Թբիլիսիի քաղաքապետների ցանկ
Արտաքին տեսք
(Վերահղված է Տփղիսի շահապների ցանկից)
Թբիլիսիի քաղաքապետների ցանկ, ժամանակակից Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիի վարչական ղեկավարների ցանկը՝ սկսած միջնադարում, նոր ու նորագույն ժամանակաշրջաններում, երբ քաղաքը հայտնի էր նաև որպես Տփղիս կամ Թիֆլիս։ Պատմական ժամանակագրությունից հայտնի է Թբիլիսիի քաղաքապետների (շահապների, մելիքների, քաղաքագլուխների) ցանկը սկսած 11-րդ դարից։ Ստորև ներկայացված է այդ ցանկը
գույնով ներկայացված են ազգությամբ հայ քաղաքապետները գույնով ներկայացված են ազգությամբ վրացի քաղաքապետները գույնով ներկայացված է ազգությամբ չերքեզ քաղաքապետը |
ԱԱՀ | Կառավարման ժամանակաշրջան |
Կենսագրական համառոտ տվյալներ | Պատկեր | |
---|---|---|---|---|
Վասակ ամիրա (շահապ) Արծրունի[1] | 11-12-րդ դարեր | Թաղված է Կարինի Սուրբ Աստվածածին վանքի բակում, գերեզմանը ոչնչացվել է 1915 թ. հետո։[2] | ||
Քուրդ ամիրա (շահապ) Արծրունի[1] | 11-12-րդ դարի 2-րդ կԵս | Թաղված է Հաղպատի վանքում։[2] | ||
Բադին[1][3][4] | 13-րդ դարի 2-րդ կես[3][4] | Հայտնի է, որ նա եղել է Տփղիսի (Թբիլիսի) քաղաքապետ 12-րդ դարի երկրորդ կեսին, երբ Վրաստանում սկսվել էր մոնղոլների դեմ ապստամբություն (1259 - 1260)։ Այդ ժամանակ թագավորում էին Գիեորգի Լաշայի որդի Դավիթ Է. Ուլուն (1247-1270) և Ռուսուդանի որդի Դավիթ Զ. Նարինը (1230 - 1293)։[3][4] | ||
Մելիք Էնալ[Ն 1][1][5] | 1646[1][5] - 1673[1][5] | Պաշտոնավարումը ընթացել է ընդհատումներով։ Ունեցել է երկու որդի՝ Ռոստոմն ու Քայխոսրոն[1]։ Ամենայն հավանականությամբ թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մելիք Բայանդուր[1][6] | 1650[1][6] - ? | Ամենայն հավանականությամբ թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մելիք Խոջա-Բեհբուդ[1] | - 1662[1] | 1655 թվականին Խոջա-Բեհբուդը կառուցել է Ծիրանավոր Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին, [7] որը հետագայում հիմնադրի անունով կոչվել է Խոջիվանք։ Որդին՝ Մելիք Աշխարհբեկը, եղել է Թիֆլիսի մելիք (քաղաքագլուխ)։ Վախճանվել է 1662 թ.-ին, թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մելիք Աշխարհբեկ[1] | 1962 | Թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մելիք Աֆթանդիլ[1] | 1678 - 1698 | Թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մելիք Ամիր Բեհբուդյանց[1] | 17-րդ դար | Թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մելիք Ասլամազ Ամիրյան Բեհբուդյանց[1] | 17-18-րդ դարեր | Թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մելիք Գիորգ Ասլամազյան Բեհբուդյանց[1] | 1699 - 1711 | Մահացել է 1711 թվականին։ Թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մելիք Զուրաբ Գիորգյան Բեհբուդյանց[Ն 2][1] | 1712 - 1742 | Թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մելիք Աշխարհբեկ Բ.