«Շիա իսլամ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Jump to navigation Jump to search
չ
Ռոբոտ․ Տեքստի ավտոմատ փոխարինում (-books.google.com/ +books.google.am/)
չ (Ռոբոտ․ Տեքստի ավտոմատ փոխարինում (-books.google.com/ +books.google.am/))
====Իմամաթի հայեցակարգ====
{{main article|Իմամաթ
}}Քաղաքական առաջնորդության հարցում վաղ շրջանի շիաների հայացքները շատ քիչ էին տարբերվում սուննիներից, սակայն հնարավոր է շիական հայեցակարգում տեսնել որոշակի զտում։ Վաղ շրջանի սուննիները ևս կարծում էին, որ քաղաքական առաջնորդը պիտի լինի Մուհամմադի ցեղից՝ կուրայշ ցեղից։ Զեյդիականները ավելի են նեղացնում քաղաքական առաջնորդի պահանջները՝ պնդելով, որ Ալիի ցանկացած ժառանգորդ չի կարող լինել մուսուլմանական համայնքի (ումմա) ղեկավար, այլ միայն այն տղամարդիկ, ովքեր ծագում են Ալիից և Ֆաթիմայից։ Աբբասյան ապստամբությունների շրջանում, սակայն, որոշ շիաներ, ովքեր հայտնի էին իմամիյա անունով (իմամների հետևորդներ), հետևել են իմամ [[Ջաֆար աս-Սադիկ|Ջաֆար աս-Սադիկի]]՝ Մուհամմադի փեսա իմամ Ալիի թոռան թոռան աստվածաբանական դպրոցին։ Նրանք ավելի էին մեծացնում իմամների կրոնական դերակատարում և պնդում էին, որ ցանկացած ժամանակ՝ իշխանության ղեկին կամ դրանից հեռու, Ալիի և Ֆաթիմայի արու ժառանգը աստվածային կամքով իմամ է համարվում և նա միակ հեղինակությունն է հավատքի և օրենքի բոլոր հարցերում։ Շիաների համար իմամների նկատմամբ սերը նույնքան կարևոր է դարձել, որքան հավատը Ալլահի միակը լինելուն և Մուհամմադի առաքելությանը։ [[File:Sword and shield reproduction from Bab al Nasr gate Cairo Egypt.jpg|thumb|right|Զուլֆիկարը վահանով և առանց վահանի։ Ալիի թրի ֆաթիմյան շրջանի պատկերը ճիշտ այնպես, ինչպես արված է Հին Կահիրեի դարպասների՝ Բաբ ան-Նասրի վրա։ Երկու թրերը վերցվել են հեթանոսական աստված Մանաթի տաճարից Սադ իբն Զեյդ ալ-Աշհալիի արշավանքի ժամանակ։ Մուհամմադը դրանք տվել է Ալիին՝ ասելով, որ դրանցից մեկը Զուֆիկար է, որն էլ դարձել է Ալիի հայտնի թուրը, իսկ ավելի ուշ շիիզմի խորհրդանիշը<ref>[https://books.google.comam/books?id=tMVkAAAAMAAJ Religious trends in pre-Islamic Arabic poetry, By Ghulam Mustafa (Hafiz.), p. 11], Author writes: Similarly, swords were also placed on the Idols, as it is related that Harith b. Abi Shamir, the Ghassanid king, had presented his two swords, called Mikhdham and Rasub, to the image of the goddess, Manat....to note that the famous sword of Ali, the fourth caliph, called Dhu-al-Fiqar, was one of these two swords</ref>։]]Ավելի ուշ շիաները մեծ մասը, այդ թվում նաև տասներկուականներն ու իսմայիլականները, դարձել են իմամական։ Իմամական շիաները հավատում են, որ իմամները Մուհամմադի հոգևոր և քաղաքական իրավահաջորդներն են։ Իմամները մարդիկ են, ովքեր ոչ միայն ղեկավարում են մուսուլմանական համայնքը արդարությամբ, այլև պահպանում և մեկնաբանում են աստվածային օրենքն ու դրա գաղտնի իմաստը։ Մուհամմադի