Չարլի Չապլին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Չառլի Չապլին
Charles Chaplin
Charlie Chaplin portrait.jpg
1920 թվականին
Ծնվել է 16, ապրիլի (1889-04-16)
Ծննդավայր Լոնդոն, Անգլիա Անգլիա
Մահացել է 25 դեկտեմբերի 1977 (88 տարեկան)
Մահվան վայր Կորսիե-սուր-Վեվեյ, Շվեյցարիա Շվեյցարիա
Աշխատանք Դերասան, կատակերգու, ռեժիսոր,
պրոդյուսեր, սցենարիստ,
խմբագիր, կոմպոզիտոր
Պարգևներ և
մրցանակներ՝
Lint Orde van het Britse Rijk.jpg Օսկար(1929, 1972, 1973 թվականներ )
Կայք http://www.charliechaplin.com
Ստորագրություն Firma de Charles Chaplin.svg

Սըր Չարլզ Սպենսեր «Չարլի» Չապլին, (անգլ.՝ Charles Spencer «Charlie» Chaplin; ապրիլի 16, 1889թ. - դեկտեմբերի 25, 1977թ.), անգլիացի նշանավոր կինոդերասան, սցենարիստ, երգահան և ռեժիսոր, կինեմատոգրաֆի ունիվերսալ վարպետ, համաշխարհային կինեմատոգրաֆի ամենահայտնի կերպարներից մեկի՝ թափառաշրջիկ Չարլիի կերպարի ստեղծողը։

Չապլինի լոնդանյան մանկությունը եղել է ծանր և աղքատ։ Հոր բացակայության և մոր ծանր ֆինանսական դրության պատճառով նրան, ինը տարեկանը չբոլորած, երկու անգամ ուղարկել են աշխատանքի։ Երբ նա 14 տարեկան էր, նրա մայրը տեղափոխվել է հոգեբուժական հիվանդանոց։ Չապլինը վաղ տարիքից ստանձնել է դերեր, հանդես գալով երաժշտական սրահներում , իսկ ավելի ուշ աշխատել բեմում ՝ որպես դերասան և կատակերգու։ 19 տարեկանում համագործակցում է հայտնի Ֆրեդ Կարնո ընկերության հետ , որը նրան Ամերիկա է տանում։ Չապլինը հետամուտ էր ֆիլմարտադրությանը և իր առաջին քայլերը արեց Քեյստոն Ստուդիայ ի «Կեցություն ստեղծելով» ֆիլմում (1914)։ Նա շուտով բարելավում է թափառաշրջիկ կերպարը և երկրպագուհիների բանակ է հավաքում։ 1918 -ից նա աշխարհում ամենահայտնի կերպարներից էր։

1919 -ին Չապլինը հիմնում է տարածաշրջանային Միացյալ Արվեստագետների ընկերությունը, որը նրան տալիս է իր ֆիլմերի ամբողջական վերահսկողությունը։ Նրա առաջին լիամետրաժ Ֆիլմը «Փոքրիկը»-ն է (1921), հաջորդաբար՝ «Փարիզուհին» (1923), «Ոսկու Տենդը» (1925), «Կրկեսը» (1928)։ Նա հրաժարվում է հնչունային ֆիլմին վերադառնալուն 1930-ին՝ փոխարենը արտադրելով «Մեծ քաղաքի լույսերը» (1931) և «Նոր Ժամանակներ» (1936) ֆիլմերը ՝ առանց երկխոսության։ Չապլինը սկսում է հետաքրքրվել քաղաքականությամբ և իր հաջորդ ֆիլմում ՝ «Մեծ բեռնապետում» (1940) ծաղրում է Ադոլֆ Հիտլերին։ 1940 -ականները տարաձայնությունների տասնամյակ էր Չապլինի համար, և արագորեն իր հանրաճանաչությունը նվազում է։ Նա մեղադրվում է կոմունիստական համակրանքի համար, միևնույն ժամանակ իր հայրության հայցը և երիտասարդ կնոջ հետ ամուսնությունը սկանդալի պատճառ են հանդիսանում։ Դաշնային հետախուզում է սկսվում և Չապլինը ստիպված է լինում թողնել Միացյալ Նահանգները ՝ հաստատվելով Շվեցարիայում։ Նրա՝ «Մըսյե Վերդու» (1947), «Բեմի լուսերը» (1952), «Արքա Նյու-Յորքում» (1957), «Կոմսուհին Հոնկոնգից» (1967) ֆիլմերում թափառաշրջիկի կերպարը բացակայում է։

