լուսանկար վերբեռնել
Եկեղեցի Գանձավանք («Անգիր վանք»)	9-10 դդ.		—	5.40/4.1	Հ	գյուղատեղիի աե կողմում, կիսավեր	Լուսանկար վերբեռնել
Դամբարանադաշտ «Գեղունի»	մ.թ.ա. 3-2 հզ	1 կմ հվ-աե	—	5.40/5	Հ	Սևանա լճի հս-ամ ափին	Լուսանկար վերբեռնել
Դամբարանադաշտ Լճաշենի	մ.թ.ա. 2-1 հզ	1,5 կմ հվ-աե	—	5.40/6	Հ	Սևան-Գավառ հին ճանապարհի ձախ կողմում	Լուսանկար վերբեռնել
Եկեղեցի Սբ. Հռիփսիմե	7 դ.	գ. մ.	—	5.40/7	Հ		Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	10-11 դդ.		—	5.40/7.1	Հ	ագուցված հվ պատին, արտաքուստ	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	11-12 դդ.		—	5.40/7.2	Հ	ագուցված ամ պատին, արտաքուստ	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	13 դ.		—	5.40/7.3	Հ	եկեղեցու ներսում	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	14-15 դդ.		—	5.40/7.4	Հ	բեմի ճակատինն, ձախից 1-ինը	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	15 դ.		—	5.40/7.5	Հ	բեմի ճակատին, աջից 3-րդը	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	15 դ.		—	5.40/7.6	Հ	ագուցված հվ պատին, մուտքից ձախ, արտաքուստ, արձանագիր	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	15-16 դդ.		—	5.40/7.7	Հ	ագուցված ամ պատին, արտաքուստ, արձանագիր	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար Քիրմանի	15-16 դդ.		—	5.40/7.8	Հ	հվ ավանդատանը	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	1557 թ.		—	5.40/7.9	Հ	բեմի ճակատին, աջից 5-րդը, թվակիր	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար Քիրմանի	1561 թ.		—	5.40/7.10	Հ	բեմի ճակատին, աջից 4-րդը	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	16 դ.		—	5.40/7.11	Հ	ագուցված մուտքից ձախ, բեկոր, արձանագիր	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար	17-18 դդ.		—	5.40/7.12	I	հենած բեմի ճակատին	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար Սահակի	1707 թ.		—	5.40/7.13	I	ավանդատանը, պահպանվել է 2 բեկորով	Լուսանկար վերբեռնել
Գերեզմանոց	10-20 դդ.		—	5.40/7.14	Հ	եկեղեցու շուրջը	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	10 դ.		—	5.40/7.14.1	Հ	եկեղեցուց հս, հենած տապանաքարին	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	13-14 դդ.		—	5.40/7.14.2	Հ	եկեղեցուց հս-աե, դրված հորիզոնական դիրքով որպես տապանաքար	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար Վարդանի	15 դ.		—	5.40/7.14.3	Հ	ընկած գետնին	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	16 դ.		—	5.40/7.14.4	Հ	ընկած գետնին, արձանագիր	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար	15-16 դդ.		—	5.40/7.14.5	I	եկեղեցուց 2 մ հս	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար Նուրբեկի	1594 թ.		—	5.40/7.14.6	I		Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար	16 դ.		—	5.40/7.14.7	I	եկեղեցու հվ պատի մոտ, արձանագիր, կոտրված	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար	16-17 դդ.		—	5.40/7.14.8	I	եկեղեցուց 1 մ հս	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար	16-17 դդ.		—	5.40/7.14.9	I	եկեղեցուց ամ	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար	16-17 դդ.		—	5.40/7.14.10	I		Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար Հովսեփի	16-17 դդ.		