Գևորգ Գրիգորյան Եվանգուլյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գևորգ Գրիգորյան
Եվանգուլյան(ց)
Թիֆլիսի քաղաքագլուխ
Հոկտեմբերի 6 1897 - սեպտեմբերի 16 1901
Նախորդող Պողոս Ալեքսանդրյան Իզմայիլյան
Հաջորդող Ալեքսանդր Արղության - Երկայնաբազուկ
 
Կրթություն՝ Թիֆլիսի 1-ին գիմնազիա
Սանկտ Պետերբուրգի համալսարան
Գիտական աստիճան՝ Իրավաբանության թեկնածու
Մասնագիտություն՝ հասարակական գործիչ և պետական գործիչ
Ազգություն հայ
Ծննդյան օր 1843
Ծննդավայր Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն
Վախճանի օր սեպտեմբերի 11, 1902(1902-09-11)
Վախճանի վայր Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն
Գերեզման Խոջիվանք
Թաղված Խոջիվանք

Գևորգ Գրիգորյան Եվանգուլյան (ց) (1843, Թիֆլիս - սեպտեմբերի 16 1902, Թիֆլիս), հայազգի հասարակական, պետական գործիչ, հրապարակագիր, Թիֆլիսի քաղաքագլուխ[1]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1863 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի 1-ին գիմնազիան: Այնուհետև ուսումը շարունակել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանում և հասել իրավաբանական թեկնածուի աստիճանի: Եղել է պատմաբան Գ. Եզովի աշակերտն ու ընկերը[1]:

Պատանեկան տարիներին Գ. Եվանգուլյանը իր դերասանական խաղով մասնակցել է նաև թատերական ներկայացումների՝ արժանանալով գովեստի[1][2][3]:

1864 թվականից աշխատակցել է հայկական պարբերականների, հատկապես՝ «Մշակին»: «Մեղու Հայաստանի» շաբաթաթերթում, ի պաշտպանություն Չերնիշևսկու, հանդես է եկել Պալասանյանի դեմ: 1867 թվականին վերադարձել է Թիֆլիս և աշխատանքի անցել որպես դատական քննիչ, հաշտարար դատավորի օգնական: Այնուհետև ստանձնել է դատախազի օգնականի պաշտոն: 1876 թվականից աշխատանքի է անցել փոխարքայի գլխավոր կառավարության դեպարտամենտում: Զուգահեռաբար Գ. Եվանգուլյանը ընդգրկված էր նաև Ներսիսյան (1878 թ) և Գայանյան դպրոցների հոգաբարձության կազմում: Նպաստել է Էրզրումի Սանասարյան վարժարանի գործունեությանը[4]: 1882 թվականին ընտրվել է դատական դեպարտամենտի անդամ[1]:

1883 թվականին Գ. Եվանգուլյանը թողնում է պետական ծառայությունն ու սկսում է աշխատել որպես փաստաբան: Կարճ ժամանակում նոր աշխատանքային գործունեության ոլորտում մեծ համբավ է ձեռք բերում[4]: Աշխատել է նաև Թիֆլիսի վարկի ընկերությունում[1][5]:

1884 թվականին Վանքի մայր տաճարի վերանորոգման աշխատանքների իրականացմանը հետևող հանձնախմբի կազմակերպչական խմբի անդամ է ընտրվել[1]:

Քաղաքական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1870 թվականին Գ. Եվանգուլյանը ընտրվում է Թիֆլիսի քաղաքային խորհրդի անդամ, իսկ այնուհետև բազմիցս վերընտրվում է այդ պաշտոնում[1][6]:

1897 թվականի հոկտեմբերի 6-ին տեղի ունեցած Թիֆլիսի քաղաքագլխի ընտրությունների ժամանակ Գ.Եվանգուլյանը 38 կողմ 34 դեմ ձայների հարաբերակցությամբ ընտրվել է քաղաքագլուխ՝ առաջ անցնելով Գ. Թումանյանցին[7]: Որոշակի հանգամանքների հետևանքով Գ. Եվանգուլյանի հաստատումը տեղի է ունենում միայն 1898 թվականի փետրվարի 11-ին[1][7]:

1898 թվականի վերջին Կովկասի քաղաքական մասի կառավարիչ և ռազմական օկրուգի հրամանատար, մոլի միապետական և ռեակցիոներ Գ.Գոլիցինը ձերբակալում և դատական գործ է հարուցում ինչպես Գ. Եվանգուլյանի, այնպես էլ խորհրդարանի առավել հայտնի դեմքերի նկատմամբ: Որոշ ժամանակ անց դատարանը բոլորին էլ արդարացնում է[1][8][9][10]:

