Հայաստանի ազգային պատկերասրահ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ
'Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ, Երևան

Հիմնական տեղեկություններ
Երկիր Հայաստան
Քաղաք Երևան
Հասցե 375010, Արամի փ. 1 (մուտքը Հանրապետության հրապարակից)
Տեղագրություն Հայաստան Հայաստան
Կոորդինատներ 40° հս. լ. 44° ավ. ե. / 40.178496° հս. լ. 44.513919° աե. ե.
Կոորդինատներ 40°10′42.58″ հս. լ. 44°30′50.1″ ավ. ե. / 40.178496, 44.51391940°10′42.58″ հս. լ. 44°30′50.1″ ավ. ե. / 40.178496, 44.513919
Հիմնադրված է 1921 թ.
Տնօրեն Փարավոն Միրզոյան
Հեռախոս (+37410) 567472
Բաց է երեքշաբթի – շաբաթ`
ժամը 11:00-17:30

կիրակի` ժամը 11:00-17:00 հանգստյան օր` երկուշաբթի

Տոմս 800 դրամ,

դպրոցականների, ուսանողների, թոշակառուների համար` 300 դրամ, Էքսկուրսիա՝ բացատրությամբ (ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն) - 5000 դրամ, հայերեն - 3500 դրամ: Թանգարանի մուտքն անվճար է` մինչև 7 տարեկան երեխաներ, Գեղարվեստական ուսումնական հաստատությունների ուսանողներ, Նկարիչների միության անդամներ, պատերազմի մասնակիցներ, հաշմանդամներ, թանգարանների աշխատողներ, պետական պատվիրակություններ, ժամկետային զինծառայողներ, յուրաքանչյուր ամսվա վերջին շաբաթ օրը ՀՀ քաղաքացիների համար:

Հղում Պաշտոնական կայք
##Հայաստանի ազգային պատկերասրահ (Հայաստան)
ButtonRed.svg
Commons-logo.svg Վիքիպահեստում

Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ, Երևանի գլխավոր պատկերասրահը, գտնվում է Երևանի Հանրապետության Հրապարակում։ Հիմնադրվել է 1921 թվականին։ Հավաքածուի ֆոնդերում ներկայում պահպանվում են շուրջ 25,000 կտավներ, ներկայացնելով հիմնականում հայկական և եվրոպական գեղանկարչությունը։ Պատկերասրահում ցուցադրվում են այնպիսի աշխարահռչակ արվեստագետներ, ինչպիսիք են Տինտորետտոն, Օգյուստ Ռոդենը, Պիտեր Պաուլ Ռուբենսը, Գուստավ Կուրբեն, Մարկ Շագալը, հայ նկարիչներից Հովհաննես Այվազովսկին, Մինաս Ավետիսյանը, Մարտիրոս Սարյանը, Հարություն Կալենցը, Էդուարդ Իսաբեկյանը և այլն։

Խոշորագույն պատկերասրահներից մեկն է ԱՊՀ տարածքում, իսկ հայկական գեղանկարչության հավաքածուով՝ խոշորագույնն աշխարհում։ ‌[փա՞ստ] Անդամակցում է Կերպարվեստի Թանգարանների Համաշխարային Ընկերակցությանը։

Ամեն տարի Պատկերասրահի դահլիճում կայանում է «Ազգային Պատկերասրահ» միջազգային երաժշտական փառատոնը։ [1]

2008 թվականին Պատկերասրահը ունեցել է 65 հազար այցելու։ [2] Դիլիջան և Հրազդան քաղաքներում են գտնվում Ազգային Պատկերասրահի մասնաճյուղերը։ [3]

Պատմություն[խմբագրել]