—	5.40/7.14.11	I	եկեղեցուց հս-աե	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար Սարգսի	1668 թ.		—	5.40/7.14.12	I	եկեղեցուց հս	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար Թուխծամի	1686 թ.		—	5.40/7.14.13	Տ	եկեղեցուց հս-աե	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար պարոն Գրիգորի	1696 թ.		—	5.40/7.14.14	Տ	եկեղեցուց հս-աե	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար Փարու	17 դ.		—	5.40/7.14.15	Տ	եկեղեցուց հս-աե	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար	17 դ.		—	5.40/7.14.16	Տ	եկեղեցուց հս-աե, արձանագիր	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար Մելքումի	1701 թ.		—	5.40/7.14.17	Տ	եկեղեցուց հս-աե	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար Բեկիջանի	1702 թ.		—	5.40/7.14.18	Տ	եկեղեցուց հս-աե	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար պարոն Գասպարի	1703 թ.		—	5.40/7.14.19	Տ	եկեղեցուց հս-աե	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար Ղազարի	1705 թ.		—	5.40/7.14.20	Տ		Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար Ղազարի	1707 թ.		—	5.40/7.14.21	Տ	եկեղեցուց հս-ամ	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար	1737 թ.		—	5.40/7.14.22	Տ	եկեղեցուց ամ, արձանագիր	Լուսանկար վերբեռնել
Տապանաքար Ամիրի	1746 թ.		—	5.40/7.14.23	Տ	եկեղեցուց հս-աե	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	9-10 դդ.	գ. մ.	—	5.40/8	Հ	Վաղո Մանուկյանի տան մոտ գտնվող նորաշեն սրբատեղիում, բեմին	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	10 դ.	հվ մասում	—	5.40/9	Հ	բարձունքի վրա, հենած ժայռաբեկորի	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	16 դ.	գ. մ.	—	5.40/10	Հ	կանգնեցված գետնին, Երկրորդ աշխարհամարտում զոհված մարտիկների հուշարձանի մոտ	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	16-17 դդ.	գ. մ.	—	5.40/11	Հ	Մուրադ Կարապետյանի տան մոտ գտնվող նորաշեն սրբատեղիում	Լուսանկար վերբեռնել
Հուշարձան Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներին		գ. մ.	—	5.40/12	Տ		Լուսանկար վերբեռնել
Մատուռ Սբ. Գևորգ	վրկնգ՝ 1911 թ.	հվ-աե մասում	—	5.40/13	Տ		Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	9-10 դդ.		—	5.40/13.1	Հ	ագուցված հվ պատին, ներքուստ, ստորին մասը չի պահպանվել	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	9-10 դդ.		—	5.40/13.2	Հ	բեմին, 6 խաչքարերից ձախից 1-ինը, վերնամասը` չի պահպանվել	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	998 թ.		—	5.40/13.3	Հ	բեմին, 6 խաչքարերից ձախից 2-րդը պատվիրատու՝ Գրիգոր	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	10 դ.		—	5.40/13.4	Հ	գլխիվայր ագուցված հվ պատին, ներքուստ, ջարդոտված	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	10-11 դդ.		—	5.40/13.5	Հ	հենած հս պատին, ստորին ձախ անկյունը` կոտրված	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	10-11 դդ.		—	5.40/13.6	Հ	բեմին, 6 խաչքարերից աջից 1-ինը	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	11 դ.		—	5.40/13.7	Հ	բեմին, 6 խաչքարերից աջից 3-րդը	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	12-13 դդ.		—	5.40/13.8	Հ	ագուցված հվ պատին, ներքուստ	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	12-13 դդ.		—	5.40/13.9	Հ	բեմին, 6 խաչքարերից աջից 2-րդը	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	12-13 դդ.		—	5.40/13.10	Հ	բեմին, 6 խաչքարերից ձախից 3-րդը	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	14-15 դդ.		—	5.40/13.11	Հ	հենած հս պատին, մուտքի մոտ	Լուսանկար վերբեռնել
