Ջամիլյա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջամիլյա
ղրղզ.՝ Жамийла
KG Ag Dzhamila a.jpg
Տեսակգրական ստեղծագործություն
Ժանրվիպակ
ՀեղինակՉինգիզ Այթմատով
Բնագիր լեզուղրղզերեն
Հրատարակություն1958

«Ջամիլյա» (ղրղզ.՝ Жамийла), ղըրղզ գրող Չինգիզ Այթմատովի վիպակը, որը հրատարակվել է 1958 թվականին։ Այդ ստեղծագործության շնորհիվ գրողն արժանացել է համաշխարհային ճանաչման։

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատմողը նկարիչ Սեիտն է՝ գլխավոր հերոսուհու՝ Ջամիյայի ամուսնու կրտսեր եղբայրը։ Վիպակի գործողությունները տեղի են ունենում Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ ղրղզական աիլում (աուլ)։ Ջամիլյան և 15-ամյա դեռահասը ապրում են նահապետական ընտանիքում։ Ջամիլյայի ամուսինը՝ Սադիկը, ինչպես նաև այլ մեծահասակ տղամարդիկ, կռվում են ռազմաճակատում։ Պատերազմում վիրավորվելուց հետո աիլ է վերադառնում Դանիյարը։ Կոլտնտեսությունում աշխատող ձեռքերի պակաս կա, և նրան հանձնարարվում է օգնել Ջամիլյային ու Սեիտին հացահատիկի փոխադրման գորշում։ Սկզբում Ջամիլյան ծիծաղում է մռայլ Դանիյարի վրա, բայց շուտով երիտասարդները սիրահարվում են միմյանց։

Որոշ ժամանակ անց սիրահարները միասին հեռանում են աիլից։ Սերիտը, պատահաբար տեսնելով նրանց հեռանալը, գիտակցում է, որ ինքն էլ է սիրել Ջամիլյային և լալիս է՝ հրաժեշտ տալով մանկությանը։ Համագյուղացիներն ու ճակատից վերադարձած Սադիկը դատապարտում են Ջամիլյայի պահվածքը, բայց Սեիտն ընդունում է նրա ընտրությունը։ Նա շուտով նույնպես լքում է հայրենի աիլը՝ նկարիչ դառնալու համար։ Որպես ավարտական աշխատանք նա նկարում է մի նկար, որում պատկերված են Ջամիլյան ու Դանիյարը։ Այս նկարի հիշատակումով սկսվում և ավարտվում է պատմությունը.

Արձագանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրանսիացի գրող Լուի Արագոնը «Ջամիլյա» վիպակն անվանել է աշխարհի ամենագեղեցիկ սիրո պատմությունը[1][2][3]։

Օսմոնակուն Իբրահիմովը նշել է երաժշտության մեծ նշանակությունը ինչպես վիպակի, այնպես էլ Այթմատովի համար։ Նրա կարծիքով՝ երաժշտությունը ստեղծագործության գլխավոր իմաստավորող տարրն է[4]։

Թարգմանություններ և էկրանավորումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1958 թվականին լույս է տեսել «Ջամիլյա» վիպակի ռուսերեն թարգմանությունը[5], իսկ մեկ տարի անց հրատարակվել է ֆրանսերեն թարգանությունը, որը կատարել է Լուի Արագոնը[2]։ Վիպակը թարգմանվել է աշխարհի բոլոր հիմնական լեզուներով, ընդ որում՝ գերմաներեն թարգմանությունը ընդգրկված է եղել ԳԴՀ-ի դպրոցական ծրագրում[6]։

1960 թվականին կոմպոզիտոր Միխայիլ Ռաուխվերգերը գրել է «Ջամիլյա» օպերան[7]։

Համանուն կինոֆիլմը նկարահանվել է 1968 թվականին Իրինա Պոպլավսկայայի կողմից։ Գլխավոր դերերը կատարել են Նատալյա Արինբասարովան և Սույմենկուլ Չոկմորովը։ Երկրորդ՝ գերմանա-ղրղզական էկրանավորումը, որի ռեժիսորն է Մոնիկա Տոյբեր, թողարկվել է 1994 թվականին[8]։

Ճանաչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նամականիշ

1963 թվականին Չինգիզ Այթմատովն ստացել է Լենինյան մրցանակ «Տափաստանների և լեռների վիպակներ» ժողովածուի համար, որում ներառված էր նաև «Ջամիլյան»[5]։

2009 թվականին թողարկվել են Ղրղզստանի հուշադրամներ՝ նվիրված Չինգիզ Այթմատովին և նրա ստեղծագործություններին, ներառյալ «Ջա,իլյա» վիպակըին[9]։ 2009 թվականին թողարկվել է նաև Չինգիզ Այթմատովի ստեղծագործությանը նվիրված նամականիշերի հավաքածու։ Նամականիշերից մեկը նվիրված է «Ջամիլյա» վիպակին[10]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Луи Арагон: Повесть «Жамиля» лучшая сага о любви всех времен и народов»։ Радио «Азаттык»։ 2008-12-23։ Վերցված է 2020-11-01 
  2. 2,0 2,1 Marie Jégo, Patrick Kéchichian (2008-06-13)։ «Tchinguiz Aïtmatov, écrivain originaire du Kirghizstan»։ Le Monde (ֆրանսերեն)։ Վերցված է 2020-11-01 
  3. Erich Follath and Christian Neef, «Kyrgyzstan Has Become an Ungovernable Country», SPIEGEL ONLINE International, 8 October 2010.
  4. Осмонакун Ибраимов (2017-11-09)։ ««Джамиля» - рождение любви из музыки»։ Радио «Азаттык»։ Վերցված է 2020-11-01 
  5. 5,0 5,1 «Чингиз Айтматов «Джамиля»»։ fantlab.ru (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020-11-01 
  6. Осмонакун Ибраимов (2008-06-10)։ «Скончался Чингиз Айтматов»։ Взгляд։ Վերցված է 2020-11-01 
  7. «Раухвергер Михаил Рафаилович»։ Biografija.ru :Биографическая энциклопедия։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-25-ին։ Վերցված է 2020-11-01 
  8. Джамиля(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  9. «Нацбанк Киргизии выпустит коллекционные монеты в память об Айтматове»։ РИА Новости։ 2009-04-21։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-26-ին։ Վերցված է 2020-11-01 
  10. «В честь Чингиза Айтматова выпущены почтовые марки»։ Kloop։ 2009-08-14։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-04-16-ին։ Վերցված է 2020-11-01