Ափսոսանք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ափսոսանք, անցյալի գիտակցական կամ զգացմունքային գործողությունների հանդեպ արտահայտվող բացասական հույզ։ Ափսոսանքը սովորաբար ներառում է տխրության, ամոթի, շփոթության, ընկճվածության, նյարդայնության, մեղքի հույզերը, որը ինչ-որ մեկն զգացել է նախկինում, բայց հիմա ցանկանում է, որ այդպես չլիներ։ Ափսոսանքը տարբերվում է մեղքի հույզից, որը ափսոսանքի խոր զգացմունքային ձևն է։ Զգացմունքային լարվածության առումով՝ ափսոսանքը մեղքի հույզի ստորադաս ձև է։

Ափսոսանքը տարբերվում է զղջումից, որը ափսոսանքի ավելի ուղղորդված և զգացմունքային ձևն է՝ անցյալում կատարված այնպիսի գործողության համար, որը հասարակության կողմից ընդունվում է որպես վնասակար, ամոթալի կամ դաժան։ Ի տարբերություն ափսոսանքի՝ զղջումը ներառում է ներողություն հայտնելու խորը զգացում և ոչ ինչ-որ մեկի գործողությունների ներքին արտացոլումը։ Զղջում հնարավոր է զգալ սպասվող պատիժը մեղմացնելու նպատակով։

Ափսոսանք կարող է արտահայտվել նաև անցյալում որևէ իրավիճակում ցուցաբերած անգործության հանդեպ, երբ շատ մարդիկ կցանկանային անցյալի այդ պահին մի ինչ-որ բան անել։

Մոդելներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տնտեսագիտության մեջ և ֆինանսներում կան ափսոսանքի չափազանց յուրահատուկ մոդելներ, որոնք ներառված են վարքային տնտեսագիտության ուսումնասիրությունների շրջանակներում։ Սրանցից ամենահստակ զգացմունքային մոդելը «գնորդի ափսոսանքն» է, որն անվանվում է նաև «գնորդի զղջում»։

Էքզիստենցիալ ափսոսանքը բնութագրվում է որպես՝ «խորը զգացում, որի դեպքում ինչ-որ մեկը ցանկանում է ետ գնալ և անցյալի ձախողված փորձում փոխել մի ինչ-որ որոշում, որի ժամանակ ափսոսացողը չի կատարել գիտակցական ընտրություն կամ դրանք չեն հետևել սեփական հավատալիքներից, արժեքներից կամ աճի պահանջմունքներից[1]։

Հոգեբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջոն Գրինլիֆ Ուիթիերի հորինած կերպարը՝ Մաուդ Մուլլերը հայացքը հառում է հեռվին՝ ափսոսալով իր անգործության համար և մտածելով, թե ինչ կարող էր լինել:

Հակասոցիալական անձնային խանգարում և ապասոցիալական անձնային խանգարում ունեցող անձինք չեն զգում ափսոսանք կամ զղջում։

Մետա անալիզը պարզել է, որ օրինակ ամերիկացիներն ամենից շատ ափսոսում են այն որոշումների համար, որը ներառում է կրթությունը։ Մյուս որոշումներն են՝ աշխատանքի, սիրո և կողակցի որոնման որոշումները։ Այլ ուսումնասիրությունների արդյունքները նույնպես ցույց են տալիս, որ մարդիկ ամենից շատ ափսոսում են կրթության հետ կապված որոշումների համար։ Այս հետազոտությունը կարող է կապվել առաջխաղացման հնարավորության սկզբունքի հետ[2]։

Այլ տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2014 թվականին Մինեսոտայի համալսարանի նյարդակենսաբանների իրականացրած հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ առնետները կարողանում են զգալ ափսոսանք իրենց արարքների համար։ Այս զգացմունքը նախկինում մարդուց բացի ոչ մի կաթնասունի մոտ չի հայտնաբերվել։ Հետազոտությունը հրապարակվել է «Nature Neuroscience» ամսագրում[3]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Lucas Marijo (January 2004)։ «Existential Regret: A Crossroads of Existential Anxiety and Existential Guilt»։ Journal of Humanistic Psychology 44 (1): 58–70։ doi:10.1177/0022167803259752։ Վերցված է մարտի 15, 2011 
  2. Roese N.J. (2005)։ «What We Regret Most...and Why»։ Personality & social psychology bulletin 31 (9): 1273–85։ PMC 2394712։ PMID 16055646։ doi:10.1177/0146167205274693 
  3. Steiner Adam P, Redish A David (2014-06-08)։ «Behavioral and neurophysiological correlates of regret in rat decision-making on a neuroeconomic task»։ Nature Neuroscience 17: 995–1002։ ISSN 1546-1726։ doi:10.1038/nn.3740