Բեհբուդյանց[1] | 1714 - 1732 | Մահացել է 1734 թվականին։ Թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մելիք Աղա Աշխարհբեկյան Բեհբուդյանց[Ն 3][1] | 1734 - 1768 | Թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մելիք Անտոն[1][8] | 1746 - 1751[1][8] | Թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մելիք Սահակ Շերգիլյանց[1][8] | 1751 - 1760[1][8] | Թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մելիք Ավետիք Աղայան Բեհբուդյանց[1] | 1768 - 1795 | Թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մելիք Դարչի Ավետիքյան Բեհբուդյանց[1] | 1795 - 1801 | Ծնվել է 1764 թվականին։ Մահացել է 1832 թվականին։ Թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։ Պահպանվել է տապանաքարի մի հատվածը?:[2] | ||
Հովհաննես Իզմիրյան[1] | 1840[1][9] - 1843[1][9] | սերում է Տփղիսի հայկական բնիկ տոհմից, որն ուներ առաջին կարգի քաղաքացիության տիտղոս։[10] Ամենայն հավանականությամբ թաղված է եղել Թբիլիսիի հայկական Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Ստեփան Գաբրիելյան Խատիսյանց[1] | 1844[1][11] - 1845[1][11] | Սերում է Տփղիսի բնիկ հայկական տոհմական առաջին կարգի քաղաքացիության շնորհում ունեցող Խատիսյան (ց) գերդաստանից։[12] 1820-ական թվականներից նպաստել է Թիֆլիսի հայկական Ներսիսյան դպրոցի կայացման գործին։[1][13] Ամենայն հավանականությամբ թաղված է եղել Թբիլիսիի հայկական Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Հայտնի է, որ գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Մովսես Տեր-Գրիգորյանց[1] | 1845 - 1846 | Մ.Տեր-Գրիգորյանի պաշտոնավարման ժամանակ Թիֆլիսում կառուցվել են քաղաքի այնպիսի հայտնի շինություններ, ինչպիսիք են՝ Թիֆլիսի ռուսական առաջին թատրոնի շենքը[14][15], «Միքայելյան» կամուրջը[16]։ Հրատարակվել «Կովկաս» թերթը[17] Թաղված է եղել Թբիլիսիի Սուրբ Բեթղեհեմի եկեղեցու բակում գտնվող Տեր-Գրիգորյանների տոհմական գերեզմանոցում[1]: Գերեզմանը ոչնչացվել է եկեղեցու վրացականացման ժամանակ։[1][2] | ||
Հովհաննես Սիմոնյանց Շադինյանց[1] | 1847 - 1848 | Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Թովմա Դավթյան Փրիդոնյանց[1] | 1848 - 1849 | Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Զաքարյա Ստեփանյան Ամիրաղյանց[1][18] | 1850[18] - 1851[18] | Եղել է քաղաքական, պետական, հասարակական ակտիվ գործիչ։[19] Նպաստել է մամուլի զարգացմանը։[20][1] Ամենայն հավանականությամբ թաղված է եղել Թիֆլիսի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Հովսեփ Ավանասյան Միրիմյանց[1][21] | 1851[1][21] - 1852[1][21] | Սերում է առաջին կարգի քաղաքացիության տիտղոս կրող Տփղիսի հայոց բնիկ տոհմից։[22] Թիֆլիսի քաղաքապետի պաշտոնում պաշտոնավարելու շրջանում՝ 1851 թվականին, առաջին անգամ թատերական ներկայացումները բեմադրվեցին վրացերեն լեզվով։[19] Ուներ պատվավոր քաղաքացու կոչում։[1][21][23] Ամենայն հավանականությամբ թաղված է եղել Թիֆլիսի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Ավետիք Աստվածատրյան (Բոգդանի) Սվեչնիկով[1] | 1853 - 1856 | Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Սողոմոն Դավթյան Սարաջև[1] | 1856 - 1857 | Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Անդրեյ Դավթյան Մանանով[1] | 1857 - 1858 | Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Վարդան Աստվածատրյան Արշակունի[1] | 1858 - 1860 | Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Սողոմոն Զաքարյան Աբիսողոմյանց[1] | 1860 - 1861 1865 - 1866 |
