Ղրղզերեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Infoboxforlang.png
Ղրղզերեն
Кыргыз тили, Кыргызча
قىرعىزچا, قىرعىز تىلى
Տեսակ լեզու
Ենթադաս Kypchak languages
Մասն է Թյուրքական լեզվախումբ[1]
Երկրներ Ղրղզստան Ղրղզստան
Ուզբեկստան Ուզբեկստան
Տաջիկստան Տաջիկստան
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան
Պաշտոնական կարգավիճակ Ղրղզստան Ղրղզստան
Խոսողների քանակ 4 568 480 մարդ (2009)[2]
Լեզվակիրների թիվը 3,136,733 (1993)
Գրերի համակարգ կիրիլիցա
IETF ky
ISO 639-1 ky
ISO 639-2 kir
ISO 639-3 kir

Verbreitungsgebiet der kirgisischen Sprache.PNG
Ղրղզերենի լեզվակիների քարտեզ
Kyrgyz language Վիքիպահեստում

Ղրղզերեն (ինքնանվանում՝ Кыргыз тили), ղրղզների լեզուն։ Պատկանում է թյուրքական լեզուների ղրղզ-ղփչաղյան (հյուսիս-արևմտյան) խմբին։

Խոսվում է Ղրղզստանում, Ուզբեկիստանում, Տաջիկիստանում, ինչպես նաև Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության և Աֆղանստանի որոշ շրջաններում։

Հատկանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ղրղզերենի առանձնահատկություններից են՝ երկար ձայնավորների և բառասկգբի ջ հնչյունի առկայությունը, ձայնեղ և խուլ բաղաձայնների հակադրությունը։

Ղրղզերենն ունի երեք բարբառ՝ հյուսիսային, հարավ-արևելյան և հարավ-արևմտյան։ Բայական համակարգին բնորոշ են ներկա-ապառնի ժամանակի, անվանական համակարգին՝ սեռականի ու բացառականի յուրահատուկ ձևեր։

Մինչև 1928 թվականը ԽՍՀՄ-ի տարածքում օգտագործվել է արաբագիր այբուբեն։ 1928 - 1940 թվականներին՝ լատինագիր։ Իսկ ներկայիս այբուբենը ռուսագիր է։ Սակայն Չինաստանի, Աֆղանստանի և այլ պետություններում, որոնք նախկին ԽՍՀՄ երկրների թվին չեն պատկանում օգտագործվում է արաբագիր այբուբեն։

Ներկայիս այբուբեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

А а Б б В в Г г Д д Е е Ё ё
Ж ж З з И и Й й К к Л л М м
Н н Ң ң О о Ө ө П п Р р С с
Т т У у Ү ү Ф ф Х х Ц ц Ч ч
Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю
Я я

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Helmut Glück (Hrsg.)։ Metzler Lexikon Sprache. 1. Auflage. J. B. Metzler, Stuttgart 1993. ISBN 3-476-00937-8
  • Heinz F. Wendt։ Fischer Lexikon Sprachen. Fischer Taschenbuch, München 1961, 1987. ISBN 3-596-24561-3
  • Heinz-Gerhard Zimpel։ Lexikon der Weltbevölkerung. Geografie – Kultur – Gesellschaft. Nikol, Hamburg 2000. ISBN 3-933203-84-8

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 459 CC-BY-SA-icon-80x15.png