Չինգիզ Այթմատով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Չինգիզ Այթմատով
Чыңгыз Айтматов
Tschingis Ajtmatow.jpg
Ծնվել է դեկտեմբերի 12, 1928({{padleft:1928|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:12|2|0}})[1][2]
Ծննդավայր ԽՍՀՄ կամ Ղրղզստան
Մահացել է հունիսի 10, 2008({{padleft:2008|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})[3][1][2] (79 տարեկանում)
Մահվան վայր Նյուրնբերգ, Բավարիա, Գերմանիա[4]
Քաղաքացիություն Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Kyrgyzstan.svg Ղրղզստան
Ստեղծագործություն(ներ) Եվ դարից երկար ձգվում է օրը, Սպիտակ շոգենավը, Առաջին ուսուցիչը և Ջամիլյա
Մասնագիտություն քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, լրագրող, թարգմանիչ, գրող, վիպագիր, սցենարիստ և գիտաֆանստաստիկ գրող
Քաղաքական կուսակցություն ԽՄԿԿ
Պարգևներ և
մրցանակներ
ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, Եվրոպական գրականության Ավստրիական պետական պարգև, Լենինի շքանշան, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան, Ալեքսանդր Մենի անվան մրցանակ, Լենինյան մրցանակ, Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան, Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան և Ն. Կ. Կրուպսկայաի մեդալ
Անդամություն ԽՍՀՄ Գրողների միություն և ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միություն
Երեխաներ Ասկար Այթմատով
Chinghiz Aitmatov Վիքիպահեստում

Չինգիզ Այթմատով (ղրղզ.՝ Чыңгыз Төрөкулович Айтматов, դեկտեմբերի 12, 1928[1][2], ԽՍՀՄ և Ղրղզստան - հունիսի 10, 2008[3][1][2], Նյուրնբերգ[4]), ղրղզ արձակագիր։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Ղրղզստանի Շեքրիր աուլում։ 1937-ին հայրը, որը ղեկավար պաշտոն էր զբաղեցնում, աքսորվեց, և Չենգիզը ստիպված էր տասը տարեկանից աշխատել։ 14 տարեկանում արդեն քարտուղար էր աշխատում գյուղխորհրդում (դա Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներն էին, երբ տղամարդկանց մեծ մասը ռազմաճակատում էր)՝ լուծելով գյուղի ամենածանր խնդիրները։

Ութերորդ դասարանն ավարտելով՝ Չինգիզն ընդունվում է Ջամբուլի կենդանաբանական տեխնիկումը։ 1952 թվականին հրատարակում է առաջին պատմվածքները, որոնք գրված էին ղրղզերեն։ 1953 թվականին Ֆրունզեում ավարտում է Ղրղզստանի գյուղատնտեսական ինստիտուտը, իսկ 1958 թվականին գրականության բարձրագույն դասընթացներ է անցնում Մոսկվայի գրականության ինստիտուտում։ Նրա պատմվածքներն ու վիպակները թարգմանվում են ռուսերեն և տպագրվում «Օկտյաբր» և «Նովիյ միր» ամսագրերում։ Վերադառնալով հայրենիք՝ ստանձնում է «Գրական Ղրղզստան» ամսագրի խմբագրի պարտականությունները, այդ տարի հինգ տարի շարունակ լինում է նաև իր հանրապետությունում «Պրավդա»-ի սեփական թղթակիցը։

1963 թվականին տպագրվում է Այթմատովի առաջին ժողովածուն՝ երեք վիպակով։ Այս ժողովածուի համար Այթմատովն արժանանում է Լենինյան շքանշանի։

Մինչև 1965 թվականը Այթմատովը գրում է ղրղզերեն։ Ռուսերեն գրած առաջին վիպակը «Մնաս բարով, Գյուլսարի» վիպակն է։ Չինգիզ Այթմատովի առաջին վեպը՝ «Եվ դարից երկար ձգվում է օրը», հրատարակվել է 1980 թվականին, իսկ 1988 թվականին լույս է տեսնում նրա հանրահայտ «Կառափնարան» վեպը։

1988-1991 թվականներին եղել է «Иностранная литература» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը։

1990-1994 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ, այնուհետև՝ Ռուսաստանի դեսպանը Լյուքսենբուրգում։ 1994 թվականից մինչև 2008 թվականի մարտը եղել է Ղրղզստանի դեսպանը Բելգիայում, Նիդերլանդներում և Լյուքսենբուրգում։ Մահացել է Նյուրնբերգում։

Հայերեն հրատարակումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ղրղզական նամականիշեր՝ նվիրված Այթմատովին, 2009 թ.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Record #118501259 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 29-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. 3,0 3,1 3,2 http://rt.com/news/famous-writer-aitmatov-dies-aged-79/
  4. 4,0 4,1 4,2 Record #118501259 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 31-ին 2014:

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Աշոտ Գաբրիելյան, Չինգիզ Այթմատով. մարդեղենության Քրիստոսը, «Ազատամտություն» օրաթերթ, 2009, թիվ 15, էջ 7։