խոսքերն ու արարքները և իմամները համայնքի համար ուղեցույց և օրինակ են, ուստի նրանք պետք է հեռու լինել սխալներից և մեղքերից և պետք է ընտրված լինեն Մուհամմադի միջոցով աստվածային հրամանով կամ նասսով<ref name="Nasr_a">Nasr (1979), p. 10</ref><ref name="Momen 1985, p. 174">{{harvnb|Momen|1985|p=174}}</ref>։ [[File:Sword and shield from the Bab al Nasr gate, Cairo Egypt.jpg|thumb|Ալիի սրի և վահանի պատկերը Բաբ ան-Նասր դարպասի վրա, Կահիրե|link=Special:FilePath/Sword_Zufiqar_on_old_Cairo_wall.jpeg]]
Այս տեսակետի համաձայն միշտ կա իմամ, ով մուսուլմանական համայնքի հավատի և օրենքի բոլոր հարցերը լուծող աստվածային կամքով ընտրված հեղինակությունն է։ Ալին եղել է առաջին իմամը՝ Մուհամմադի օրինական իրավահաջորդը, որին հաջորդել են Մուհամմադի ժառանգորդները նրա դուստր Ֆաթիմայի գծով։
 
Իսլամում Իսմահը անսխալականության հայեցակարգն է կամ «սխալներից և մեղքերից ազատված լինելու աստվածային շնորհը»<ref>Dabashi, ''Theology of Discontent'', p. 463</ref>։ Մուսուլմանները հավատում են, որ Մուհամմադը և այլ մարգարեներ օժտված են իսմահով։ Տասներկուականներն ու իսմայիլիականները այս հատկանիշը վերագրում են նաև իմամներին ու Մուհամմադի դստերը՝ Ֆաթիմային, զեյդիականները, սակայն, այս հատկանիշը չեն վերագրում իմամներին<ref>Francis Robinson, ''Atlas of the Muslim World'', p. 47.</ref>։ Չնայած սկզբնապես այն սկսվել է իբրև քաղաքական շարժում՝ ավելի ուշ իմամների անսխալականությունն ու անմեղությունը զարգացել են իբրև շիականության (ոչ զեյդիական) որոշակի համոզմունք։ [[File:Alī.png|thumb|[[Ալի իբն Աբի Տալիբ|Ալին]] համարվում է առաջին տղամարդը, ով ընդունել է [[Իսլամ|իսլամը]]։]]
 
Ըստ շիա աստվածաբանների անսխալականությունը համարվում է հոգևոր և կրոնական առաջնորդության ռացիոնալ նախապայման։ Նրանք պնդում են, որ քանի որ Ալլահը պահանջել է այս ներկայացուցիչներից բացարձակ հնազանդություն, հետևաբար նրանք կպահանջեն միայն այն, ինչ ճիշտ է։ Անսխալականության հայեցակարգը հիմնված է մաքրման այաթի շիական մեկնաբանության վրա<ref>{{Cite quran|33|33|s=ns}}</ref><ref>{{harvnb|Momen|1985|p=155}}</ref>։ Նրանք միակ մաքուր էակներն են, միակ անբասիր մարդիկ, ովքեր պաշտպանված են անմաքրությունից<ref>Corbin (1993), pp. 48 and 49</ref>։ Դա չի նշանակում, որ գերբնական ուժերը նրանց հետ են պահում մեղք գործելուց, սակայն Ալլահի նկատմամբ բացարձակ հավատը հետ է պահում նրանց մեղք գործելուց<ref name="Dabashi">Dabashi (2006), [https://books.google.comam/books?id=sTFdNNQP4ewC&pg=PA463 p. 463]</ref>։
 