Գերեզմանոց	9-15 դդ.		—	5.40/13.12	Տ	մատուռի շուրջը, նեղ ճանապարհով բաԺանվում է 2 հատվածների	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	12 դ.		—	5.40/13.12.1	Հ	պատվանդանին	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	12-13 դդ.		—	5.40/13.12.2	Հ	մատուռի աե պատի մոտ, կանգնեցված գետնին	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	13-14 դդ.		—	5.40/13.12.3	Հ	եզրերը` վնասված	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	14-15 դդ.		—	5.40/13.12.4	Հ	կերտված ժայռաբեկորին	Լուսանկար վերբեռնել
Մատուռ Թուխ Մանուկ	19-20 դդ.	հվ-աե մասում	—	5.40/14	Տ	գործող գերեզմանոցի տարածքում	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար			—	5.40/14.1	Հ	մատուռի ներսում, եռատված	Լուսանկար վերբեռնել
Վանական համալիր «Կարմիր վանք»	9-20 դդ.	հվ-աե մասում	—	5.40/15	Տ	գյուղի եզրին, գերեզմանոցի հին թաղումների տարածքում	Լուսանկար վերբեռնել
Եկեղեցի	9-10 դդ.		—	5.40/15.1	Տ	1-ին եկեղեցի, ավերված	Լուսանկար վերբեռնել
Գավիթ	10-12 դդ.		—	5.40/15.1.1	Տ	ավերված	Լուսանկար վերբեռնել
Եկեղեցի	մջնդ		—	5.40/15.2	Տ	2-րդ եկեղեցի, ավերված	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	11-12 դդ.		—	5.40/15.2.1	Հ	տեղահանված	Լուսանկար վերբեռնել
Մատուռ	19 դ.		—	5.40/15.3	Տ		Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	9-10 դդ.		—	5.40/15.3.1	Հ	մատուռի բեմին	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	13 դ.		—	5.40/15.3.2	Հ	մատուռի բեմին	Լուսանկար վերբեռնել
Գերեզմանոց	9-20 դդ.		—	5.40/15.4	Տ	մատուռի շուրջը	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	9-10 դդ.		—	5.40/15.4.1	Հ	հենած քարաբեկորին	Լուսանկար վերբեռնել
Խաչքար	964 թ.		—	5.40/15.4.2	Հ	պատվանդանին պատվիրատու՝ Գրիգոր Բարակավիզ	Լուսանկար վերբեռնել
Վիմագրություն. Արգիշտի Ա-ի արձանագրությունը	մ.թ.ա. 776 թ.	հս մասում	—	5.40/16	Հ	պահպանվում է ուղղանկյուն կառույցի ներսում, փոստի շենքի մոտ	Լուսանկար վերբեռնել +
Ամրոց-քաղաքատեղի Լճաշեն (Կիեխունի)	մ.թ.ա.	գյուղից 400 մ հվ-աե, Սևան-Գավառ ճանապարհից	—	5.40/17	Հ		Լուսանկար վերբեռնել
միջնաբերդ (N 1)	վաղ բրոնզի դար-միջնա-դար	տարածքի կենտրոնական մասում	—	5.40/17․1	Հ		Լուսանկար վերբեռնել
միջնաբերդ (N 2)	մ.թ.ա.	տարածքի աե մասում	—	5.40/17․2	Հ	այստեղ է Գանձավանք (Անգիր վանք) եկեղեցին (պետ. ցուցիչ` 4.40.4.1)	Լուսանկար վերբեռնել
միջնաբերդ (N 3)	մ.թ.ա.	տարածքի հվ մասում	—	5.40/17․3	Հ		Լուսանկար վերբեռնել
միջնաբերդ (N 4)	մ.թ.ա.	տարածքի հս-ամ մասում	—	5.40/17․4	Հ		Լուսանկար վերբեռնել
միջնաբերդ (N 5)	մ.թ.ա.	տարածքի ամ մասում	—	5.40/17․5	Հ		Լուսանկար վերբեռնել
միջնաբերդ (N 6)	մ.թ.ա.	տարածքի հվ-ամ մասում	—	5.40/17․6	Հ		Լուսանկար վերբեռնել
դամբարանադաշտ (N 2)	մ.թ.ա. 14-11 դդ.	գյուղից 1.5-2 կմ աե	—	5.40/17․7	Հ		Լուսանկար վերբեռնել
դամբարանադաշտ (N 3)	մ.թ.ա. 3 հազ.	տարածվում է ներկայիս քարհանքի դիմաց գտնվող բլրալանջին	—	5.40/17․8	Հ	1986 թ. տարածքում ՀԱԻ արշավախումբը պեղել է 19 դամբարան	Լուսանկար վերբեռնել