Չինգիզ Այթմատով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Չինգիզ Այթմատով
Чыңгыз Айтматов
Tschingis Ajtmatow.jpg
Ծնվել է դեկտեմբերի 12, 1928({{padleft:1928|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:12|2|0}})[1]
Ծննդավայր ԽՍՀՄ և Ղրղզստան
Մահացել է հունիսի 10, 2008({{padleft:2008|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})[2][1] (79 տարեկանում)
Մահվան վայր Նյուրնբերգ[1]
Քաղաքացիություն Flag of Kyrgyzstan.svg Ղրղզստան
Գործունեություն քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, լրագրող, հեղինակ, թարգմանիչ, գրող և վիպագիր
Պարգևներ և
մրցանակներ
ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, Եվրոպական գրականության Ավստրիական պետական պարգև, Լենինի շքանշան, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս և Հոկտեմբերյան Հեղափոխության շքանշան
Անդամություն ԽՍՀՄ Գրողների միություն և ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միություն
Chinghiz Aitmatov Վիքիպահեստում

Չինգիզ Այթմատով (ղրղ.՝ Чыңгыз Төрөкулович Айтматов, 1928, դեկտեմբերի 12 - 2008, հունիսի 10), ղրղզ արձակագիր։

Ծնվել է Ղրղզստանի Շեքրիր աուլում։ 1937-ին հայրը, որը ղեկավար պաշտոն էր զբաղեցնում, աքսորվեց, և Չենգիզը ստիպված էր տասը տարեկանից աշխատել։ 14 տարեկանում արդեն քարտուղար էր աշխատում գյուղխորհրդում (դա Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներն էին, երբ տղամարդկանց մեծ մասը ռազմաճակատում էր)՝ լուծելով գյուղի ամենածանր խնդիրները։

Ութերորդ դասարանն ավարտելով՝ Չինգիզն ընդունվում է Ջամբուլի կենդանաբանական տեխնիկումը։ 1952-ին հրատարակում է առաջին պատմվածքները, որոնք գրված էին ղրղզերեն։ 1953-ին Ֆրունզեում ավարտում է Ղրղզստանի գյուղատնտեսական ինստիտուտը, իսկ 1958-ին գրականության բարձրագույն դասընթացներ է անցնում Մոսկվայի գրականության ինստիտուտում։ Նրա պատմվածքներն ու վիպակները թարգմանվում են ռուսերեն և տպագրվում «Օկտյաբր» և «Նովիյ միր» ամսագրերում։ Վերադառնալով հայրենիք՝ ստանձնում է «Գրական Ղրղզստան» ամսագրի խմբագրի պարտականությունները, այդ տարի հինգ տարի շարունակ լինում է նաև իր հանրապետությունում «Պրավդա»-ի սեփական թղթակիցը։

1963-ին տպագրվում է Այթմատովի առաջին ժողովածուն՝ երեք վիպակով։ Այս ժողովածուի համար Այթմատովն արժանանում է Լենինյան շքանշանի։

Մինչև 1965-ը Այթմատովը գրում է ղրղզերեն։ Ռուսերեն գրած առաջին վիպակը «Մնաս բարով, Գյուլսարի» վիպակն է։ Չինգիզ Այթմատովի առաջին վեպը՝ «Եվ դարից երկար ձգվում է օրը», հրատարակվել է 1980-ին, իսկ 1988-ին լույս է տեսնում նրա հանրահայտ՝ «Կառափնարան» վեպը։

1988-91-ին եղել է «Иностранная литература» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը։

1990-94-ին եղել է ԽՍՀՄ, այնուհետև՝ Ռուսաստանի դեսպանը Լյուքսենբուրգում։ 1994-ից մինչև 2008-ի մարտը եղել է Ղրղզստանի դեսպանը Բելգիայում, Նիդերլանդներում և Լյուքսենբուրգում։ Մահացել է Նյուրնբերգում։

Չինգիզ Այթմատովի հայերեն հրատարակումները[խմբագրել]

Ղրղզական նամականիշեր՝ նվիրված Այթմատովին, 2009 թ.
  • Երեք վիպակ, Երևան, «Հայաստան», 1965, 284 էջ։
  • Մնաս բարով, Գյուլսարի (վիպակ), Երևան, «Հայաստան», 1968, 252 էջ (թարգմանությունը՝ Բագրատ Ուլուբաբյանի
  • Սպիտակ շոգենավը (վիպակ), Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 176 էջ (թարգմանությունը՝ Անահիտ Սահինյանի
  • Ջամիլյա (վիպակներ), «Սովետական գրող», 1980, 168 էջ (թարգմանությունը՝ Վ. Եսայանի)։
  • Եվ դարից երկար ձգվում է օրը (վեպ)։ Չալիկ շուն, որ վազում էր ծովի եզրով (վիպակ), Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 448 էջ (թարգմանությունը՝ Սոֆի Ավագյանի
  • Կառափնարան (վեպ), , Երևան, «Խորհրդային գրող», 1989, 400 էջ (թարգմանությունը՝ Դորա Եսայանի

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Աշոտ Գաբրիելյան, Չինգիզ Այթմատով. մարդեղենության Քրիստոսը, «Ազատամտություն» օրաթերթ, 2009, թիվ 15, էջ 7։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են