Ումբերտո Էկո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Ումբերտո Էկո
Umberto Eco
Umberto Eco 04.jpg
Ծնվել է հունվարի 5, 1932({{padleft:1932|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:5|2|0}})[1][2][3] Ալեսանդրիա[3][4]
Մահացել է փետրվարի 19, 2016({{padleft:2016|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:19|2|0}})[5][2] (84 տարեկանում) Միլան[3]
Բնակության վայր(եր) Ալեսանդրիա, Միլան և Ուրբինո
Քաղաքացիություն Flag of Italy.svg Իտալիա[6]
Մասնագիտություն փիլիսոփա, վիպագիր, ակնարկագիր[7], մանկավարժ, սցենարիստ, թարգմանիչ, պրոֆեսոր, նշանագետ[3], գրող և գրական քննադատ
Գործունեության ոլորտ միջնադարյան փիլիսոփայություն, մեդիա մշակույթ և բաց տեքստ
Անդամակցություն Պատաֆիզիկայի դպրոց, Լինչեի ազգային ակադեմիա, CICAP և Royal Academy of Science, Letters and Fine Arts of Belgium
Ալմա մատեր Թուրինի համալսարան[2]
Տիրապետում է լեզուներին իտալերեն[8], ֆրանսերեն և լատիներեն[3]
Ազդվել է Ջեյմս Ջոյս, Խորխե Լուիս Բորխես, Թովմա Աքվինացի, Արթուր Կոնան Դոյլ, Չարլզ Պերս Սանդերս և Իմանուիլ Կանտ
Պարգևներ Պատվավոր լեգիոնի շքանշանի սպա, Արվեստների և գրականության շքանշանի կոմանդոր, Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշան, Եվրոպական գրականության Ավստրիական պետական պարգև, «Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի սպայական մեծ խաչ, Աստուրիայի արքայադստեր մրցանակ կոմունիկատիվ ու մարդասիրական գործունեության համար[2], Pour le Mérite, Պատվավոր դոկտոր, Պատվավոր դոկտոր, Պատվավոր դոկտոր, արտասահմանյան գրականության Մեդիչիի մրցանակ և Ստրեգա պարգև
Ամուսին(ներ) Ռենատե Ռամգե
Կայք umbertoeco.it
Ստորագրություն
Umberto Eco signature.svg
Umberto Eco Վիքիպահեստում

Ումբերտո Էկո (իտալ.՝ Umberto Eco, հունվարի 5, 1932[1][2][3], Ալեսանդրիա[3][4] - փետրվարի 19, 2016[5][2], Միլան[3]), իտալացի գրող, գիտնական, պատմաբան-միջնադարագետ, նշանագետ, գրաքննադատ, գեղարվեստական գրականության, ակնարկների, գիտական տեքստերի, մանկական գրքերի հեղինակ, ինչպես նաև փիլիսոփա։

Նրա առավել հայտնի գործերից են «Վարդի անունը» (Il nome della rosa, 1980), «Գեղեցիկի պատմությունը» (Historia de la belleza) և «Ֆուկոյի ճոճանակը» (Il pendolo di Foucault, 1988) գրքերը։

Նա եղել է ախտանշաբանության պրոֆեսոր Բոլոնիայի համալսարանում։ Նրա գեղարվեստական գրվածքներն առանձնանում են իրենց հարուստ լեզվով, սիմվոլների չարաճճի օգտագործմամբ, զարմանալի ակնարկներով և տեղեկանքներով և գլուխկոտրուկների ու պատմողական գյուտերի խելոք օգտագործմամբ։ Ժամանակակից մշակույթի վերաբերյալ նրա ակնարկները լեցուն են կատակով և հեգնանքով։ Սեմիոտիկայի մեկնաբանության, և էսթետիկայի մասին իր մտքերը ապահովել են նրա համբավը որպես ակադեմիական առաջատար մտածողներից մեկի։[9]

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էկոն ծնվել է Իտալիայի հյուսիսում գտնվող Ալեսանդրիա քաղաքում։ Հայրը՝ Ջուլիոն՝ տասներեք երեխաներից մեկը, մինչև երեք պատերազմներին մասնակցելը եղել է հաշվապահ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Ումբերտոն և մայրը՝ Ջովաննան տեղափոխվել են Պիենդմոնտեսեի շրջակայքում գտնվող մի փոքր գյուղ[10]։ Էկոն ստացել է սալեզյան կրթություն[11]։ Ենթադրաբար ազգանունը ex caelis oblatus (լատիներեն՝ ընծա երկնքից) արտահայտության համառոտագրությունն է․ այս անվանումը պապին տվել է քաղաքային մի պաշտոնյա, քանի որ պապը ընկեցիկ էր՝ գտնված երեխա[12]։