Թաղված է եղել Թբիլիսիի Սուրբ Նշան եկեղեցու բակում։[24] Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Սողոմոն Միրիմանյան Միրիմանյանց[1][25] | 1861[1][25] - 1862[1][25] | Սերում է Թիֆլիսում տոհմական առաջին կարգի քաղաքացու շնորհում ունեցող Միրիմանյան(ց) գերդաստանից։[1][26] Հավանաբար թաղված է եղել Թբիլիսիի հայկական Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Հայտնի է, որ գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Գևորգ (Եգոր) Գրիգորյան Փրիդոնյանց[1] | 1862 - 1864 | Թաղված է եղել Նորաշեն Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու բակում։ Գերեզմանը ոչնչացվել է 1973 թվականին։[2] | ||
Գալուստ Հարությունյան Շերմազան-Վարդանյանց[1] | 1864 - 1865 | Ծնվել է 1814 թվականին։ Մահացել է 1892 թվականին։ Թաղված է Զալեսնոյե գյուղում։[2] | ||
Երեմիա Գևորգյան Արծրունի[1] | 1866 - 1868 | Ծնվել է 1804 թվականին։ Մահացել է 1877 թվականին։ Թաղված էր Թբիլիսի Վերայի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Նիկողայոս Հովհաննիսյան Ալադաթյանց[1] | 1868 - 1869 | Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] | ||
Դմիտրի Թումանյանց[1] | 1869 - 1870 | |||
Յազոն Դմիտրյան Թումանյանց[1] | 1870 - 1874 | Ծնվել է 1827 թվականին։ Մահացել է 1883 թվականին։ Թաղված է եղել Թբիլիսիի Սուրբ Կարապետ եկեղեցու բակում։ Գերեզմանը ոչնչացվել է 1981 թվականին։[2] | ||
Դմիտրի Իվանի Ղիփիանի[1][27] | 14.12.1875[1][27] - 9.04.1879[1][27] | Ծնվել է 1814 ապրիլի 14-ին Մերեթում։ Եղել է հասարակական, քաղաքական, պետական գործիչ։ Կատարել է թարգմանություններ, թղթակցել է վրացալեզու։[28] Սպանվել է 1887 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Ստավրոպոլում կատարված կողոպուտի ժամանակ։ Թաղված է Թբիլիսիի Մթածմինդա պանթեոնում գտնվող Մամա Դավիթ եկեղեցու բակում։ Գերեզմանը պահպանվում է։[1][2][29] | ![]() | |
Անտոն Սողոմոնյան Ղորղանյանց[1][2] | 28.01.1879[30] - 15.02.1879[1][31] | Ծնվել է 1838 թվականին Արցախի Ղարաչինար գյուղում։[32] Եղել է զինվորական, զբաղեցրել ինչպես զինվորական բարձր պաշտոններ, այնպես էլ քաղաքացիական։ 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ Ալեքսանդր II կայսր հանձնարարականով զբաղվել է բանակի մատակարարման գործը։[33] Բավականին մեծ աշխատանքներ է կատարել Թբիլիսի քաղաքի համար։ Թբիլիսիի քաղաքապետ է ընտրվել, սակայն կարճ ժամանակ անց իր դիմումի համաձայն հրաժարական տվել։ Մահացել է 1902 թվականին։ Թաղված է եղել Թբիլիսիի հայկական Ջգրաշենի սուրբ Ավետյաց եկեղեցու բակում։[34] Գերեզմանը եկեղեցու հետ միասին ոչնչացվել է 1938 թվականին։[1][2] | ||
