Սալվադոր Դալի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox artiste.png
Սալվադոր Դալի
իսպ.՝ Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech
Salvador Dali NYWTS.jpg
Ի ծնե իսպ.՝ Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech
Ծնվել է մայիսի 11, 1904({{padleft:1904|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:11|2|0}})[1][2][3][4]
Ծննդավայր Ֆիգերաս, Girona Province, Կատալոնիա, Իսպանիա[5]
Վախճանվել է հունվարի 23, 1989({{padleft:1989|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1][6][7][2][3][4] (84 տարեկանում)
Մահվան վայր Ֆիգերաս, Girona Province, Կատալոնիա, Իսպանիա[1]
Քաղաքացիություն Flag of Spain.svg Իսպանիա
Կրթություն Սան Ֆեռնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա
Մասնագիտություն նկարիչ, քանդակագործ, գրող, դերասան, կինոռեժիսոր, սցենարիստ, լուսանկարիչ և կինոդերասան
Ոճ սյուրռեալիզմ
Թեմաներ գեղանկարչություն, քանդակ և Q2137554?
Ուշագրավ աշխատանքներ Հիշողության հարատևություն, Christ of Saint John of the Cross և The Sacrament of the Last Supper
Աշակերտներ Ինթերնեշնլ Քրիզիս
Ներշնչվել է Ֆրիդրիխ Նիցշե և Պաբլո Պիկասո
Պարգևներ
Անդամակցություն Նկարիչների իրավունքների հասարակություն, Գեղեցիկ արվեստների ակադեմիա և Royal Academy of Science, Letters and Fine Arts of Belgium
Հայր Սալվադոր Դալի ի Կուզի
Մայր Felipa Domènech i Ferrés
Ամուսին Գալա Դալի
Կայք salvadordali.com
Սալվադոր Դալի Վիքիքաղվածքում
Salvador Dalí Վիքիպահեստում

Սալվադոր Դալի (իսպ.՝ Salvador Dalí, լրիվ անունը՝ Սալվադոր Դոմինգո Ֆելիպե Խասինտո Դալի ի Դոմենեկ, Մարկիզ դե Դալի դե Պուբոլ) մայիսի 11, 1904({{padleft:1904|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:11|2|0}})[1][2][3][4], Ֆիգերաս, Girona Province, Կատալոնիա, Իսպանիա[5] - հունվարի 23, 1989({{padleft:1989|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1][6][7][2][3][4], Ֆիգերաս, Girona Province, Կատալոնիա, Իսպանիա[1]), Իսպանացի գեղանկարիչ, քանդակագործ, ռեժիսոր, գրող, և սյուրռեալիզմի հիմնադիրներից։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նա ծնվել է 1904 թվականի մայիսի 11-ին Իսպանիայի Կատալոնիա նահանգի Ֆիգուերաս քաղաքում։ Դեռ մանկուց Սալվադորը տարբերվում էր իր վարքով և բնավորությամբ։ Իր առաջին նկարը նա նկարել է տասը տարեկան հասակում։ 1921 թվականին ընդունվում է Սան Ֆեռնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա։ Նկարը, որ ներկակայցրել էր ընդունվելու համար, չի ընդունվում փոքր լինելու պատճառով, բայց շատ բարձր է գնահատվում մասնագետների կողմից։ԵՎ նրանք Դալիին տալիս են երեք օր նոր նկար ներկայացնելու համար, բայց Սալվադորը ներկայացնում է նախորդից ավելի փոքր նկար։ Այդ ու հանդերձ բացառության կարգով բացառիկ վարպետության համար Սալվադորին ընդունում են ակադեմիա։ Մադրիդում ուսանելը ազդում է նրա սկզբնական մասնագիտական ժամանակաշրջանում կատարած նկարների վրա, նրանք եղել են զուտ ակադեմիստական ոճի մեջ։ Այդ ժամանակահատվածում նա ծանոթանում է Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկայի և Լուիս Բունյուելի հետ։

Նրա առաջին ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել 1925 թվականի նոյեմբերին Բարսելոնա քաղաքում։ Այդ տարիներին նա նկարում էր միայն ծովային նկարներ։ 1926 թվականին նրան հեռացնում են ակադեմիայից վատ վարքի համար։ Այդ տարի նա առաջին անագամ գնում է Փարիզ, որտեղ Դալին ծանոթանում է Պիկասսոյի և Բրետոնի հետ և հենց այդ ծանոթությունն է դառնում նրա սյուրռեալիստական ճանապարհ բռնելու սկիզբը։ 1929 թվականից նա լիովին ընկղմված էր այդ ոճի մեջ։ Հենց այդ տարիներին Դալին ծանոթանում և ամուսնանում է Գալա Էլյուառի հետ, որը հետագա Դալիական կյանքի մեծագույն ոգեշնչումն է դառնում։