Չապլինը իր շատ ֆիլմերի համար գրում է, խմբագրում, դերակատարում և հանդես գալիս որպես ռեժիսոր, պրոդյուսեր և երաժշտության երգահան։ Նա կատարելության ձգտող էր։ Իր ֆինանսական ինքնուրույնությունը հնարավորություն էր տալիս իրեն տարիներ ծախսել պատկերի կատարելագործման և արտադրման վրա։ Նրա թափառաշրջիկի դիպուկ և հուզական կերպարը պայքար էր թշվառության դեմ։ Շատ ֆիմեր ունեին սոցիալական և քաղաքական ուղվածություն, ինչպես նաև ինքնակենսագրական տարրեր։ 1972 թվականին որպես իր աշխատանքի նոր գնահատանք ՝ Չապլինին տրվում է Ակադեմիական մրցանակ «իր դարաշրջանում կինոմատոգրաֆիան արվեստ դարձնելու անասելի ժանքերի համար»։ Նա շարունակում էր բարձր հարգանքի արժանանալ. իր «Ոսկու Տենդ», «Մեծ քաղաքի լույսեր» , «Նոր Ժամանակներ» , «Մեծ բեռնապետ» ֆիլմերը կինոարտադրությունում դասվում էին բոլոր ժամանակների լավագույն ֆիլմերի ցանկում։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Չարլի Չապլինը ծնվել է 1889 թվականի ապրիլի 16-ին Լոնդոնում՝ դերասանների ընտանիքում։ Նրա հոր՝ Չարլզ Սպենսեր Չապլինի բեմական կարիերան ողբերգական ավարտ է ունեցել։ Կորցնելով ձայնը՝ նա սկսել է խմել՝ մահացել է 1894 թվականին։ Չապլինի մայրը՝ Հաննա Չապլինը, ամուսնու մահից անմիջապես հետո ծանր հիվանդացել է և 1896 թվականին խելագարվել։

Չարլին առաջին անգամ բեմում ելույթ է ունեցել հինգ տարեկան հասակում։ Արդեն 9 տարեկանում նա ընդունվել է «Ութ լանկաշիրյան տղաներ» պարային խումբ։ 14 տարեկանում Չապլինը մշտական աշխատանք է ստացել թատրոնում՝ կատարելով «Շերլոկ Հոմս» պիեսում Բիլլի դերը։ 16 տարեկանից Չապլինը սկսել է ջութակ նվագել՝ օրվա ընթացքում վարժվելով 4-16 ժամ և ուսանելով իր ծանոթներից մեկի՝ թատերական խմբավարի մոտ։ 1912 թ. բնակություն է հաստատում ԱՄՆ-ում՝ սկսելով նկարահանվել կարժամետրաժ ֆիլմերում։ Մի անգամ Չարլի Չապլինը մասնակցել է իր նմանակության մրցույթին և զբաղեցրել է երրորդ տեղը։

կադր «Փոքրիկը» ֆիլմից

Չապլինը մահացել է 1977 թ. դեկտեմբերի 25-ին Շվեյցարիա Վեվ քաղաքի իր տանը և թաղվել է տեղի գերեզմանատանը։ Շվեյցարիայում Ժնևի լճի ափին նրա հիշատակին արձան է կանգնեցվել։

1978 թ. մարտի 1-ին Չապլինի աճյունը դագաղով գողացվել է գումար ստանալու նպատակով[1]։ Ոստիկանությանը սակայն հաջողվել է ձերբակալել հանցագործներին, և 1978 թ. մայիսի 17-ին նրան վերահուղարկավորել են մոտ 1.8 մ հաստությամբ բետոնի շերտի տակ, հետագայում նման դեպքերից խուսափելու համար։

Չապլինը 4 անգամ ամուսնացած է եղել և ունեցել է 12 երեխա։

Ծանր մանկություն[խմբագրել]

Վաղ տարիներ (1889-1913)[խմբագրել]

Հաննա Չապլինը՝ Չառլիի մայրը

Չառլի Սպենսեր Չապլինը ծնվել է 1889 թվականի ապրիլի 16-ին։ Նա ավագ Չարլզ Չապլինի և Հաննա Հիլի միակ երեխան էր։ Նրա ծննդյան մասին որևէ փաստացի տվյալ չկա, թեև Չապլինը հավատացած էր, որ նա ծնվել է Հարավային Լոնդոնի Ուոլուորթի Իսթ Սթրիթում։[2] Նրա հայրն ու մայրն ամուսնացել են նրա ծնվելուց չորս տարի առաջ, որի ժամանակ ավագ Չարլզը դարձել է Հաննայի ապօրինի որդու` Սիդնեյ Ջոնի օրինական խնամակալը։[3] Չապլինի ծնվելու ժամանակ նրա երկու ծնողներն էլ երաժշտական տան համերգավարներ էին։ Հաննան` կոշկակարի դուստրը,[4] ունեցել է կարճատև և անհաջողակ կարիերա Լիլի Հերլի բեմական անունով,[5] մինչդեռ ավագ Չարլզը` մսագործի որդին,[6] հայտնի երգիչ էր։[7] Չապլինի ծնողներն իրարից հեռանում են մոտ 1891 թվականին։ 1892 թվականին Հաննան ծնունդ տվեց երրորդ տղային` Ջորջ Ուիլլեր Դրայդենին, ում հայրը երաժշտության տան համերգավար Լեո Դրայդենն էր։ Դրայդենը երեխային վերցրեց իր խնամակալության տակ դեռևս 6 ամսեկան հասակում։ Երեխան Չապլինների ընտանիք չի մտնում 30 տարի շարունակ։[8]