Ալեքսանդր Ստեփանյան Մատինյանց[1] | 1879 - 1891 | Ծնվել է 1843 թվականին։ Մահացել 1909 թվականին։ Թաղված է եղել առաջնորդանիստ վանքի բակում։ Գերեզմանը ոչնչացվել է 1936 թվականին։[2] | ![]() | |
Նիկողայոս Արղության - Երկայնաբազուկ[1] | 25.04.1891[1][35][36] - 1007.1893[1][35][36] 1895[1][37] - 12.07.1896[1][38] 24.02.1903[1] - 3.03.1904[1] |
Ծնվել է 1845 թվականին։ Հայտնի մտավորական, քաղաքական, պետական, հասարակական հայտնի գործիչ։[1][39][40] Մեծ ներդրում է կատարել Թիֆլիսի կրթական ոլորտում։ Հիմնել է մի շարք կրթական հաստատություններ, այդ թվում՝ խուլ-համր երեխաների համար նախատեսված դպրոց։[39][40] Մահացել է 1916 թվականի մարտի 30-ին։ Թիֆլիսում հիշատակի արարողությունը տեղի է ունեցել հայկական Մայր տաճարում։ Թաղված է Սանահինի վանքի բակում։[2][41][42][43] | ||
Պողոս Ալեքսանդրյան Իզմայիլյանց[1][44] | 1893[1][44] - 5.03.1895[1][45] | Ծնվել է 1852 թվականին։ Եղել է իր ժամանակի հայ հասարակական, քաղաքական, պետական ականավոր գործիչ։ Նպաստել է վրացական մամուլի կայացմանը ինչպես Թիֆլիսում, այնպես էլ արտասահմանում։[46][47] Բազմաթիվ անգամ ընտրվել է Թիֆլիսի քաղաքային վարչության անդամ, 2 անգամ եղել է փոխքաղաքագլուխ։ Մահացել է 1895 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում վարակից։[45] Թաղված է եղել Թբիլիսիի հայկական Մայր տաճարի բակում։ Տաճարն հայերի գերեզմանների հետ միասին ոչնչացվել է 1936 թվականին։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[2] Վանքի քանդման ժամանակ Պողոս Իզմայիլյանի աճյունը հանվել է գերեզմանից, թալանվել։ Գտնվելու վայրն անհայտ է։[48] | ||
Գևորգ Գրիգորյան Եվանգուլյանց[1] | 6.10.1897[1][49] - 16.09.1901[1][49] | Ծնվել է 1843 թվականին Թիֆլիսում։ Հայազգի հասարակական, պետական գործիչ, հրապարակագիր։ Թիֆլիսի քաղաքապետ, որը մեծ աշխատանք է կատարել քաղաքի համար։ Նրա միջնորդությամբ հայ մեծահարուստների ֆինանսավորմամբ ամբողջությամբ վերանորոգվել է վրաց մայր եկեղեցու՝ Սվետիսցխովելի տաճարը։[50] Մեծ դերակատարություն է ունեցել Ներսիսյան, Գայանյան դպրոցների և Էրզրումի Սանասարյան վարժարանի գործունեության ուղղությամբ։[51] Մահացել է 1901 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Թիֆլիսում։ Թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է 1936 թվականին։[1][2] | ||
Ալեքսանդր Միքայելյանց Արղության - Երկայնաբազուկ[1] | 1902 - | Ծնվել է 1860 թվականին։ Հանդիսանում է Արղության-Երկայնաբազուկների իշխանական տոհմի ներկայացուցիչ։ Բազմաթիվ անգամ ընտրվել է Թիֆլիսի քաղաքային վարչության և խորհրդի անդամ։ Զբաղվել է քաղաքի կրթական, առողջապահական, բարեգործական և այլ ոլորտներով։ Մի քանի անգամ ընտրվել է Թիֆլիսի փոխքաղաքագլխի պաշտոնում։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։[1][2][52] | ||
Քրիստափոր Աբակումյան Վերմիշյանց[1] | 11.10.1904 - 14.09.1905 | Ծնվել է 1863 թվականի հունվարի 2-ին։ Մահացել է 1933 թվականին։ Թաղվել Պյատիգորսկի հայկական գերեզմանոցում։[2] | ![]() | |
Վասիլի Նիկոլայևիչ Չերքեզով[1][53] | 14.09.1907[1][53][54] - 29.10.1909[1] | Ծնվել է 1857 թվականի հունիսի 5-ին Կախեթի Չայլուր գյուղում։ Մահացել է1910 թվականի հուլիսի 14-ին Թբիլիսիում։ Թաղված է Թբիլիսիի Դիդուբեի պանթեոնում։ Գերեզմանը պահպանվում է։ | ![]() | |
Ալեքսանդր Հովհաննիսյան Խատիսյանց[1][55] | 15.11.1910[1][55][56][57] - 1917[1][58] | Թաղված է Փարիզի Պերլաշէզ գերեզմանատանը։[2] | ![]() | |
Բենիամին Չխիկվիշվիլի | 1919 - 1920 | |||
Սիլիբիստրո Տոդիա | 26.02.1921 - 10.05.1921 | |||
Գեգեչկորի Ալեքսանդր | 10.05.1921 - 14.12.1921 | |||
Դավիթ Գոգոբերիձե | 14.12.1921 - 12.01.1922 | |||
Վլադիմիր Դումբաձե | 12.01.1922 - 7.02.1923 | |||
Վլադիմիր Սուխիաշվիլի | 7.02.1923 - 10.02.1928 | |||
Իվանե Բոլկավաձե | 10.02.1928 - 14.10.1930 | |||
Գեորգ Մելաձե | 14.10.1930 - 30.07.1931 | |||
Բագրատ Մեչալիձե | 1.08.1931 - 4.06.1934 | |||
Վալերիան Բաքրաձե | 7.06.1934 - 30.11.1934 | |||
Սիմոն Ջուգելի | 1.12.1934 - 15.05.1935 | |||
Միխայիլ Նիորաձե | 15.05.1935 - 19.06.1937 | |||
Կատե Բուժուաշվիլի | 20.06.1937 - 31.08.1937 | |||
Միխայիլ Գվիշիանի | 31.08.1937 - 19.09.1938 | |||
Ժոզեֆ Կոչլամազաշվիլի | 19.09.1938 - 10.05.1943 | |||
Գեորգի Գոչաշվիլի | 12.05.1943 - 15.01.1949 | |||
Միխայիլ Լելաշվիլի | 16.01.1949 - 15.11.1951 | |||
Գեորգի Զամբախիձե | 15.11.1951 - 9.09.1952 | |||
Գիվի Ջավախաշվիլի | 9.09.1952 - 29.04.1953 | |||
Գեորգի Գեգեշիձե | 29.04.1953 - 10.10.1953 | |||
Միխայիլ Ռեդիթ | 10.10.1953 - 27.08.1956 | |||
Ալեքսանդր Մելաձե | 27.08.1956 - 22.10.1965 | |||
Շոթա Բուկրաշվիլի | 22.10.1965 - 9.03.1973 | |||
Տամազ Ջանելիձե | 10.03.1973 - 12.11.1973 | |||
Բաքվա Լոբջանիձե | 12.11.1973 - 6.01.1979 | |||
Գուրամ Գաբունիա | 6.01.1979 - 1.12.1982 | |||
Բորիս Սարալաձե | 1.12.1982 - 27.09.1984 | |||
Զաուր Մեսխիաշվիլի | 27.09.1984 - 9.03.1987 | |||
Իրակլի Անդրիաձե | 9.03.1987 - 2.10.1991 | |||
Թամազ Վաշաձե | 2.10.1991 - 6.01.1992 | |||
Օթար Լիթանիշվիլի | 6.01.1992 – 21.01.1993 | |||
Կոնստանտին Գաբաշվիլի | 21.01.1993 - 16.10.1993 | |||
Նիկոլոզ Լեկիաշվիլի | .16.10.1993 – 8.12.1995 | |||
Բադրի Շոշիտաիշվիլի | 8.12.1995 – 8.08.1998 | |||
Իվանե (Վանո) Զոդելավա | 10.08.1998 – 19.04.2004 | ![]() | ||
Զուրաբ Չիաբերաշվիլի | 19.04.2004 – 12.07.2005 | ![]() | ||
Գեորգի (Գիգի) Ուգուլավա | 12.07.2005 - 12.10.2006 12.10.2006 - 30.05.2010 30.05.2010 - 22.12.2013 |
![]() | ||
Սևդիա Ուգրեքելիձե (պաշտոնակատար) |
22.12.2013 – 2.08.2014 | |||
Դավիդ Նարմանիա | 2.08.2014 - 2017 | ![]() | ||
Կախաբեր Կալաձե | 2017 - ներկա | ![]() |
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Սամվել Կարապետյան, Թիֆլիսի քաղաքագլուխները, Երևան 2003 թվական, ISBN 5-8080-0520-5։
Նշումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Մելիք Էնալի պաշտոնավարումը սկսվել է 1646 թվականին, շարունակվել ընդհատումներով և ավարտվել 1673 թվականին
- ↑ Զուրաբ Գիորգյան Բեհբուդյանի պաշտոնավարումը տևել է ընդհատումներով 1712-ից 1742 թվականների ժամանակահատվածում։