Դալին աջակցել և մասնակցել է սյուրռեալիզմի զարգացմանը, և մեծ գովազդ է արել այդ ոճը, ինչևէ ոճի առաջնորդները հետագայում նրան մեղադրել են չափազանց շահամոլ լինելու մեջ։ Դալիի այս ժամանակաընթացքի նկարները արտացոլում են՝ տեսիլքային կերպարներն ու ամենօրյա առարկաները, անսպասելի կառուցվածքների տեսքով, ինչպիսին են, օրինակ նրա հայտնի փափուկ ժամացույցները «Հիշողության կայունություն» նկարում (1931 թվական, Նորագույն արվեստի թանգարան, Նյու Յորք

Դալիի արվեստը ծագում է հենց սյուրռեալիստական էսթետիկայից, որտեղ նա գտել է իրեն ամենամոտիկ մոտիվները։ Այն բոլոր սյուժեները, որոնք տեղափոխվում են Դալիի մեկ նկարից մյուսը, բացում են հեղինակի ապրումների աշխարհը, այդ բոլոր սյուժեները գտան իրենց արտացոլանքը նաև պոեմների և ֆիլմերի մեջ, որոնք Դալին նկարահանում էր Լուի Բյունուելի հետ համատեղ («Անդալուզական շունը» 1928 թ, «Ոսկե դար» 1930 թ)։ 1936 թվականին Դալին անսպասելի և ընդգծված մասնագիտական շեղում է կատարում դեպի իտալական կլասիցիզմ։ 1940 թվականին Դալին մեկնեց ԱՄՆ, որտեղ նա ապրեց մինչ 1948 թվականը։ Իր արվեստի մեջ Դալին ներգրավել էր ամենատարբեր աղբյուրներ՝ նիդերլանդական ռեալիզմ, իտալական բարոկկո, աբստրակցիոնիզմ, փոփ-արթ։ Դալիի ավելի ուշ նկարները, որոնք հաճախ կրոնական թեմատիկա էին կրում, ավելի դասական են իրենց ոճի մեջ, օրինակ՝ «Կորպուս Գիպերկուբուս» (1954, Մետրոպոլիտան թանգարան, Նյու Յորք) և «Վերջին Ընթրիքը» (1955, Ազգային արվեստի թանգարան, Վաշինգտոն

Դալի Ատոմիկուս (Dali Atomicus) - 1948 թ. լուսանկարիչ՝ Ֆիլիպ Հալսման, պատկերում է թռչող երեք կատուներ, օդում՝ Սալվադոր Դալին և մի դույլ ջուր։

Դալիի նկարները բնորոշվում են իրենց մանր գծանկարով և իրատեսական մանրամասնություններով և անշուշտ անբասիր գույներով, որոնք ևս շեշտվում են թափանցիկ ջնարակումով։ Դալին նաև նկարահանել է սյուրռեալիստական ֆիլմեր, տպագրել նկարազարդված գրքեր, զբաղվել է նաև ոսկերչությամբ, պատրաստել թատրոնային բեմեր և հագուստներ։ Դալիի նկարչության հետ մեկտեղ, կան նրա բալետային սցենարները և մի շարք գրքեր, որոնցից են՝ «Սալվադոր Դալիի գաղտնի կյանքը» (1942 թ) և «Հանճարի օրագիրը» (1964 թ)։ Դալիի կյանքն ու արվեստը դարձել էին մի կախարդական միաձուլում, որը նույնպես կարելի է Դալիի ստեղծագործություններից համարել։ Սալվադոր Դալին ներկայացված է ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի թանգարաններում՝ Լոնդոն, Բասել, Գլազգո, Փարիզ, Չիկագո, Նյու Յորք, Վաշինգտոն և Ֆիլադելֆիա քաղաքներում։

Դալիի թատրոն-թանգարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Դալիի թատրոն-թանգարան
Դալիի թատրոն-թանգարան

Դալիի թատրոն-թանգարանը գտնվում է Իսպանիայի Ֆիգուերաս քաղաքում։ Սալվադոր Դալին իրագործում է իր վաղեմի երազանքը՝ զետեղելով արվեստի իր բացառիկ նմուշները իր իսկ ծննդավայրի Հին թատրոնի շենքում։ Թանգարանի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 1974 թվականին։ Հատկանշական է, որ թատրոնը վերանվանվում է Տոռե Գալատեյա՝ ի հիշատակ Դալիի վաղամեռ կնոջ՝ Գալաի անունով։ Կառույցի ամենագրավիչ մասը՝ թափանցիկ, ցանցային կառուցվածքով գեոդեզիական գմբեթը՝ աչքի ընկնող ճարտարապետության մի մասն է, որն այսօր հանդիսանում է թե՛ թատրոնի, և թե՛ Ֆիգուերասի խորհրդանիշը։ Դալիի Թատրոն-Թանգարանը, որի ճարտարապետն է Էմիլիո Պերես Պիներոն, բոլորի ուշադրությունն է գրավում ալ կարմիր պատերի երկայքով տեղակայված հսկա սպիտակ ձվերի շարանով։ Մեծ արվեստագետ Սալվադոր Դալիի մարմինն իր իսկ ցանկությամբ հանգչում է գլխավոր ցուցասրահում, հատակի տակ, որպեսզի մարդկային շփումն ընդմիշտ մնա վարպետի հետ։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]