Սեյրան Խաթլամաջյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սեյրան Խաթլամաջյանը 1980 թվականին

Սեյրան Հովհաննեսի Խաթլամաջյան կամ Սեյրան Խաթլամաճեան (ապրիլի 20, 1937, Նոր Նախիջևանի մոտակա Չալդր գյուղ[1] - սեպտեմբերի 14, 1994, Երևան[2]), հայ գեղանկարիչ, գրաֆիկ, հասարակական գործիչ;[3] Համարվում է հայ աբստրակտ՝ վերացական, արվեստի հիմնադիրներից մեկը։[4]

1964-ին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Շարունակելով գեղանկարչության ազգային ավանդույթները (մասնավորապես՝ Մարտիրոս Սարյանի)՝ Խաթլամաջյանը ստեղծել է հայերնի բնության տիպական գծերը ընդհանրացնող խորհրդանշական բնույթի բնապատկերներ («Շինուհայր», 1964, «Հեքիաթային Հայաստան» շարք 1967-ից), հոգեբանական նրբերանգներ բացահայտող դիմանկարներ («Հորս դիմանկարը», 1975, «Ալբերտ Կոստանյան», 1975)[5]։ Վերացական արվեստում իր ոգեշնչման աղբյուրն էին Վասիլի Կանդինսկու և Արշիլ Գորկու ստեղծագործությունը: Միաժամանակ մոտ էր Մարտիրոս Սարյանի (1880-1972) արվեստին, որի հետ, չնայած տարիքային մեծ տարբերության, երկար տարիներ կապված էր խորը, հոգեւոր մտերմությամբ։[6] Դեռ երիտասարդ տարիներից Խաթլամաճեանը ստեղծել էր իր սեփական գեղարվեստական լեզուն, որը, Սարյանի խոսքերով, հիմնված էր բարձր պրոֆեսիոնալիզմի եւ արվեստի պատմության խորը գիտելիքների վրա։[7] Աչքի էր ընկնում գունային զորեղ զգացողությամբ։ Սէյրան Խաթլամաճեանը արտահայտվել է թե՛ փափուկ, թափանցիկ հույզերի նրբերանգներով և թե՛ առույգ, խանդավառ գույների արարչական լեզվով իր ուրույն ասելիքը։[8] Սէյրան Խաթլամաճեանի ձեռագիրը առաջին իսկ հայացքից ճանաչելի է։ Եվ եթե իր վաղ շրջանի բնանկարներն ու դիմանկարները մեզ տեղափոխում են խաճախ սարյանական աշխարհ, ապա իր "Հեքիաթային Հայաստան"-ում և աբստրակտ ժանրում Խաթլամաճեանը չի նմանվում ո՛չ մի նկարչի։ Չի՛ կրկնել անգամ ինքն իրեն։ 60-ական, 70-ական, 80-ական և 90-ական թվականների վերացական կտավներում Խաթլամաճեանը վերակերտվում է՝ արտահայտելով իր մտքի գաղափարային զարգացումը՝ թէ՛ որպես գեղանկարիչ և թե՛ որպես մտավորական, այդպիսով նորարար փուլեր առաջացնելով իր իսկ արվեստում։ [9]

Հղումներ[խմբագրել]

  1. Սուրեն Մուրադյան, Ջերմացնող, տաք գույներով. - Սովետական Հայաստան, Եր., 1978, N. 5 , էջ 32-33, 3 վերատպ.
  2. «Անձինք նուիրեայք» Դրօշակ ԻԵ, տարի, թիւ 13, 6 հոկտեմբեր - 19 հոկտեմբեր 1994
  3. Դանիել Դզնունի «Հայ կերպարվեստագետներ» 1977 թ. Երևան
  4. Generation of the Seventies — From Friedemann Stöckert’s Collection. Essays by Tatjana Kalugina, Alexandr Borowskij and Elena Basner. Friedemann Stöckert (author). CH. Schroer, 2012, p. 260
  5. ՀՍՀ, հատոր 4, էջ 703։
  6. Սուրեն Մուրադյան, Ջերմացնող, տաք գույներով. - Սովետական Հայաստան, Եր., 1978, N. 5 , էջ 32-33, 3 վերատպ.
  7. Мартирос Сарьян, Краски южного солнца. – Комсомольская правда, 1967, 23 марта
  8. Марина Степанян: Сейран Хатламаджян - зачинатель абстракционизма в армянском изобразительном искусстве, Design Deluxe, no 4 апрель 2012, стр. 43
  9. Մարինա Ստեփանյան, ՍԵյրան Խաթլամաճեան: Կերպարվեստ, Եր., N. 1-2 (15-16) 2008, էջ. 40