Ամեթիստ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ամեթիստ
Amethyst. Magaliesburg, South Africa.jpg
Ամեթիստ
Ընդհանուր
ԿատեգորիաՄիներալ
Բանաձև
(կրկնվող միավորը)
Սիլիցիումի երկօքսիդ (Սիլիցիումի երկօքսիդ, SiO2)
Նույնականացում
ԳույնՄանուշակագույն
Շերտի գույնսպիտակ
Բյուրեղի հատկություն6-բյուրեղներ
Բյուրեղային համակարգtrigonal crystal system
Մոոսի կարծրություն7
ՓայլԱպակենման/մարգարտե
ՇերտերՍպիտակ
ԹափանցիկությունԹափանցիկ կամ կիսաթափանցիկ
Ձգողականություն2.65 հաստատուն
Բեկման ցուցանիշnω = 1.543–1.553
nε = 1.552–1.554
Երկճառագայթաբեկում+0.009 (B-G ինտերվալ)
ՊլեոքրոիզմNone
Հալման կետ1650±75 °C
ԼուծելիությունԱնլուծելի
Այլ հատկանիշներՊիեզոէլեկտրական
ԵնթակատեգորիաՔվարց և gemstone

Ամեթիստ (հին հուն․՝ αμέθυστος, от α- «ոչ» + μέθυστος «չարբած, չխմած»), նաև մեղեսիկ, միներալ, քվարցի մանուշակագույն տարբերակը։ Բյուրեղագիտական համակարգը հեքսագոնային Էր։ Բյուրեղները պրիզմայաձև։ Հանդիպում է պեգմատիտներում, քվարցային երակներում և այլն։ Ամեթիստի հանքավայրեր կան ԽՍՀՄ-ում (Ուրալ, Անդրկովկաս), Բրազիլիայում։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունարենից թարգմանաբար այս քարի անվանումը նշանակում է "չարբած, չխմած" («հունարեն՝ ametistoz»)։ Որը կապվում է Հին Հունական առասպելի հետ, ըստ որի՝ աստվածուհի Արտեմիսը Ամեթիստ հավերժահարսին դարձրել է թանկարժեք քար, որպեսզի ազատի նրան Դիոնիսոսի այցելություններից (Դիոնիսոս՝ գինեգործության աստված, հռոմեական տարբերակով՝ Բախուս, ինչի արդյունքում էլ ամեթիստն անվանում են "Բախուսի քար")։

Մեկ այլ կարծիքի համաձայն, ամեթիստին այդ անվանումը տրվել է իր գույնի համար, որը նման է ջուր խառնած գինու հետ, որը խմելիս դժվար է հարբել։

Հայերենում կա ամեթիստ անվան տարբերակ՝ մեղեսիկ, նաև երբեմն կոչում էին վանակն և պաղակն:

Հանքավայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀԽՍՀ-ում հանդիպում էր Իջևանի, Կալինինոյի և Թումանյանի շրջաններում։ Կիսաթանկարժեք քար էր, օգտագործվում էր ոսկերչության մեջ։ Այս քարը տարածված է աշխարհով մեկ։ Առավել հարուստ հանքավայրեր կան Բրազիլիայում, Ուրալյան լեռներում՝բևեռային շրջանին հարող հատվածում։ Քարը նաև իր գույնը որոշակիորեն փոխելու հատկություն ունի։ Բացի դրանից ամեն հանքավայր ունի իր յուրահատուկ երանգը։

Հատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քարը սովորաբար ունի կապույտ, կապտավարդագույն, կարմրամանուշակագույն երանգներ և ձևավորվում է բյուրեղային ապարների միավորման արդյունքում։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png