Չապլինի մանկությունը լի էր աղքատությամբ և դժվարություններով` իր կյանքը դարձնելով «երբևէ պատմված բոլոր հարուստների պատմությունների կտորներից առավել դրամատիկ»՝ համաձայն իր օրինական կենսագիր Դեյվիդ Ռոբինսոնի։[9] Չապլինն իր վաղ տարիներն անցկացրել է մոր և Սիդնեյ եղբոր հետ Լոնդոնի Քենինգթոն թաղամասում։ Հաննան եկամտի միջոցներ չուներ, բացառությամբ երբեմն բուժքույրության և կար ու ձև անելու, իսկ ավագ Չապլինը ոչ մի աջակցություն չէր ցուցաբերում իր որդիներին։[10] Քանի որ իրավիճակը վատթարացել էր, յոթամյա Չապլինն ուղարկվում է աշխատանքի՝ տուն։ Խորհուրդը տեղավորում է նրան անօթևանների համար նախատեսված Լոնդոնի կենտրոնական շրջանի կացարան։ Չապլինն այս ամենը հիշում է որպես «անմխիթար գոյություն»։[11] 18 ամիս անց նա կրկին միանում է իր մորը մինչ 1898 թվականի հուլիսին Հաննան ստիպված էր ետ ուղարկել իր ընտանիքին անօթևանների կացարան։ Տղաներին անհապաղ ուղարկեցին Նորվուդի դպրոցներ՝ մեկ այլ հաստատություն չքավոր երեխաների համար։ [12]

Նախկին Լամբեթ տունը, այժմ՝ կինոյի թանգարան

1898 թվականի սեպտեմբերին Չապլինի մայրը հանձնվել է Քեյն Հիլի հոգեբուժարան։ Նրա մոտ զարգացել էր պսիխոզ, որը կարծես թե առաջացել էր սիֆիլիսի վարակից և թերսնումից։[13] Երկու ամիս, ինչ նա այնտեղ էր, Չապլինին ու նրա եղբորը՝ Սիդնեյին, ուղարկեցին ապրելու իրենց հոր հետ, ում երիտասարդ տղաները հազիվ էին ճանաչում։ Ավագ Չարլզն այն ժամանակ ծանր հարբեցող էր։[14] Կյանքն այնտեղ այնքան վատ էր, որ հանգեցրեց Երեխաների նկատմամբ դաժանության կանխարգելման ազգային ընկերակցության այցին։[15] Երկու տարի անց՝ 38 տարեկան հասակում, լյարդի ցիրոզից մահացավ Չապլինի հայրը։[16]

Հաննայի մոտ ռեմիսիայի փուլ էր[15], սակայն 1903 թվականի մայիսին նա կրկին հիվանդացավ։ 14-ամյա Չապլինը մորը հիվանդանոց տարավ, որտեղից էլ նրան ետ ուղարկեցին Քեյն Հիլ։[17] Մի քանի օր նա մենակ մնաց` սնունդ փնտրելով և այդպես էլ քաղցած քուն մտնելով, մինչև որ Սիդնեյը, ով երկու տարի առաջ ծառայության էր անցել ռազմածովային նավատորմում, վերադարձավ։[18] Հաննան դուրս եկավ հոգեբուժարանից ութ ամիս անց,[19] բայց 1905 թվականի մարտին նրա հիվանդությունը կրկին գլուխ բարձրացրեց, այս անգամ ընդմիշտ։ «Ոչինչ չէինք կարող անել, պետք էր միայն ընդունել խեղճ մորս ճակատագիրը»,- ավելի ուշ գրել է Չապլինը։ Մայրը խնամքի ներքո մնաց մինչ իր մահը՝ 1928 թվականը։[20]

Կինոկարիերան[խմբագրել]

Արդեն 1914 թվականին Չապլինն ինքնուրույն նկարահանում է իր առաջին ֆիլմը՝ «Անձրևի տակ մնացածը», որում նա հանդես է գալիս որպես դերասան, ռեժիսոր և սցենարի հեղինակ։ Մեծ հաջողություն են ունենում Չարլի Չապլինի կողմից 1921 թ. նկարահանված «Փոքրիկը», 1925 թ.` «Ոսկու տենդ» 1928 թ. «Կրկես» ֆիլմերը, որոնք այսօր համարվում են անգլիացի կինոգործչի լավագույն գործերը։