Գ. Եվանգուլյանի պաշտոնավարումը տևել է մինչև 1901 թվականի սեպտեմբերի 16-ը: Պաշտոնավարման վերջին ժամանակներում նրա առողջական վիճակը ծանր էր, բայց ամբողջությամբ կատարում էր իր աշխատանքային պարտականությունները[1]:

Պաշտոնավարության ընթացքում Գ. Եվանգուլյանը իրականացնում է հսկայական աշխատանք Թիֆլիսի ազգաբնակչության համար: Նրա ջանքերով է իրականացվում քաղաքի էլեկտրական լուսավորությունը, ինչպես նաև այլ կարևորագույն գործեր[1][11]:

Հասարակական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդունելով վրաց եկեղեցու պատրիարք Ֆլավիանի խնդրանքը՝ Գ. Եվանգուլյանը 1899 թվականի ապրիլին կոչով դիմում է հայ մեծահարուստներին, որպեսզի դրամական օգնություն ցուցաբերեն վրաց մայր եկեղեցու՝ Սվետիսցխովելի տաճարի նորոգման համար: Կարճ ժամանակահատվածում հավաքվում է անհրաժեշտ գումարը[1][12]:

1900 թվականի հունիսի 15-ին առաջնորդանիստ վանքի բակում Ղուկասյան թանգարանի կառուցման գործին նպաստելու համար Ամենայն Հայոց Մկրտիչ կաթողիկոսը, ի շնորհակալություն կատարած ներդրումների, Գ. Եվանգուլյանին է ուղղել հայրապետական օրհնությունը[13]: Նա նաև մինչև իր կյանքի վերջը ընդգրկված է եղել թանգարանի վարչության կազմում[1][14]:

Նրա պաշտոնավարության ընթացքում՝ 1910 թվականի ապրիլի 10-ին, Թիֆլիսում բացվել է քանդակագործության և գեղանկարչության առաջին դպրոցը[1][15]:

Մահը և հիշատակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գևորգ Եվանգուլյանը վախճանվել է 1901 թվականի սեպտեմբերի 16-ի երեկոյան Հերակլի բաղնիքում: Նրա մահը մեծ հոգեբանական ազդեցություն է թողել Թիֆլիսի ազգաբնակչության վրա[1]:

Թաղված է եղել Թիֆլիսի հայկական Խոջիվանքի գերեզմանատանը: Ներկայումս գերեզմանը ոչնչացված է[1][16]:

Ի հիշատակ հանգուցյալ քաղաքագլխի՝ 1902 թվականին Կովկասի քաղաքացիական մասի կառավարիչը հաստատել է Քաղաքային խորհրդի որոշումը, համաձայն որի՝ Թիֆլիսի Տեատրալնայա փողոցը պետք է անվանակոչվի Եվանգուլսկայա[1][17]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 Սամվել Կարապետյան, «Թիֆլիսի քաղաքագլուխները», գիրք Ե: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան 2003թ. ISBN 5-8080-0520-5. (հայ.) (ռուս.)
  2. Գրիգորյան Զաք., Յիշողութիւններ. Հայոց թատրոն Թիֆլիսում 1859-1860 թթ.,
  3. «Հովիւ» 1909, N 46, էջ 732:
  4. 4,0 4,1 «Մուրճ» 1901, N 9, էջ 251:
  5. «Տարազ» 1901, N 36, էջ 353:
  6. “Новое Обозрение”, 1891, N2425, ст. 1.
  7. 7,0 7,1 «Նոր-Դար» 1898, N25, էջ 1:
  8. Туманов Г.М., Характеристики и воспоминания, книга первая, Тифлис, 1913, ст. 73.
  9. «Բիւզանդիոն» 1901, մայիսի 16, N 1406:
  10. Кавказское Слово, 1914, N 71, ст.2.
  11. «Տարազ», 1899, N 25, էջ 595:
  12. Կարապետյան Ս., Հայերը և Մցխեթի տաճարը, «Հայոց աշխարհ», 1999, N 101:
  13. «Լումայ», 1901, գիրք Ա, էջ 348:
  14. «Լումայ», 1902, N 5, էջ 266:
  15. “Кавказский Календарь на 1913 г.”, Тифлис, 1912, ст. 170.
  16. «ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ - Թբիլիսիի քաղաքագլուխները», Ալիք օրաթերթ 2013թ.:
  17. “Тифлисский Листок”, 1902, N 9.