Ամեթիստ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ամեթիստ
Amethyst. Magaliesburg, South Africa.jpg
Ամեթիստ
Ընդհանուր
Կատեգորիա Միներալ
Բանաձև
(կրկնվող միավորը)
Սիլիցիումի երկօքսիդ (Սիլիցիումի երկօքսիդ, SiO2)
Նույնականացում
Գույն Մանուշակագույն
Բյուրեղի հատկություն 6-բյուրեղներ
Բյուրեղային համակարգ trigonal crystal system
Մոոսի կարծրություն 7
Փայլ Ապակենման/մարգարտե
Շերտեր Սպիտակ
Թափանցիկություն Թափանցիկ կամ կիսաթափանցիկ
Ձգողականություն 2.65 հաստատուն
Բեկման ցուցանիշ nω = 1.543–1.553
nε = 1.552–1.554
Երկճառագայթաբեկում +0.009 (B-G ինտերվալ)
Պլեոքրոիզմ None
Հալման կետ 1650±75 °C
Լուծելիություն Անլուծելի
Այլ հատկանիշներ Պիեզոէլեկտրական
Ենթակատեգորիա Քվարց

Ամեթիստ (հին հուն․՝ αμέθυστος, от α- «ոչ» + μέθυστος «չարբած, չխմած») միներալ, քվարցի մանուշակագույն տարբերակը։ Բյուրեղա-գիտական համակարգը հեքսագոնային Էր։ Բյուրեղները պրիզմայաձև էին։ Հանդիպում էպեգմատիտներում, քվարցային երակներում և այլն։ Ամեթիստի հանքավայրեր կան ԽՍՀՄ-ում (Ուրալ, Անդրկովկաս), Բրազիլիայում։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունարենից թարգմանաբար այս քարի անվանումը նշանակում է "չարբած, չխմած" («հունարեն՝ ametistoz»)։ Որը կապվում է Հին Հունական առասպելի հետ, ըստ որի՝ աստվածուհի Արտեմիսը Ամեթիստ հավերժահարսին դարձրել է թանկարժեք քար, որպեսզի ազատի նրան Դիոնիսոսի այցելություններից (Դիոնիսոս՝ գինեգործության աստված, հռոմեական տարբերակով՝ Բախուս, ինչի արդյունքում էլ ամեթիստն անվանում են "Բախուսի քար")։

Մեկ այլ կարծիքի համաձայն, ամեթիստին այդ անվանումը տրվել է իր գույնի համար, որը նման է ջուր խառնած գինու հետ, որը խմելիս դժվար է հարբել։

Հայերենում կա ամեթիստ անվան տարբերակ՝ մեղեսիկ, նաև երբեմն կոչում էին վանակն և պաղակն:

Հանքավայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀԽՍՀ-ում հանդիպում էր Իջևանի, Կալինինոյի և Թումանյանի շրջաններում։ Կիսաթանկարժեք քար էր, օգտագործվում էր ոսկերչության մեջ։ Այս քարը տարածված է աշխարհով մեկ։ Առավել հարուստ հանքավայրեր կան Բրազիլիայում, Ուրալյան լեռներում՝բևեռային շրջանին հարող հատվածում։ Քարը նաև իր գույնը որոշակիորեն փոխելու հատկություն ունի։ Բացի դրանից ամեն հանքավայր ունի իր յուրահատուկ երանգը։

Հատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քարը սովորաբար ունի կապույտ, կապտավարդագույն, կարմրամանուշակագույն երանգներ և ձևավորվում է բյուրեղային ապարների միավորման արդյունքում։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png