Պատկերասրահը հիմնադրվել է 1921 թվականին Խորհրդային Հայաստանի կառավարության որոշումով՝ որպես Հայաստանի պետական թանգարանի արվեստի բաժին։ Թանգարանի գեղարվեստական բաժնի կազմավորումը լուրջ բարդույթների հետ էր կապված, քանի որ այդ տարիներին Երևանում չկային ո՛չ պետական, ո՛չ էլ մասնավոր հավաքածուներ, որոնք կարող էին դառնալ նրա հիմքը։ Ցուցանմուշների առաջին խումբը կազմեցին հայ նկարիչների մի քանի տասնյակ աշխատանքներ, որ գնվեցին կառավարության կողմից նույն տարի օգոստոսին Երևանում կազմակերպված կերպարվեստի ցուցահանդեսից։

Բաժնի կայացման գործում վճռորոշ էին Հայաստանի Մշակույթի տան (նախկին Լազարյան ճեմարան, Մոսկվա) հարուստ հավաքածուի փոխանցումը և հայ արվեստագետների նվիրատվությունները վերջինիս։ Արդեն 1925 թվականին արվեստի բաժնի 6 սրահներում ցուցադրված էին հայ, ռուս և եվրոպացի վարպետների 400 ստեղծագործություններ։

1935 թվականին բավականաչափ ընդլայնված բաժինը դարձավ ինքնուրույն կերպարվեստի թանգարան, 1947 թվականից այն վերանվանվել է Հայաստանի պետական պատկերասրահ, իսկ 1991 թվականից կրում է Հայաստանի Ազգային պատկերասրահ անվանումը։ Պատկերասրահի հավաքածուն, որը ստեղծվել է շատ ու շատ մարդկանց ջանքերի, անձնուրաց ծառայության, մեր հայրենակիցների նվիրվածության, օտարազգի բարեկամների ջերմ վերաբերմունքի արդյունքում, ներկայումս ընդգրկում է շուրջ 26.000 թանգարանային առարկա, որի մի մասը ներկայացվում է մշտական ցուցադրության 56 սրահներում, ինչպես նաև ժամանակավոր ցուցահանդեսների տեսքով։

Հայկական մշակույթի[խմբագրել]

Հայեր, ովքեր առանձին աշխատանքներով և կամ ամբողջական հավաքածուներով հարստացրել են սրահը՝ Հակոբ Էքիզլեր (Էքիզլյան, Մոսկվա), Ռուբեն Քաթանյան (Մոսկվա), Վարվառա Քանանյան (Մոսկվա), Գրիգոր Զամբախչյան (Ռումինիա), Վարդան Բարաքյան (Ռումինիա), Տիգրան Խանքելեքյան (Ֆրանսիա-ԱՄՆ), Վահան Վահանյան (Թիֆլիս), Հայկ Աղաբեկյան (Ֆրանսիա), Ռաֆայել Խերումյան (Ֆրանսիա), Աբրահամ Ջինջյան (Ֆրանսիա), Աղասի և Ազգանուշ Դարբինյաններ (Ֆրանսիա) և շատ ուրիշներ։ Հայաստանի Ազգային պատկերասրահի ցուցադրության զգալի մասը ներկայացնում է հայ արվեստը, որն ընդգրկում է հին և միջնադարյան արվեստի ուրարտական որմնանկարների, Գառնու տաճարին կից բաղնիքի հատակի խճանկարի և միջնադարյան որմնանկարների ու մանրանկարչության բարձրարվեստ վավերագրական կրկնօրինակներ, 17-19-րդ դարերի եկեղեցական գեղանկարչություն, ձեռագիր մատյանների արծաթե պահպանակ կազմեր, խաչեր և այլն։ Ցուցադրությունը շարունակվում է հայ գեղանկարչության դասական (Հ. Հովնաթանյան, Հ. Այվազովսկի, Գ. Բաշինջաղյան, Փ. Թերլեմեզյան, Վ. Սուրենյանց, Ե. Նազարյանց, Վ. Մախոխյան և այլն) և 20-րդ դարի (Մ. Սարյան, Գ. Յակուլով, Վ. Գայֆեջյան, Ե. Թադևոսյան, Հ. Կոջոյան, Հ. Գյուրջյան, Է. Շահին, Հ. Զարդարյան, Է. Իսաբեկյան, Գ. Խանջյան, Մ. Ավետիսյան և այլն) մեծանուն վարպետների աշխատանքների ներկայացմամբ։

