Վերին Ազա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ազա (այլ կիրառումներ)
Գյուղ
Վերին Ազա (Ազադքենդ)
ադրբ.՝ Azadkənd
ԵրկիրԱդրբեջան Ադրբեջան
Ինքնավար ՀանրապետությունՆախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն
ՇրջանՈրդուարի շրջան
Այլ անվանումներԱշաղի Ազա
Պաշտոնական լեզուԱդրբեջաներեն
Բնակչություն1․096 մարդ (2010)
Ազգային կազմԱդրբեջանցիներ
Կրոնական կազմՇիա իսլամ
Ժամային գոտիUTC+4
##Վերին Ազա (Ադրբեջան)
Red pog.png

Վերին Ազա (այժմ կոչվում է՝ ադրբ.՝ Azadkənd - Ազադքենդ), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանում[1][2]։ Գտնվում է Արաքսի ձախակողմյան Գիլան վտակի ստորին հոսանքում, ձախ ափին, Օրդուբադ քաղաքից մոտ 17 կմ արևմուտ[2]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերին Ազան գտնվում է Մեծ Հայքի պատմական Գողթն գավառում, Գիրան գետի ստորին հոսանքում, անմիջապես գետի ձախ ափին, այգևետ վայրում՝ Օրդուբադ քաղաքից 17 կմ արևմուտք[2]։ Գյուղը 15-րդ դարում հիմնադրվել է պատմական Ազատ քաղաքատեղիի ավերակների վրա և կազմված Է եղել 160-220 տուն հայ բնակչությունից[3][4]։ Գյուղը նախկինում գտնվում էր Երևանի նահանգի Նախիջևանի գավառի կազմում, խորհրդային տարիներին՝ Նախիջևանի ԻՍՍՀՕրդուբադի շրջանում[2]։

Գյուղի բնակիչները հայ-թաթարական ազգամիջյան ընդհարումների ժամանակ՝ 1918 թվականի մարտ-հուլիս ամիսներին, հերոսաբար պայքարել են էդիֆ և Խալիլ բեյերի հրոսակների դեմ, որոնց բանակը Վերին Ազան գրավելու համար կորցրել է շուրջ 600 զինվոր[3][4] ու սպա[2]։ Թուրքական զորքը գյուղը ենթարկեց ավերածության ու կողոպուտի[2]։ Կենդանի մնացած բնակիչները գաղթեցին նախ Ցղնա, ապա Կապան ու Քաջարան[2]։ Այս գյուղից վերջին հայ ընտանիքները արտաքսվեցին 1989 թվականին, ազգամիջյան իրադարձությունների ընթացքում[3][4]։

Ենթադրվում է, որ ինչպես Վերին, այնպես էլ Ներքին Ազա գյուղերը իրենց անունները ստացել են Ազատ քաղաքի անվանումից[2][3][4]։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի բնակիչները եկել են Պարսկահայաստանից 1828-1829 թվականներին։ 19-րդ դարի վերջերին ուներ 700 հայ բնակիչ, 1906 թվականին՝ 1492, 1971-ին 235 բնակիչ[2]։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորհրդային տարիներին Վերին Ազայի կոլտնտեսությունը միավորում է նաև Ներքին Ազա և Դեր գյուղերը[2]։ Բնակիչները զբաղվում էին շերամապահությամբ, պտղաբուծությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, մասամբ բանջարաբուծությամբ[2]։

Հասարակական կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1985 թվականի դրությամբ գյուղն ուներ միջնակարգ դպրոց, հիվանդանոց, ակումբ և կինո[2]։

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղում պահպանվել է Գիլանի վրա 1870-ական թվականներին կառուցված և մինչև այժմ գործող հինգաչքանի կամուրջը և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու ավերակները[2]։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, որը հավանաբար հիմնադրված է եղել 17-րդ դարում, գտնվում է գյուղի արևմտյան կողմի բարձունքի վրա։ ճեղքված և կիսամշակ քարով կառուցված, միանավ հորինվածք ունեցող այս հուշարձանից մնում է միայն նրա աբսիդի ու ավանդատների հատվածները[3][4]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Նախիջևանի ԻՍՍՀ բնակավայրերը
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 Հակոբյան Թ. Խ., Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ., Բարսեղյան Հ. Խ., Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Դ-Կ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 38 — 1008 էջ։
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 ԳՈՂԹՆ ԳԱՎԱՌ (ՄԱՍ 2)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Նախիջևան՝ Գլուխ երրորդ