- ↑ Մելիք Աղա Աշխարհբեկյան Բեհբուդյանցը պաշտոնավարել է ընդհատումներով 1734-ից 1768 թվականների ընթացքում։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 1,24 1,25 1,26 1,27 1,28 1,29 1,30 1,31 1,32 1,33 1,34 1,35 1,36 1,37 1,38 1,39 1,40 1,41 1,42 1,43 1,44 1,45 1,46 1,47 1,48 1,49 1,50 1,51 1,52 1,53 1,54 1,55 1,56 1,57 1,58 1,59 1,60 1,61 1,62 1,63 1,64 1,65 1,66 1,67 1,68 1,69 1,70 1,71 1,72 1,73 1,74 1,75 1,76 1,77 1,78 1,79 1,80 1,81 1,82 1,83 1,84 1,85 1,86 1,87 1,88 1,89 Սամվել Կարապետյան, «Թիֆլիսի քաղաքագլուխները», գիրք Ե։ ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան 2003թ. ISBN 5-8080-0520-5. (հայ.) Արխիվացված 2019-02-07 Wayback Machine (ռուս.) Արխիվացված 2012-05-18 Wayback Machine
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 2,25 2,26 2,27 2,28 2,29 2,30 2,31 2,32 2,33 2,34 2,35 2,36 2,37 2,38 2,39 2,40 2,41 2,42 2,43 2,44 «ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ - Թբիլիսիի քաղաքագլուխները», Ալիք օրաթերթ 2013թ.:(չաշխատող հղում)
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Մելիքսեթ-բեկ Լ.Մ., Վրաց աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին, հ. Բ, Երևան, 1936, էջ 59։
- ↑ 4,0 4,1 4,2 «Վրաց ժամանակագրություն», թարգմանությունը հին վրացերենից, առաջաբանը և ծանոթագրությունները Պարույր Մուրադյանի, Երևան, 1971, էջ 117։
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Թվակիր վավերագրերը վերաբերում են 1646, 1648, 1658, 1659, 1666, 1672, 1673 թթ. (დოქუმენთები ცბილისის ისთორიისაცვის (XVI-XIX სს.), wიგნი ფირველი, შეადგინეს: ნიქო ბერჟენიშვილმა და მამისა ბერჟენიშვილმა, ცბილისი, 1962, էջ 12-13, 14, 19, 21, 22, 25, 28, 29, 30, 31, 32)։
- ↑ 6,0 6,1 Զաքարեայ սարկավագի Պատմագրութիւն, Վաղարշապատ, 1870, էջ 98։
- ↑ Мурадян П. М., Армянская эпиграфика Грузии, Երևան, 1988, էջ 96։
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 ღოკუმენტები თბილსის ისტორიისათვის (XVI-XIX სს.), წიგნი პირველი, შეადგინეს: ნიკო ბერძენიშგილმა და მამისა ბერძენიშგილმა, თბილისი, 1962, გვერდი 204, 207, 216, 218, 221, 223, 229:(վրաց.)
- ↑ 9,0 9,1 Чрелаев С., Тифлис в XIX столетии, “Тифлисский листок”, 1901, N 291.
- ↑ “Акты ... “, том XII, Тифлис, 1904, ст. 227.
- ↑ 11,0 11,1 “Акты ...”, том XI, Тифлис, 1888, ст. 880.
- ↑ “Акты ...”, том XII, Тифлис, 1904, ст. 227.
- ↑ Երիցեանց Աղէքսանդր Դ., Պատմութիւն 75-ամեայ գոյութեան Ներսիսեան Հայոց հոգևոր դպրոցի որ ի Թիֆլիզ, հ. Ա, Թիֆլիս, 1898, էջ 56։
- ↑ “Кавказский Календарь на 1892 г.”, Тифлис, 1891, ст. 27.
- ↑ “Акты собранные Кавказскою археографическою коммиссиею”, том XII, Тифлис, 1904, ст. 885.
- ↑ “Акты собранные Кавказскою археографическою коммиссиею”, том XI, Тифлис, 1888, ст. 822.
- ↑ “Кавказский календарь на 1850 г.”, Тифлис, 1849, ст. 27.
- ↑ 18,0 18,1 18,2 “Кавказский Календарь на 1851 г.”, Тифлис, 1850, отделение, ст. 13.