Նրանք ունեն նաև աստվածային կամքի մասին ամբողջական գիտելիքներ։ Նրանք տիրապետում են հրեշտակների կողմից մարգարեներին (''nabi'') և առաքյալներին (''rasul'') փոխանցված տեղեկատվությանը։ Նրանց գիտելիքը ներառում է բոլոր ժամանակների ամբողջությունը։ Սակայն նրանք կրոնական հարցերում սխալ չեն գործում<ref name=":6">Corbin (1993), p. 48</ref>։ Շիաները Ալիին համարում են ոչ միայն մուսուլմանական համայնքի արդար ղեկավար, այլև իսլամական պրակտիկայի և դրա թաքնված իմաստի մեկնաբան։ Ուստի համարում են, որ նա սխալ և մեղք գործելուց ազատված էր և աստվածային կարգադրությամբ (''nass'') նշանակված էր առաջին իմամ<ref>{{cite web|url=http://www.al-islam.org/perfectman/1.htm|title=Part 1: The Perfect Man|date=2013-01-27|work=Al-Islam.org|archiveurl=https://archive.is/20120717020530/http://www.al-islam.org/perfectman/1.htm|archivedate=17 July 2012|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>։ Շիական տեսակետի համաձայն Ալին հայտնի է որպես «կատարյալ մարդ» այնպես, ինչպես Մուհամմադն է եղել<ref>[http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/subdivisions/sunnishia_1.shtml How do Sunnis and Shias differ theologically?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140417082653/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/subdivisions/sunnishia_1.shtml|date=17 April 2014}} Last updated 2009-08-19, BBC religions</ref>։
* Իդրիսների դինաստիա (780–985)՝ զեյդիականություն<ref>According to:
* {{Citation |last=Ibn Abī Zarʻ al-Fāsī |first=ʻAlī ibn ʻAbd Allāh |publication-date=1972 |year=1340 |title=Rawḍ al-Qirṭās: Anīs al-Muṭrib bi-Rawd al-Qirṭās fī Akhbār Mulūk al-Maghrib wa-Tārīkh Madīnat Fās |location=ar-Rabāṭ |publisher=Dār al-Manṣūr|pages=38|title-link=Rawd al-Qirtas }}
* Ignác Goldziher & Bernard Lewis, ''[https://books.google.comam/books?id=6zeStDQZOSgC&pg=PA218&dq=Idrisid+dynasty+zaydi&as_brr=3&cd=1#v=onepage&q=Idrisid%20dynasty%20zaydi&f=false Introduction to Islamic theology and law]'', Princeton University Press (1981), p. 218
* James Hastings, ''[https://books.google.comam/books?id=XBwOF6jXBdIC&pg=PA844&dq=Idrisid+dynasty+zaidi&as_brr=3&cd=1#v=onepage&q=&f=false Encyclopedia of Religion and Ethics, Part 24]'', Kessinger Publishing (2003), p. 844
* Abd Ar Rahman ibn Khaldun (translated by Franz Rosenthal), ''[http://www.muslimphilosophy.com/ik/Muqaddimah/Chapter3/Ch_3_25.htm The Muqaddimah, Chap III : On dynasties, royal authority, the caliphate, government ranks, and all that goes with these things]'', on www.muslimphilosophy.com</ref>
*[[Ֆաթիմյան խալիֆայություն]] (909–1171)՝ [[իսմայիլականություն]]
* Այիշանիդներ (912–961)
* Զիյարիների դինաստիա (928–1043)
* Բույիդների դինաստիա (934–1062)՝ զեյդիականություն, ավելի ուշ՝ տասներկուական (իսնաշարիներ)<ref>{{cite book|ref=harv|last=Berkey|first=Jonathan|author=Jonathan Berkey|title=The Formation of Islam: Religion and Society in the Near East, 600-1800|url=https://books.google.comam/books?id=mLV6lo4mvj0C|year=2003|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-58813-3}}, p. 135</ref>
* Հասանավիներ (959–1015)
* Քաքուներ (1008–1051)

Նավարկման ցանկ