Ումբերտոյի հայրը ցանկանում էր, որ տղան դառնա իրավաբան, բայց նա ընդունվեց Թուրինի համալսարան՝ միջնադարյան փիլիսոփայության և գրականության բաժին, 1954 թվականին պաշտպանեց ատենախոսական թեզը Թովմա Աքվինացու թեմայով։ Համալսարանական կրթության տարիներին Էկոն դադարեց հավատալ աստծուն և լքեց կաթոլիկ եկեղեցին[13][14]։ Դրանից հետո Էկոն աշխատեց տեղական Ռադիոտելեվիզիոնե Իտալիա (Radiotelevisione Italiana (RAI)) հեռուստաընկերությունում որպես մշակութային խմբագիր և դասախոսեց Թուրինի համալսարանում (1956–1964)։ ՌԱԻ-ում աշխատելու տարիներին Էկոն ընկերացավ մի շարք ավանգարդ նկարիչների, արվեստաբանների, երաժիշտների և գրողների հետ, որոնք հետագայում մեծ ազդեցություն ունեցան իր աշխատանքների վրա։ Սա հատկապես երևաց 1956-ին տպագրված իր առաջին գրքում «Սան Տոմազոյի գեղագիտական խնդիրը» («Il problema estetico in San Tommaso»), որը իր ատենախոսական թեզի հավելվածն էր։ Այս աշխատությունը սկիզբ դրեց Թուրինի համալսարանի իր դասախոսական կարիերային։

1962 թվականի սեպտեմբերին Էկոն ամուսնացավ գերմանացի մշակույթի ուսուցչուհի Ռենատե Ռամգեի հետ, ունեցան որդի և դուստր։ Այդ ժամանակ նա բնակվում էր Միլանում և ուներ ամառանոց Ուրբինոյում, որոնցից առաջինում ուներ 30,000, իսկ երկրորդում՝ 20,000 կտոր գրականություն[15]

Մի քանի անգամ 1980-ականներին և 1990-ականներին Կոլումբիայի համալսարանում եղել է հրավիրված դասախոս։ 1992-1993 թվականներին Էկոն Հարվարդի համալսարանի Նորթոնյան դասախոս էր։ 1993 թվականի մայիսի 8-ին Բլումինգտոնի Ինդիանայի համալսարանում Էկոն ստացավ Հումանիտար գրականության դոկտորի (Doctor of Humane Letters (D.H.L.)) կոչման։ Ինդիանայի համալսարանի հրատարակչությամբ հրատարակվեցին Էկոյի հեղինակած, համահեղինակած և համախմբագրած վեց գրքեր։ Նա հաճախ համագործակցում էր իր ընկեր Թոմաս Սեբեոկի հետ, որը Ինդիանայի համալսարանի լեզվաբանության պրոֆեսոր էր և նշանագետ։ 2002 թվականի մայիսի 23-ին Էկոն ստացավ Ռութգերսի համալսարանի գրականության դոկտորի պատվավոր կոչմանը (Նյու Բրունսվիք, Նյու Ջերսի)։ 2009-ին պատվավոր դոկտորի կոչում ստացավ Սերբիայի Բելգրադի համալսարանում[16]։ Էկոն իտալական Comitato Italiano per il Controllo delle Affermazioni sulle Pseudoscienze (CICAP, Կեղծ գիտության դեպքերի ուսումնասիրման իտալական կոմիտեի) սկեպտիկական կազմակերպության անդամ էր[17]։

Էկոն մահացել է 2016 թվականի փետրվարի 19-ի գիշերը, տանը։ Այդ ժամանակ նա Բոլոնիայի համալսարանի վաստակավոր պրոֆեսոր էր[18][19]։

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են

Հայտնի ստեղծագործությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գեղեցիկի պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գեղեցիկի պատմությունը.jpg

