Տուլարեմիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Տուլարեմիա, կենդանիների և մարդու բնական օջախային սուր վարակիչ հիվանդություն։ Արձանագրվում է բազմաթիվ երկրներում, այդ թվում նաև ԽՍՀՄ–ում։ ԽՍՀՄ–ում առավել ակտիվ բնական օջախներ են հայտնաբերվել Սիսիանի, Հրազդանի, Սևանի, Ամասիայի, Ղուկասյանի, Սպիտակի շրջաններում։ Տուլարեմիաի հարուցիչը՝ Francisella tularensis-ը, խիստ աերոբ, մանր ցուպիկ Է, 0,1–0,5 д մեծու թյամբ, շարժուն չէ, սպոր չի գոյացնում, ներկվում է գրամ–բացասական։ Ախտա ծին է կաթնասունների շատ տեսակների համար։ Բնության մեշ Տուլարեմիաի հարուցիչը պահպանվում է առավելապես վայրի կրծողների (ջրային և սովորական դաշտամկների, մշկամուկի, գետնասկյուռի, նպաստ են) տարածման շրջանում։ Այն մարդու օրգանիզմ կարող է թափանցել ջրի, սննդամթերքի, օդի, մաշկի և լորձաթաղանթների միջոցով (արդյունա հանվող վայրի կրծողներին մշակելիս, մսեղիքը մշակելիս), ինչպես նաև փոխանցմամբ՝ վարակված տզերի և մոծակ ների միջոցով։ Տեւլարեմիաի գաղտնի շրջանը 1–2 օրից մինչե 3 շաբաթ է։ Հիվանդությունն սկսվում է հանկարծակի, մարմնի ջերմաստիճանի կտրուկ բարձրացումով, դողով, գլխացավով, մկանացավերով, ջարդվածությամբ, սրտխառնոցով։ Տուլարեմիան ընթանում է խոցաբուբոնային, մաշկաբուբոնային, ակնային, անգինային, որովայնային, թոքային են կլինիկական ձևերով։ Հիվանդության ելքը մեծ մասամբ բարենպաստ է։ Մահաբերությունը կազմում է մինչե 1%, որոշ բռնկումների ժամանակ կարող է հասնել 4–5%-ի։ Հաճախ Տուլարեմիան դժվար է տարբերակվում նման կլինիկական պատկեր ունեցող հիվանդություններից (ժանտախտ, սիբի րախտ, արյան վարակում, լիստերելոզ, խոզուկ են)։ Ախտորոշ ու համաճարակային և լաբորատոր մեթոդներով (օգտագործելով նաև մաշկային ալերգիական փորձը)։ Բուժումը առավել արդյունավետ է ստրեպտոմիցինը։ Օգտագործվում է նաև վակցինաբուժումը։ Արդյունավետ են սննդային, ջրային վարակումները կանխող միջոցառումները։ Փոխանցումային տրանսմիսիվ ձևի դեպքում պայքարը անհամեմատ դժվար է, քանի որ բնության մեջ կենդանի փոխանցողների լրիվ ոչնչացումը գործնականապես անիրագործելի է։ Տուլարեմիաի կանխարգելման համար կիրառվում է պատվաստումը՝ Տուլարեմիաի կենդանի, բարձր իմունածնությամբ օժտված չոր վակցինայով, որից առաջանում է կայուն անընկալություն և պահպանվում մինչե 5–6 տարի։ Պատվաստում են բնական օջախում ապրող բնակչությանը (սկսած 4 տարեկան հասակից), ինչպես նաև բնական օջախ մուտք գործած անձանց։ Տուլարեմիաի կենդանիների, հիվանդանում են բոլոր գյուղատնտեսական կենդանիները, առավել հաճախ ոչխարները և մորթատու գազանները։ Վարակի աղբյուր են հիվանդ կրծողները։ Վարակվում են կերի և ջրի միջոցով, օդակաթիլային ճանապարհով, ինչպես նաև արյունածուծ հոդվածոտանինների խայթոցից։ Հիվանդությունն ընթանում է գաղտնի կամ արտահայտվում է տենդով (հատկապես գարնան–ամռան ամիսներին), լուծով, ավշա հանգույցների մեծացմամբ, հյուծվածությամբ, նյարդային համակարգի ախտահարման ախտանշաններով ու վիժումներով։ Կենդանիների մեծամասնության տուլարեմիաի ընթացքը բարենպաստ է, նկատվում է ոչխարների և մորթատու գազանների մատղաշի անկում և մթերատվության նվազում։ Բուժումը անտիբիոտիկներ։ Կանխարգելումը պայքար կրծողների դեմ, հիվանդ կենդանիների մեկուսացում, հյուծվածների ոչնչացում, վարակազերծման միջոցառումներ։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png