Հելոուին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հելոուին
Սարսափ տոն
Սարսափ տոն
Տեսակ Միջազգային տոն
Տոնվում է ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ
{{{2}}} Իռլանդիա
{{{2}}} ՄԹ
{{{2}}} Գերմանիա
{{{2}}} Հայաստան
և որոշ այլ երկրներում :
Նշվում է Հոկտեմբերի 30-31
Կապված է Սամայն, Բոլոր սրբերի օր

Հելոուին (անգլ.՝ Halloween, All Hallows' Eve կամ All Saints' Eve)[1]), տոն, որն ի հայտ է եկել Իռլանդիայի և Շոտլանդիայի կելտերի հին ավանդույթներից, որի պատմությունը սկսվել է Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի տարածաշրջանում։[1][2][3] Տոնում են հոկտեմբերի 31-ին, բոլոր սրբերի օրվա նախօրեին։ Հելոուինը ավանդական կերպով տոնվում է անգլիախոս երկրներում, սակայն պաշտոնապես չի համարվում հանգստյան օր։

20-րդ դարի վերջում գլոբալիզացիայի ընթացքում Հելոուինը սկսել են տոնել նաև ոչ անգլիախոս եվրոպական և ԱՊՀ այլ երկրներում։ Հելոուինը ոչ պաշտոնապես տոնում են մի շարք այլ երկրներում, որոնք ունեն սերտ մշակութային կապեր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կամ Բեծ Բրիտանիայի հետ, օրինակ՝ Ճապոնիայում, Հարավային Կորեայում, Սինգապուրում, Ավստրալիայում և Նոր Զելանդիայում, մի շարք կղզային երկրներում, վերջերս Ռուսաստանում և ԱՊՀ այլ երկրներում։

Անվան ստուգաբանություն[խմբագրել]

Ըստ անգլերենի Օքսֆորդյան բառարանի` «Հելոուին» բառն առաջին անգամ հիշատակվել է 16-րդ դարում որպես անգլերեն All-Hallows-Even (հայերեն՝ բոլոր սրբերի երեկո, even — evening (հայ.` երեկո) բառի կրճատ ձևը, շոտլանդերեն կարդացվում է որպես «հելլուվին») արտահայտության շոտլանդերեն կրճատ ձև։ Այդպես այն ժամանակ կոչում էին Բոլոր սրբերի օրվան նախորդող երեկոն[4]։ Թեև All Hallows արտահայտությունը հանդպում է նաև հին անգլերենում (ealra hālgena mæssedæg — հայ.` Բոլոր սրբերի օր), All-Hallows-Even արտահայտությունը մինչ 1556 թվականը չի հանդիպում գրավոր աղբյուրներում[4]։

Զգեստներ[խմբագրել]

Կախարդների, վհուկների, ուրվականների, վամպիրների, կմախքների և սատանաների տեսքերով տարբեր դիմակներ և զգեստներ կրելն այս տոնի պարտադիր պայմաններից մեկն է։ Տարածված են սարսափ գրականության, ինչպես նաև Universal ընկերության սարսափ-ֆիլմերի (Դրակուլա, Մումիա, Ֆրանկենշտեյն և այլն) հերոսների զգեստները։ Տների ձևավորման ժամանակ օգտագործվում են աշնանային մոտիվները, օրինակ՝ գյուղական խրտվիլակները։ Հելոուինի հիմնական թեմաներն են մահը, չարը, կախարդությունը և հրեշները։ Ավանդական գույներ են հանդիսանում նարնջագույնն ու սևը։[5].

Քաղցրավենիք խնդրող երեխան (Trick or Treater)

Քաղցրավենիք խնդրելը[խմբագրել]

Հելոուինի ժամանակ քաղցրավենիք խնդրելն (Անգլերեն` Trick-or-treating) ընդունված արարք է, որն անում են զգեստավորված երեխաները։ Նրանք այցելում են տնից տուն, որպես հյուրասիրություն խնդրում են կոնֆետներ (որոշ տեղերում` փող) հարցնելով՝ "Trick or treat?" (Խորամանկություն թե՞ հյուրասիրություն)։

Ջեքի լապտերը[խմբագրել]