Ռուսական մշակույթ[խմբագրել]

Հայաստանի Ազգային պատկերասրահում նշանակալից է ռուս արվեստի հավաքածուն։ Այստեղ տեղ են գտել 16-17-րդ դարերի սրբապատկերներ և 18-20-րդ դարերի նշանավոր արվեստագետների (Ֆ. Ռոկոտով, Ի. Արգունով, Ֆ. Շուբին, Ի. Ռեպին, Վ. Սերով, Մ. Գոնչարովա, Ի. Մաշկով, Ս. Կոնենկով, Վ. Կանդինսկի, Մ. Շագալ և այն) աշխատանքներ։

Այլ մշակույթներ[խմբագրել]

Արտասահմանյան արվեստի սրահներում ցուցադրությունը սկսվում է հին աշխարհի Եգիպտոսի և Հունաստանի մշակույթից։ Այստեղ ներկայացված են 14-20-րդ դարերի իտալական, հոլանդական, ֆլամանդական, ֆրանսիական դպրոցների հայտնի արվեստագետների (Ֆ. Գվերչինո, Յան վան Գոյեն, Պ. Կլաս, Էթիեն Մորիս Ֆալկոնե, Ժ.-Բ. Գրյոզ, Թ. Ռուսսո, Ա. Մոնտիչելլի և այլն) ստեղծագործություններ։ Արևելքի արվեստը ներկայացված է իրանական, չինական, ճապոնական դեկորատիվ-կիրառական արվեստի բարձրարվեստ նմուշներով (նախշազարդ ճենապակյա և հախճապակյա սպասք, քարե, ոսկրե, մետաղյա առարկաներ, քանդակազարդ կահույք), հայ նկարիչ Սարգիս Խաչատրյանի կողմից արված հնդկական միջնարդարյան որմնանկարների բարձրարժեք պատճեններով և 19-րդ դարի իրանական գեղանկարչական աշխատանքներով։

Հայաստանի Ազգային պատկերասրահն իր հավաքածուների առանձին գործերով մասնակցում է միջազգային ցուցահանդեսների, կազմակերպում է հայ արվեստի պատկերահանդեսներ աշխարհի տարբեր երկրներումª մեծապես նպաստելով ազգային կերպարվեստի ճանաչմանը, իր դահլիճներում ընդունում է միջազգային ցուցահանդեսներ։ Յուրաքանչյուր տարի այստեղ մեկնարկում է ՙԱզգային պատկերասրահ ՚ միջազգային երաժշտական փառատոնը։ Պատկերասրահն ակտիվորեն մասնակցում է «Թանգարանների գիշեր» և «Եվրոպական ժառանգություն» ակցիաներին, որոնց շրջանակներում անցկացվող բազմաբովանդակ և նպատակային միջոցառումները պատկերասրահ են բերում հազարավոր այցելուներ։ Պատկերասրահում գործում են գիտական բաժիններ, հաշվառման և պահպանության բաժին, վերականգնման և կոնսերվացման արվեստանոց, ցուցահանդեսային, հրատարակչական, հուշաձեռագրային բաժիններ, գրադարան, կինոդահլիճ, հուշանվերների և գրքերի վաճառասրահ, սրճարան, գործում է նաև պատկերասրահի ինտերնետ կայքը։ Հայաստանի Ազգային պատկերասրահը մասնաճյուղեր ունի Երևանում (Հ. Կոջոյանի և Ա. Սարգսյանի տուն-թանգարան, Ջոտտոյի (Գ.Գրիգորյան) արվեստանոց-թանգարան), Էջմիածնում (Էջմիածնի պատկերասրահ, Մ. Աբեղյանի թանգարան), Հրազդանում (Հրազդանի պատկերասահ), Ջերմուկում (Ջերմուկի պատկերարսահ), Սիսիանում (Սիսիանի պատկերասրահ, Զաքար Խաչատրյանի և Արտաշես Հովսեփյանի տուն-թանգարան), Ալավերդիում (Ալավերդու պատկերասրահ), Եղեգնաձորում (Եղեգնաձորի պատկերերասրահ), Գավառում (ակադեմկոս Հ. Բունիաթյանի անվան Գավառի պատկերարսահ), Մարտունիում (Մարտունու պատկերասրահ) և Ջաջուռում (Մ. Ավետիսյանի թանգարան)։ Տարբեր տարիներին պատկերասրահը ղեկավարել են Ռուբեն Դրամբյանը (1925-1951), Ռուբեն Պարսամյանը (1952-1962), Արմեն Չիլինգարյանը (1962-1967), Էդվարդ Իսաբեկյանը (1967-1986), Ալեքսանդր Տեր-Գաբրիելյանը (1986-1990), Շահեն Խաչատրյանը (1991-2002) մեծանուն արվեստագետներ, ովքեր խոշոր ներդրում ունեն թանգարանի ֆոնդերի համալրման, գիտական մշակման և հանրահռչակման գործում։ Ներկայումս՝ 2002 թվականից, այս պատվավոր գործը շարունակում է զարգացնել նկարիչ-արվեստագետ Փարավոն Միրզոյանը։