- ↑ 19,0 19,1 “Кавказский Календарь на 1892 г.”, Тифлис, 1891, ст. 28.
- ↑ >Հայ պարբերական մամուլը. մատենագիտական համահավաք ցուցակ (1794 - 1980), կազմեց՝ Բաբլոյան Մ.Ա., Երևան, 1986, էջ 27։
- ↑ 21,0 21,1 21,2 21,3 “Кавказский Календарь на 1853 г.”, Тифлис, 1852, ст. 511.(ռուս.)
- ↑ “Кавказский Календарь на 1852 г.”, Тифлис, 1851, ст. 561.(ռուս.)
- ↑ “Кавказский Календарь на 1853 г.”, Тифлис, 1852, ст. 638.(ռուս.)
- ↑ “Кавказ”, 1868, 07. 21.
- ↑ 25,0 25,1 25,2 “Кавказский Календарь на 1862 г.”, Тифлис, 1861, ст. 340.(ռուս.)
- ↑ “Акты ...”, том XII, ст. 227.(ռուս.)
- ↑ 27,0 27,1 27,2 “Известия Тифлисской Городской Думы”, N 4, Тифлис, 1911, ст. 18.
- ↑ Акты собранные Кавказскою Археографическою комиссиею, том X, Тифлис 1885, ст. XXII.
- ↑ «Մշակ», 1899, N 198, էջ 2։
- ↑ «Մշակ» 1879, N 13, էջ 2։
- ↑ “Известия Тифлисской Городской Думы”, N 4, Тифлис, 1911, ст. 18.(ռուս.)
- ↑ ՎՀՊՊԿԱ, ֆ. 213, ց. 1, գ. 2001, թ. 49:
- ↑ «Տարազ» 1902, N 2, էջ 7։
- ↑ «Մշակ» 1902, N 9:
- ↑ 35,0 35,1 «Մուրճ», 1891, էջ 530-531։
- ↑ 36,0 36,1 «Մուրճ», 1895, էջ 736։
- ↑ «Նոր-Դար», 1893, N 181, էջ 1 (16 հոկտեմբերի)։
- ↑ “Кавказ”, 1896, N 203.
- ↑ 39,0 39,1 “Кавказ”, 1903, N 246, ст. 3.
- ↑ 40,0 40,1 “Кавказский Календарь на 1906 г.”, Тифлис, 1905.
- ↑ «Տարազ», 1916, N 8-10, էջ 88։
- ↑ “Известия Тифлисской Городской Думы”, 1916, N 1-3, ст. 3-4.
- ↑ «Հովիտ», 1916, N 14, էջ 210։
- ↑ 44,0 44,1 «Նոր-Դար», 1893, N 197, էջ 2։
- ↑ 45,0 45,1 «Մուրճ», 1895, էջ 351-352։
- ↑ «კვალი», 1895, N 12, էջ 2-3։
- ↑ Սիրաղեան Գ., Վրաց թատրոնի անցեալը եւ ներկան, «Գեղարվեստ» 1909, N 3, էջ 28։
- ↑ Սամվել Կարապետյան, Վրաց պետական քաղաքականությունը, և հայ մշակույթի հուշարձանները, Երևան, 1998, էջ 74։
- ↑ 49,0 49,1 «Նոր-Դար» 1898, N25, էջ 1։
- ↑ Կարապետյան Ս., Հայերը և Մցխեթի տաճարը, «Հայոց աշխարհ», 1999, N 101:
- ↑ «Մուրճ» 1901, N 9, էջ 251։
- ↑ “Известия Тифлисской городской думы”, N 4, Тифлис, 1911, ст. 18.
- ↑ 53,0 53,1 «Հովիւ» 1907, N 41, էջ 645։
- ↑ Туманов Г.М., Характеристики и воспоминания, книга первая, Тифлис, 1913, ст 73.(ռուս.)
- ↑ 55,0 55,1 «Հովիտ» 1910, N 24, էջ 370։
- ↑ «Հովիտ» 1910, N 19, էջ 301։
- ↑ «Հովիտ» 1910, N 24, էջ 383։
- ↑ «Բազմավէպ» 1920, N 9, էջ 261։