Վերին Ազա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գյուղ
Վերին Ազա/Ազադքենդ
Azadkənd
Կոորդինատներ: 38°55′07″ հս․ լ. 45°49′34″ ավ. ե. / 38.91861° հս․. լ. 45.82611° ավ. ե. / 38.91861; 45.82611
ԵրկիրԱդրբեջան Ադրբեջան
Ինքնավար ՀանրապետությունՆախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն
ՇրջանՈրդուարի շրջան
Այլ անվանումներԱշաղի Ազա
Պաշտոնական լեզուԱդրբեջաներեն
Բնակչություն1․096 մարդ (2010)
Ազգային կազմԱդրբեջանցիներ
Կրոնական կազմՇիա իսլամ
Ժամային գոտիUTC+4
##Վերին Ազա (Ադրբեջան)
Red pog.png

Վերին Ազա[1] (այժմ կոչվում է՝ ադրբ.՝ Azadkənd - Ազադքենդ), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանում։

Վերին Ազան գտնվում է Մեծ Հայքի պատմական Գողթն գավառում, Գիրան գետի ստորին հոսանքում, անմիջապես գետի ձախ ափին, այգևետ վայրում՝ Օրդուբադ քաղաքից 17 կմ արևմուտք։ Գյուղը XV դարում հիմնադրվել է պատմական Ազատ քաղաքատեղի ավերակների վրա և կազմված Է եղել 160 - 220 տուն հայ բնակչությունից։ Այս գյուղից վերջին հայ ընտանիքները արտաքսվեցին 1989 թվականին ազգամիջյան իրադարձությունների ընթացքում։ Ենթադրվում է, որ ինչպես վերին, այնպես էլ Ներքին Ազաները իրենց անունները ստացել են Ազատ քաղաքի անվանումից[2][3]։

Վերին Ազայի հուշարձաններից այժմ կիսակործան վիճակով մնում է ս. Աստվածածին եկեղեցին և Գիրան գետի վրա կառուցված ու մինչև այժմ գործող նրա հնգաթոիչք կամոլրջը (նկ. 72)։ Ս. Աստվածածին եկեղեցին, որը հավանաբար հիմնադրված է եղել XVII դարում, գտնըվում է գյուղի արևմտյան կողմի բարձունքի վրա։ ճեղքված և կիսամշակ բարով կառուցված, միանավ հորինվածք ունեցող այս հուշարձանից մնում է միայն նրա աբսիդի ու ավանդատների հատվածները։ Գյուղի բնակիչները 1918 թվականին ազգամիջյան ընդհարումների ժամանակ՝ 1918 թ. մարտ-հուլիս ամիսներին, հերոսաբար «պայքարել են էդիֆ և Խալիլ բեյերի հրոսակների դեմ, որոնց բանակը Ազայի մոտ կորցրել է շուրջ 600 զինվոր[2][3]։

XIX դարի վերջին ուներ 700 հայ բնակիչ, 1906 թ.-ին՝ 1492, 1971 թ.-ին՝ 235։ Գյուղացիների հիմնական զբաղմունքը պտղաբուծությունը, այգեգործությունը, անասնապահությունը և բանջարաբուծությունն էր։ Հայերը գաղթել են Ցղնա, Ղափան և Քաջարան։

1985 թ.-ի դրությամբ գյուղն ունեցել է մինջնակարգ դպրոց, հիվանդանոց, ակումբ և կինո։

Գյուղն ուներ 1870-ական թթ.-ին Գիլան գետի վրա կառուցված հինգաչքանի կամուրջ։ Գյուղի տեղում գտնվել է Սյունիք աշխարհի Գողթն գավառի Ազատ քաղաքը, որի անունով էլ կոչվել է գյուղը։[4]

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Նախիջևանի ԻՍՍՀ բնակավայրերը
  2. 2,0 2,1 ԳՈՂԹՆ ԳԱՎԱՌ (ՄԱՍ 2)
  3. 3,0 3,1 Նախիջևան՝ Գլուխ երրորդ
  4. «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 1, էջ 38
  5. Արամ Խաչատրյան