Տոնակատարության գլխավոր խորհրդանիշն է այսպես կոչված Ջեքի լապտերը (անգլ.՝ Jack-o'-lantern). Այն իրենից ներկայացնում է դատարկ դդմի գլուխ, որի վրա կտրվածքներ անելով պատկերում են չարագուշակ ծիծաղացող դեմք։ Դդմի ներսում տեղադրվում է վառվող մոմ։

Առաջին անգամ «Ջեքի լուսատուները» հայտնվել են Մեծ Բրիտանիայում։ Այն պատրաստելու համար սկզբնական շրջանում օգտագործվում էր ճակնդեղ։ Համարվում էր, որ Բոլոր սրբերի օրը տան մոտ ճակնդեղ դնելով կարելի է այնտեղից վռնդել չար ոգիներին։[6]. ԱՄՆ-ում Հելոուինի տոնակատարության ժամանակ լուսատուներն սկսեցին պատրաստել դդումներից, որնք ավելի հասանելի և ավելի էժան էին։

Հելոուինը նշող երկրները[խմբագրել]

Այս տոնը նշվում է հետևյալ երկրներում.

Բուն երկրներում[խմբագրել]

Որոշ երկրներում[խմբագրել]

Հելոուինը Հայաստանում[խմբագրել]

Հելոուինը Հայաստանում նշվում է արդեն մի քանի տարի, հիմնականում երիտասարդները Party-ներ են կազմակերպում Երևանյան ակումբներում։ Հելոուինյան օրենքները Հայաստանում դեռևես շատ քիչ են տարածված։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 «Merriam-Webster's Encyclopædia of World Religions»։ Merriam-Webster։ 1999։ http://books.google.com/books?id=ZP_f9icf2roC&pg=PA408&dq=all+hallow's+eve+christian+origin&hl=en&ei=dUyvTrfhIYetgwen5YiCAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false։ Վերցված է 31 October 2011։ "Halloween, also called All Hallows' Eve, holy or hallowed evening observed on October 31, the eve of All Saints' Day. The pre-Christian observances influenced the Christian festival of All Hallows' Eve, celebrated on the same date." 
  2. Nicholas Rogers (2002)։ «Halloween: From Pagan Ritual to Party Night»։ Oxford University Press։ http://books.google.com/books?id=stWZ_UDteMIC&pg=PA22&dq=halloween+christian+holy+day&hl=en&ei=wCiwTu-tN8j00gGJ5bjGAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CG8Q6AEwCA#v=onepage&q=halloween%20christian%20holy%20day&f=false։ Վերցված է 31 October 2011։ "Halloween and the Day of the Dead share a common origin in the Christian commemoration of the dead on All Saints' and All Souls' Day. But both are thought to embody strong pre-Christian beliefs. In the case of Halloween, the Celtic celebration of Samhain is critical to its pagan legacy, a claim that has been foregrounded in recent years by both new-age enthusiasts and the evangelical Right." 
  3. «Austrian information»։ 1965։ http://books.google.com/books?id=9FU7AQAAIAAJ&q=all+hallow's+eve+wear+masks+Christian+souls+vengeance&dq=all+hallow's+eve+wear+masks+Christian+souls+vengeance&hl=en&ei=u1CvTtjjFOKHsAKEudDkAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwAA։ Վերցված է 31 October 2011։ "The feasts of Hallowe'en, or All Hallows Eve and the devotions to the dead on All Saints' and All Souls' Day are both mixtures of old Celtic, Druid and other heathen customs intertwined with Christian practice." 
  4. 4,0 4,1 (1989) The Oxford English Dictionary, 2nd, Oxford: Oxford Univ. Press։ ISBN 0-19-861186-2։ 
  5. Simpson, Jacqueline All Saints' Day in Encyclopedia of Death and Dying, Howarth, G and Leeman, O (2001)London Routledge ISBN 0-415-18825-3, p.14 Halloween is closely associated in folklore with death and the supernatural.
  6. Arnold, Bettina (2001-10-31)։ «Bettina Arnold – Halloween Lecture: Halloween Customs in the Celtic World»։ Halloween Inaugural Celebration։ University of Wisconsin–Milwaukee: Center for Celtic Studies։ https://pantherfile.uwm.edu/barnold/www/lectures/holloween.html։ Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 16–ին։