Ամեթիստ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ամեթիստ
Amethyst. Magaliesburg, South Africa.jpg
Ամեթիստ
Ընդհանուր
Կատեգորիա Միներալ
Բանաձև
(կրկնվող միավորը)
Սիլիցիումի երկօքսիդ (Սիլիցիումի երկօքսիդ, SiO2)
Նույնականացում
Գույն Մանուշակագույն
Բյուրեղի հատկություն 6-բյուրեղներ
Բյուրեղային համակարգ trigonal crystal system
Մոոսի կարծրություն 7
Փայլ Ապակենման/մարգարտե
Շերտեր Սպիտակ
Թափանցիկություն Թափանցիկ կամ կիսաթափանցիկ
Ձգողականություն 2.65 հաստատուն
Բեկման ցուցանիշ nω = 1.543–1.553
nε = 1.552–1.554
Երկճառագայթաբեկում +0.009 (B-G ինտերվալ)
Պլեոքրոիզմ None
Հալման կետ 1650±75 °C
Լուծելիություն Անլուծելի
Այլ հատկանիշներ Պիեզոէլեկտրական
Ենթակատեգորիա Քվարց

Ամեթիստ (հին հուն․՝ αμέθυστος, от α- «ոչ» + μέθυστος «չարբած, չխմած») միներալ, քվարցի մանուշակագույն տարբերակը։ Բյուրեղա-գիտական համակարգը հեքսագոնային Էր։ Բյուրեղները պրիզմայաձև էին։ Հանդիպում էպեգմատիտներում, քվարցային երակներում և այլն։ Ամեթիստի հանքավայրեր կան ԽՍՀՄ-ում (Ուրալ, Անդրկովկաս), Բրազիլիայում։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունարենից թարգմանաբար այս քարի անվանումը նշանակում է "չարբած, չխմած" («հունարեն՝ ametistoz»)։ Որը կապվում է Հին Հունական առասպելի հետ, ըստ որի՝ աստվածուհի Արտեմիսը Ամեթիստ հավերժահարսին դարձրել է թանկարժեք քար, որպեսզի ազատի նրան Դիոնիսոսի այցելություններից (Դիոնիսոս՝ գինեգործության աստված, հռոմեական տարբերակով՝ Բախուս, ինչի արդյունքում էլ ամեթիստն անվանում են "Բախուսի քար")։

Մեկ այլ կարծիքի համաձայն, ամեթիստին այդ անվանումը տրվել է իր գույնի համար, որը նման է ջուր խառնած գինու հետ, որը խմելիս դժվար է հարբել։

Հայերենում կա ամեթիստ անվան տարբերակ՝ մեղեսիկ, նաև երբեմն կոչում էին վանակն և պաղակն:

Հանքավայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀԽՍՀ-ում հանդիպում էր Իջևանի, Կալինինոյի և Թումանյանի շրջաններում։ Կիսաթանկարժեք քար էր, օգտագործվում էր ոսկերչության մեջ։ Այս քարը տարածված է աշխարհով մեկ։ Առավել հարուստ հանքավայրեր կան Բրազիլիայում, Ուրալյան լեռներում՝բևեռային շրջանին հարող հատվածում։ Քարը նաև իր գույնը որոշակիորեն փոխելու հատկություն ունի։ Բացի դրանից ամեն հանքավայր ունի իր յուրահատուկ երանգը։

Հատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քարը սովորաբար ունի կապույտ, կապտավարդագույն, կարմրամանուշակագույն երանգներ և ձևավորվում է բյուրեղային ապարների միավորման արդյունքում։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png