«Կատարյալ», ինչպես նաև «նրբագեղ», «հիասքանչ» և այլ նմանատիպ բառներն այն ածականներն են, որոնցով մենք բնորոշում ենք այն ամենը, ինչ մեզ դուր է գալիս: Այս դեպքում գեղեցիկը հավասարազոր է լավին, բարուն, և, իսկապես, որոշ դեպքերում այս երկու գաղափարները երբեմն նույնացվում են: Սովորաբար, մեր առօրյա կյանքում մենք «լավ» ենք համարում այն, ինչը ոչ միայն մեզ դուր է գալիս, այլ նաև ձգտում ենք, ցանկանում այն ձեռք բերել: Մեզ շրջապատող «լավը» աներևակայելիորեն շատ է: Դա կարող է հանդես գալ փոխադարձ սիրո, արդար քրտինքով վաստակած հարստության կամ նրբահամ կերակուրների ձևով: Բանն այն է, որ նմանատիպ բոլոր դեպքերում էլ մենք ցանկանում ենք տիրել լավին: «Բարին» այն է, ինչը մեր մեջ ցանկություն է արթնացնում: Նույնիսկ այն դեպքում, երբ մենք այս կամ այն բարի արարքին «լավ» բնորոշում ենք տալիս, դա նշանակում է, որ մենք ևս դեմ չենք մի այդպիսի արարք կատարել կամ էլ ապագայում կկատարենք նմանատիպ նույնքան գովելի մի արարք, որն ըստ մեր պատկերացումների բարի է համարվում: «Լավն» ենք համարում մենք նաև այն, ինչը համապատասխանում է որոշակի «կատարյալ» սկզբունքի, որը, սակայն, ունակ է ցավ պատճառելու, օրինակ մարտիկի հերոսական մահը, կամ ծնողի ինքնազոհությունը զավակի կյանքը փրկելու համար, մարդու ինքնազոհությունը, ինքնամոռացությունը այլոց համար: Վերոնշյալ երևույթները մենք «լավ» արարքներ ենք համարում, սակայն մեր եսասիրության և վախկոտության պատճառով չենք ցանկանում նման իրավիճակներում հայտնվել: Մենք ընդունում ենք, որ խոսքը գնում է բարու մասին, բայց օտարի «բարի արարք»-ին նայում ենք որոշակի վերապահումներով, որոշակի ըմբռնումով, ցավակցության զգացումով, սակայն դրա հետ մեկտեղ մեզ մոտ ոչ մի ցանկություն չի առաջանում: Շատ հաճախ խոսելով բարի գործերի մասին, որոնցով «հիանալ» -ը մեզ դուր է գալիս, և որոնց մենք չենք ձգտում` տալիս ենք «հիանալի» անունը: Այն ժամանակ, երբ մենք չենք ձգտում հասնել այն լավին ու բարուն, որը մեզ չի ներշնչում, հենց այդ ժամանակ խոսքը գնում է «գեղեցիկ»-ի մասին: Գեղեցիկն այն է, որին տիրելու դեպքում մենք մեզ երջանիկ կզգայինք, սակայն գեղեցիկը մնում է միշտ էլ գեղեցիկ, նույնիսկ եթե այն ուրիշի ձեռքերում է: Բնականաբար, սրա մեջ չի մտնում այն մարդու վարմունքը, ով, գեղեցիկ իր տեսնելով, օրինակ հայտնի նկարչի կտավներ, ցանկանում է այն իրենը դարձնել մի միայն փառասիրությունից, կամ ամեն օր դրանով հիանալու ցանկությունից, կամ էլ կտավի մեծ դրամական արժեք ներկայացնելուց: Ցանկության նման դրսևորումները, ինչպիսիք են խանդը, տիրելու քաղցը, նախանձը և ագահությունը ոչ մի ընդհանրություն չունեն գեղեցիկի զգացողության հետ: Նա, ով ծարավ է տիրելու, միշտ էլ գտնում է աղբյուրը, հարձակվում հագենալու, բայց ոչ երբեք գեղեցկությամբ հինալու: Նա կարող է դա հետո էլ անել, երբ ծարավը հագեցնելու ցանկությունը կամաց կմարի: Դրանով էլ հենց գեղեցկության զգացողությունը տարբերվում է ցանկությունից: Մենք կարող ենք հիանալ գեղեցիկ մարդկանցով, քաջ գիտակցելով, որ նրանք երբեք մերը չեն դառնա: Ուսումնասիրելով գեղեցիկի վերաբերյալ բազմադարյան պատմությունը, մենք հատկապես առանձնացնում ենք այն պահերը, երբ որևէ մշակույթում կամ որևէ դարաշրջանում այս կամ այն երևույթը եղել է աչքին հաճո, անկախ իր նկատմամբ առաջացրած ցանկության: Այժմ կփորձենք հասկանալ, թե ինչն է հազարամյակներ շարունակ համարվել գեղեցիկ: Գոյություն ունի մի չափանիշ, ըստ որի, գեղեցիկի և արվեստի միջև կապը այնքան սերտ չի եղել, ինչքան որ ներկա ժամանակներում է: Թեև ժամանակակից որոշ գեղագիտական թեորիաներ արվեստն են միայն գեղեցիկ համարում՝ թերագնահատելով բնության գեղեցկությունը, այնուամենայնիվ տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում եղել է ճիշտ հակառակը: Գեղեցիկ էր համարվում միայն բնության երևույթները, օրինակ լուսնի լույսը, բնության բազմերանգությունը: Հին ժամանակներում արվեստը գեղեցիկ չէր համարվում, քանի որ նրա մեջ բացի նկարչությունից, քանդակագործությունից, մտնում էին նաև տարբեր արհեստներ՝ ատաղծագործի, դարբնի, այսինքն այն բոլոր մասնագիտությունները, որոնք ստեղծում են այն ամենը, ինչը ծառայում է իր նպատակին: Եվ միայն հետագայում էր, որ արվեստը առանձնացավ արհեստից և անվանվեց կերպարվեստ: Դրա արդյունքում գեղեցիկի զգացողությունը աստիճանաբար տեղափոխվում էր դեպի արվեստ, քանի որ մարդկանց կարծիքով, որքան էլ բնությունը վտանգավոր ու տհաճ թվար, այնուամենայնիվ այն գեղեցիկ էր պատկերվում արվեստում: Հարց է ծագում, թե ինչու է գեղեցիկը միշտ կապվում արվեստի հետ: Պատճառն այն է, որ նկարիչները, պոետները, վիպասանները դարերով պատմել են մեզ, թե ինչն է նրանց կարծիքով գեղեցիկ և դրա վերաբերյալ թողել են մեծ ժառանգություն: Արհեստագործները նույնպես ստեղծել են գեղեցիկ համարվող իրեր, սակայն դրանք պատմության մեջ չեն պահպանվել: Արվեստում դա դիտվում է այլ կերպ, օրինակ, երբ նկարիչը պատկերում է հագնված մարդկանց կամ պարագաներ, մեզ մոտ այն զգացողությունն է առաջանում, որ նրանք այդ կերպ փորձում են հաղորդել գեղեցիկի իդեալը: Բայց, դրանում մենք հաստատ համոզված չենք կարող լինել: Այս հարցում մեզ օգնում են տվյալ ժամանակի գրականությունը և փիլիսոփայությունը: Մեկ այլ սկզբունքի համաձայն գեղեցկությունը երբեք չի եղել բացարձակ և անփոփոխ, այն ունեցել է բազում կերպարանավորումներ տարբեր երկրներում և պատմական ժամանակահատվածներում: Դա վերաբերում է ոչ միայն ֆիզիկական գեղեցկությանը, օր. տղամարդու, կնոջ կամ բնության, այլ նաև Աստծո, սրբերի կամ գաղափարների գեղեցկությանը: Սակայն վաղ անցյալում մարդիկ մտածել են, որ իրենց ունեցած գեղեցիկի, բարու չափանիշները բացարձակ են: Եվ եթե իրենք ինչ-որ բան համարել են գեղեցիկ, ուրեմն դա պետք է լիներ գեղեցիկ անկախ ամեն ինչից: Տարբեր վայրերի ու ժամանակների մարդկանց ունեցած գեղեցիկի պատկերացումները ոչ միայն տարբեր էին, այլև կարող էին նույնիսկ հակասել միմյանց: Սովորաբար գեղեցկության միևնույն տիպարը նույն ժամանակահատվածում նկարչության և քանդակագորության մեջ նույն է եղել, օր. մարդկանց, բնության, գաղափարների վերաբերյալ, բայց գրականության մեջ այն էականորեն տարբերվել է: Այսպիսով կարող ենք եզրակացնել, որ գեղեցիկը մի ուժ է, ինչպես օրինակ ջերմությունը, մագնիսականությունը: Գեղարվեստն այդ ամենը աշխատում է հավաքել, որսալ, արտահայտել: Գեղեցիկ է այն ամենը, ինչը մեզ գեղագիտական ապրում է պատճառում: Սա անհատական զգացողություն է և չի կարելի որոշակիորեն սահմանել:

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1986 թվականին էկրաններ բարձրացավ Ումբերտո Էկոյի վեպի մոտիվներով նկարահանած Ժան Ժակ Աննոյի «Վարդի անունը» գեղարվեստական ֆիլմը[20][21]:

Գլխավոր դերերում՝ Շոն Քոնների, Քրիսթիան Սլեյթեր, Հելմութ Քուոլթինգեր
Սցենարի հեղինակ՝ Էնդրյու Բիռկին

1988 թվականին ստացել է BAFTA 2 մրցանակ ՝լավագույն դերասան Շոն Քոնների և լավագույն դիմահարդար Հասսո ֆոն Հյուգո:

Մինչ այդ արժանացել է 15 մրցանակների, եղել է 5 անվանակարգերում[20]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Record #11852884X // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Վաշինգտոն Փոստ Ստուգված է փետրվարի 20-ին 2016:
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 Նյու Յորք Թայմզ Ստուգված է փետրվարի 20-ին 2016:
  4. 4,0 4,1 4,2 Վիքիլուրեր Ստուգված է փետրվարի 29-ին 2016:
  5. 5,0 5,1 5,2 http://www.repubblica.it/cultura/2016/02/20/news/morto_lo_scrittore_umberto_eco-133816061/ Ստուգված է փետրվարի 20-ին 2016:
  6. http://www.nytimes.com/1986/09/24/movies/film-medieval-mystery-in-name-of-the-rose.html
  7. http://www.worldcat.org/title/travels-in-hyper-reality-essays/oclc/12665519 Ստուգված է փետրվարի 22-ին 2016:
  8. data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  9. «Umberto Eco (անգլերեն)»։ Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 20 
  10. http://www.enotes.com/topics/umberto-eco
  11. «Don Bosco in Umberto Eco's latest book», N7: News publication for the Salesian community: 4, June 2004, արխիվացված օրիգինալից մարտի 6, 2009-ին, https://web.archive.org/20090306042413/http://www.sdb.ph/sdb4/N7/20040644ENG.doc 
  12. A Short Biography of Umberto Eco, The modern world, http://www.themodernword.com/eco/eco_biography.html, վերցված է մարտի 22, 2004 
  13. «A Resounding Eco», Time, հունիսի 13, 2005, http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1069054-2,00.html, «His new book touches on politics, but also on faith. Raised Catholic, Eco has long since left the church. ‘Even though I'm still in love with that world, I stopped believing in God in my 20s after my doctoral studies on St. Thomas Aquinas. You could say he miraculously cured me of my faith,…’» 
  14. Liukkonen Petri։ «Umberto Eco»։ Books and Writers (kirjasto.sci.fi)։ Finland: Kuusankoski Public Library։ Արխիվացված օրիգինալից-ից փետրվարի 10, 2015-ին 
  15. Farndale Nigel (մայիսի 24, 2005)։ «Heavyweight champion»։ The Daily Telegraph։ Վերցված է հոկտեմբերի 23, 2009 
  16. «Honorary Doctors»։ Serbia: University of Belgrade։ Արխիվացված օրիգինալից-ից մայիսի 3, 2012-ին։ Վերցված է հունիսի 11, 2012 
  17. McMahon Barbara (հոկտեմբերի 6, 2005)։ «No blood, sweat or tears»։ The Guardian։ Վերցված է հուլիսի 28, 2009 
  18. Gerino Claudio (փետրվարի 19, 2016)։ «Morto lo scrittore Umberto Eco. Ci mancherà il suo sguardo sul mondo»։ la Repubblica (իտալերեն) (Gruppo Editoriale L'Espresso)։ Վերցված է փետրվարի 19, 2016 
  19. «Italian author Umberto Eco dies aged 84»։ The Guardian։ փետրվարի 20, 2016։ Վերցված է փետրվարի 20, 2016 
  20. 20,0 20,1 [1] (գերմաներեն «Der Name der Rose»)
  21. The Name of the Rose (1986). Synopsis by Matthew Tobey. allmovie կայքում

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]