Ձողաձկան պատերազմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ձողաձկան պատերազմ
Scylla-Odinn.jpg
Թվական 1958 թվական1976 թվականի հունիս
Վայր Ատլանտյան օվկիանոս
Պատճառ Իսլանդիայի տնտեսական գոտիների ընդլայնում
Արդյունք Իսլանդիայի հաղթանակ[1]
Հակառակորդներ
Իսլանդիա Իսլանդիա Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա
Արևմտյան Գերմանիա Արևմտյան Գերմանիա
Հրամանատարներ
Նախագահ Կրիստիան Էլդյաուդն Եղիսաբեթ II թագուհի
Կողմերի ուժեր
Իսլանդիայի առափնյա պաշտպանություն Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժեր
Ռազմական կորուստներ
1 մահացած Կորուստներ չկան

Ձողաձկան պատերազմ (անգլ.՝ The Cod Wars, իսլ.՝ Þorskastríðin), դիվանագիտական և ռազմական հակամարտություն Մեծ Բրիտանիայի և Իսլանդիայի միջև 1958 թվականից 1976 թվականներին։ Պատերազմը սկսվել է այն բանից հետո, երբ Իսլանդիան սկսեց աստիճանաբար ընդլայնել բացարձակ տնտեսական գոտու սահմանները (4-ից 200 ծովային մղոն Հյուսիսային Ատլանտիկայում գտնվող կղզու շրջակայքում)։

Բրիտանական ձկնորսները հիմնականում զբաղվում էին իսլանդական ջրերում ձկներ հայթայթելով։ Նրանք բռնում էին ձկներ՝ հիմնականում ձողաձուկ, այդ իսկ պատճառով հակամարտությունը ստացավ «ձողաձկան պատերազմ» անվանումը։

Պատերազմի արդյունքում անգլիական ձկնորսները զրկվեցին ձկնային հարուստ շրջաններում ձկնորսությամբ զբաղվելու իրավունքից և կորցրին բազմաթիվ աշխատատեղեր։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսլանդական բացարձակ տնտեսական գոտու ընդլայնում      Իսլանդիա      Ներքին ջրեր      4-մղոնային գոտի      12-մղոնային գոտի      50-մղոնային գոտի      200-մղոնային գոտի

1975 թվականին «պատերազմը» ավարտվում է Իսլանդիայի և Մեծ Բրիտանիայի միջև արդյունաբերական ձկնորսության մասին փոխադարձ համաձայնությամբ։ Այն բանից հետո, երբ Իսլանդիան որոշեց ընդլայնել իր բացարձակ տնտեսական գոտին 200 ծովային մղոնի չափով Իսլանդիայի առափնյա պաշտպանության ռազմանավերը սկսեցին պարեկել 200 մղոն տարածք ձգվածությամբ և կանգնեցնում էին ձկնորսական նավերին։ Արդյունքում սրվում են Իսլանդիայի հարաբերությունները Մեծ Բրիտանիայի և վերջինիս դաշնակից Արևմտյան Գերմանիայի հետ։

Իսլանդիային հակազդեցություն ցույց տալու համար՝ պաշտոնական Լոնդոնը բրիտանական երեք ֆրեգատ ուղարկվեց Իսլանդիայի ափերի մոտ։

Իսլանդիան հայտարարեց բրիտանացի ձկնորսներին որսագողեր և փակեց Մեծ Բրիտանիայի համար երկրի բոլոր նավահանգիստները և օդանավակայանները։ Միջնորդ կազմակերպության՝ Հյուսիսատլանտյան դաշինքի միջամտությունից հետո (վերջինիս անդամակցում էին և՛ Իսլանդիան, և՛ Մեծ Բրիտանիան) բրիտանական նավերը ստիպված եղան լքել Իսլանդիայի ափերը։

Սակայն հակամարտությունը շարունակում է վերաճել։ Բրիտանացի ձկնորսները հրաժարվեցին լքել Իսլանդիայի ջրերը, իսկ Իսլանդիայի ափերի մոտ կրկին հայտնվում են բրիտանական նավատորմի ռազմական նավեր։

Բրիտանական ֆրեգատները կրակ են բացել Իսլանդիայի առափնյա պահպանության պարեկային փոքրիկ պահականավակների ուղղությամբ։ Արդյունքում՝ ծովափնյա պահպանության նավատորմի մեկ աշխատակից զոհվել է, իսկ պարեկային կատերը ստացել է լուրջ վնասներ։

1976 թվականի փետրվարի 19-ին Իսլանդիան վերջնականապես խզում է դիվանագիտական հարաբերությունները Մեծ Բրիտանիայի հետ, չնայած հակամարտության կարգավորման շուրջ բանակցությունները շարունակվում են։ Նույն թվականի մայիսի 30-ին պատերազմող կողմերի միջև ստորագրվել է համաձայնագիր, որի համաձայն Մեծ Բրիտանիան ճանաչում է Իսլանդիայի բացարձակ տնտեսական գոտու սահմանները։

1976 թվականի հունիսի 3-ին երկու երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունները վերականգնվում են։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Իսլանդիա // Ռուսական Մեծ Հանրագիտարան / խմբագրական կոլեգիա, գլխ․ խմբ, Յ․Ս․ Օսիպով, 2008, էջեր 5-18

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]