Չապլինի 3 ֆիլմ տեղ են գտել Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 100 լավագույն ֆիլմերի ցանկում («Ոսկու տենդը», « Նոր ժամանակներ», «Մեծ քաղաքի լույսերը»), իսկ «Մեծ քաղաքի լույսերը» ֆիլմը ընդգրկվել է Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 10 լավագույն ֆիլմեր ըստ 10 ժանրերի ցանկում գլխավորելով ռոմանտիկ կատակերգությունների ցուցակը։

Չապլինին ճանաչում է բերել համր կինոն, ու չնայած 1927 թ.-ին կինոն արդեն ձայն ուներ, նա մի ամբողջ տասնամյակ հավատարիմ է մնացել «հին սարքավորումներին»։ Առաջին անգամ ամբողջական ձայնային պատկեր ունեցել է 1940 թվականին նկարահանված Չապլինի հակաֆաշիստական «Հանճարեղ բռնապետը» ֆիլմը։ Միևնույն ժամանակ այդ ֆիլմը վերջինն էր, որտեղ հանդես է եկել թափառաշրջիկ Չարլիի կերպարը։

Չապլինի երեխաներից ոմանք իրենց ուժերն են փորձել որպես դերասան, նրանցից ամենամեծ ճանաչումն ունեցել է դերասանուհի Ջերալդինա Չապլինը։

Չարլի Չապլինի լիամետրաժ ֆիլմերը[խմբագրել]

  1. 1914 - Թիլլիի ընդհատված սիրավեպը (Tillie’s Punctured Romance, այլ անուններ՝ For the Love of Tillie / Marie’s Millions / Tillie’s Big Romance / Tillie’s Nightmare; համարվում է պատմության մեջ առաջին լիամետրաժ կինոկատակերգությունը)
  2. 1921 - Փոքրիկը (The Kid; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակը, դերասան, մոնտաժոր)
  3. 1923 - Փարիզուհին (A Woman of Paris; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակը, դերասան, մոնտաժոր)
  4. 1925 - Ոսկու տենդ (The Gold Rush; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակը, դերասան, մոնտաժոր)
  5. 1926 - Ծովի կինը (A Woman of the Sea; պրոդյուսեր)
  6. 1928 - Կրկես (The Circus; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակը, դերասան, մոնտաժոր)
  7. 1928 - Արվեստի մարդիկ (Show People; դերասան)
  8. 1931 - Մեծ քաղաքի լույսերը (City Lights; այլ անվանումը՝ City Lights։ A Comedy Romance in Pantomime; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակը, դերասան, մոնտաժոր, կոմպոզիտոր)
  9. 1936 - Նոր ժամանակներ (Modern Times; այլ անվանումը՝ The Masses; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ, դերասան, կոմպոզիտոր)
  10. 1940 - Մեծ բռնապետը (The Great Dictator; այլ անվանում՝ The Dictator; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ, դերասան, կոմպոզիտոր)
  11. 1947 - Մըսյե Վերդու (Monsieur Verdoux; այլ անվանում՝ A Comedy of Murders / The Ladykiller; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ, դերասան, կոմպոզիտոր)
  12. 1952 - Բեմի լուսերը (Limelight; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ, դերասան, կոմպոզիտոր)
  13. 1957 - Արքա Նյու-Յորքում (A King in New York; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ, դերասան, կոմպոզիտոր)
  14. 1967 - Կոմսուհին Հոնկոնգից (A Countess From Hong Kong; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ, դերասան, կոմպոզիտոր)

Աղբյուրներ[խմբագրել]

aysor.am- Չարլի Չապլինի 120-ամյակն է

Հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. http://news.bbc.co.uk/hi/russian/entertainment/newsid_2605000/2605339.stm 25 лет назад скончался Чарли Чаплин], Чарли Чаплин: Большая любовь маленького человека
  2. Robinson, p. 10.
  3. Robinson, pp. 3–4, 19.
  4. Robinson, p. 3.
  5. Robinson, pp. 5–7.
  6. Weissman (2009), p. 10.
  7. Robinson, pp. 9–10, 12.
  8. Robinson, p. 15.
  9. Robinson, p. xv.
  10. Robinson, p. 16.
  11. Chaplin, p. 29.
  12. Robinson, pp. 24–26.
  13. Weissman (2009), pp. 49–50.
  14. Chaplin, pp. 15, 33.
  15. 15,0 15,1 Robinson, p. 27.
  16. Robinson, p. 36.
  17. Robinson, p. 40.
  18. Weissman (2009), p. 6; Chaplin, pp. 71–74; Robinson, p. 35.
  19. Robinson, p. 41.
  20. Chaplin, p. 88; Robinson, pp. 55–56.