Վարդավառ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Վարդավառ կամ վարդեվառ, հայ ժողովրդական նախաքրիստոնեական տոն։ Գրիգոր Լուսավորիչը փոխել է Հիսուս Քրիստոսի այլակերպության տոնով։

Ծագումը[խմբագրել]

Վարդավառը կամ Քրիստոսի Պայծառակերպությունը Հայ Առաքելական Եկեղեցու հինգ տաղավար տոներից է։ Տոնը նշվում է Սուրբ Զատիկից 98 օր հետո՝ հունիսի 28-ից օգոստոսի 1-ն ընկած ժամանակահատվածում։ Տոնի պատմությունը գալիս է դեռևս հեթանոսական ժամանակներից։ Հնում Վարդավառի տոնը կապում էին հայկական դիցարանի ջրի, սիրո, պտղաբերության ու գեղեցկության աստվածուհի Աստղիկի հետ։ Վարդավառի տոնը նշվում էր ժողովրդական մեծ հանդիսություններով։ Աստղիկին վարդեր էին նվիրում, աղավնիներ էին բաց թողնում և միմյանց վրա ջուր ցողում։ Ջուր ցողելու սովորությունը պահպանվել է նաև մեր օրերում։ Նվիրված է եղել Աստղիկ դիցու¬ հուն, որին ընծայաբերել են ծաղիկներ, հատկապես վարդեր։ Աղերսվել է ջրի պաշտամունքին, արգասավորությունն ու պտղաբերությունը հովանավորող ուժերին։Տ ոնակատարությունը հիմնականում տեղի է ունեցել սարերում, ջրերի ակունքների մոտ (համարվել են յուրօրինակ սրբատեղիներ), ուր կատարվել են զոհաբերություններ՝ ի պատիվ ջրի հովանավորող ոգիների։ Ջրին աղերսվող ծեսերն ունեցել են անձրև խնդրելու, հնարավոր երաշտը կանխելու նշանակություն։ Վարդավառը նաև բերքահավաքի հետ կապվող առաջին տոներից էր, որի ծեսերը մասամբ նվիրված էին բերք ու բարին ապահովող աստվածություններին։ Վարդավառին սովորաբար եկեղեցուն նվիրաբերել են հասկեր, աղերսել, որ արտերն ու այգիները զերծ մնան աղետներից (կարկուտ, մորեխ ևն), ծառերի դալար ոստերով զարդարել են տները, ծաղկեփնջեր նվիրել միմյանց, աղավնիներ թռցրել, կազմակերպել ջրախաղեր, զվարճություններ, խնջույքներ, անասնապահները ծաղիկներով զարդարել են անասունների ճակատները ևն։ Շատ գավառներում Վարդավառին կրկընվել են Տյառնընդառաջի, այլուր՝ Համբարձման մի շարք արարողություններ (օրինակ՝ վիճակ հանելու սովորությունը)։ Որոշ տեղերում Վարդավառը տոնել են հաստատուն օր (հուլիսի 22-ից հետո առաջին կիրակի օրը), այլուր՝ Զատկից 98 օր հետո։ Այժմ Վարդվառը կորցրել է երբեմնի նշանակությունը․ այդ օրը կազմակերպվում են խնջույքներ, զբոսանքներ։

Տոնակատարությունը[խմբագրել]

Այժմ վարդավառը նշվում է Զատիկից 14 շաբաթ (98 օր) անց։ Տոնն հատկապես սիրված է երեխաների շրջանում, բայց մեծերը նույնպես անտարբեր չեն։

թիվ օր
2020 19 հուլիսի
2019 28 հուլիսի
2018 01 հուլիսի
2017 23 հուլիսի
2016 03 հուլիսի
2015 12 հուլիսի
2014 27 հուլիսի
2013 07 հուլիսի
2012 15 հուլիսի
2011 31 հուլիսի
2010 11 հուլիսի