Պատմությունը[խմբագրել]

Պատկերասրահը սկզբում եղել է պետական թանգարանի գեղարվեստական բաժին։ 1921 թվականին Պատկերասրահի կազմակերպումը հանձնվում է Դոնի Ռոստովից ժամանած Մարտիրոս Սարյանին։ Հավաքածուի հիմքն են կազմում հայ նկարիչների առաջին երևանյան ցուցահանդեսի գործերը։ Այնուհետև Մոսկվայից ստացվում է Լազարյան Ճեմարանում պահվող նկարների խոշոր հավաքածուն։ 1925 թվականին Լենինգրադից հրավիրվում է արվեստաբան Ռուբեն Դրամբյանը։ Նրա՝ ավելի քան քառորդդարյա գործունեության օրոք ձևավորվում է Պատկերասրահի դեմքը։ 1935 թվականին գեղարվեստական բաժինը վերածվում է կերպարվեստի թանգարանի, 1947 թվականին այն կոչվում է Հայաստանի Պետական Պատկերասրահ, իսկ 1991 թվականին վերանվանվում՝ Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ։ Պատկերասրահի հավաքածուն պարբերաբար համալրվել է գնումների միջոցով։ 1930-ական թվականներին, պեղումներից գտնված Ուրարտական արվեստի գործերի փոխարեն պատկերասրահը մի շարք արժեքավոր գործեր է ստանում Էրմիտաժից[փա՞ստ]։ Հավաքածուի համալրման գործում մեծ դեր են խաղացել նվիրատվությունները։[4]

Արևմտաեվրոպական գեղանկարչություն[խմբագրել]

Արևմտաեվրոպական գեղանկարչության բաժնի սրահներից մեկը

Հին Եգիպտոս[խմբագրել]

Հին Եգիպտոսի շրջանից պատկերասրահում ներկայացված են բազմաթիվ դիմակներ,փոքրիկ արձանիկներ։ Հատկապես հետաքրքրական են դիմակները, լայն բացված աչքերով,որոնք խորհրդանշում են հոգու դռները։ Ներկայացված են նաև աստվածների արձանիկների օրինակներ,սարկոֆագի մասունքներ և այլն։

Հին Չինաստան[խմբագրել]

  1. Գրաֆիկա
  2. Փորագրություն
  3. Քանդակ
  4. Հոգևոր արվեստ

Պատկերասրահի տնօրեններ[խմբագրել]

Պատկերասրահ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

Հղումներ[խմբագրել]

Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահի ինտերնետային հանգույցը