Ալի իբն Աբի Տալիբ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալի իբն Աբի Տալիբ
Alī.png
Ծնվել է մարտի 17, 599({{padleft:599|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})
Ծննդավայր Մեքքա, Հիջազ կամ Քաաբա
Մահացել է փետրվարի 28, 661({{padleft:661|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:28|2|0}}) (61 տարեկանում)
Մահվան վայր ալ-Քուֆա, Իրաք, Ուղղահավատ խալիֆների պետություն
Քաղաքացիություն Ուղղահավատ խալիֆների պետություն
Ազգություն արաբ, Կուրեյշ և Հաշիմյաններ
Կրոն իսլամ
Մասնագիտություն պետական գործիչ, կադի, ֆաքիհ, մուհադիս, մուֆասիր և դատավոր
Ամուսին Ֆաթիմա Զահրա, Խավլա բինթ Ջաֆար, Ումմ ալ-Բանին, Ումամա բինթ Զեյնաբ և Ասմա բինթ Ումայս
Ծնողներ հայր՝ Աբու Տալիբ իբն Աբդ ալ-Մուտտալիբ, մայր՝ Ֆատիմա բինթ Ասադ
Զբաղեցրած պաշտոններ ուղղահավատ խալիֆ
Հարազատներ քույր՝ Ումմ Հանի բինթ Աբի Տալիբ և Ջումանա բինթ Աբի Տալիբ, եղբայր՝ Ակիլ իբն Աբի Տալիբ, Ջաֆար իբն Աբի Տալիբ և Տալիբ իբն Աբի Տալիբ
Երեխաներ ալ-Մուհսին իբն Ալի իբն Աբի Տալիբ, ալ-Հասան իբն Ալի, ալ-Հուսեյն իբն Ալի, ալ-Աբբաս իբն Ալի, Աբդուլլահ իբն Ալի, Ջաֆար իբն Ալի, Մուհամմադ իբն ալ-Հանաֆիա, Զեյնաբ բինթ Ալի, Ումմ Քուլսում բինթ Ալի, Հիլալ իբն Ալի, Օսման իբն Ալի և Ռուկայյա Մաշհադ
Ali Վիքիպահեստում
Ալի իբն Աբի Տալիբ - (Հակոբ Հովնաթանյան)

Ալի իբն Աբի Տալիբը (արաբերեն՝ علي بن أﺑﻲ طالب); տաներրորդ ռաժաբ, Իսլամական օրացույցով 24 ՀԱ–21-րդ- Ռամադան, 40 ՀՎ; մոտավորապես հոկտեմբերի 23, 598 կամ 600[1] կամ մարտի 17, 599 – հունվարի 27, 661[2]) մարգարե Մուհամմեդի զարմիկն և փեսան էր և իշխում էր իսլամական խալիֆայությանը վրա 656-ից մինչև 661 թվական։[3] Ալին նաև իսլամի առաջին արական կրոնափոխն էր։[4][5] Սուննի մուսուլմանները համարում են Ալին չորրորդ և վերջնականը «Ռաշիդուններից» (արդարացիորեն առաջնորդված կրոնապետներ), իսկ շիա մուսուլմանները նկատում են Ալին որպես առաջին իմամը և համարում են նրա և նրա հետնորդները որպես օրինական իրավահաջորդները Մուհամմեդի, բոլորը անդամներ լինելով «Ահլ ալ-Բայտ»ի, Մուհամմեդի ընտանիքը։ Այս անհամաձայնությունը բաժանել է «Ումման» (իսլամական համայնքը) սուննի և շիա մասնաճյուղերի։[6]

Մուսուլմանական, հատկապես՝ շիա աղբյուրները, գրում են որ Մուհամմադի կյանքի ժամանակ, Ալին միայն անձն էր որ ծնվել է Քաաբայի սրբավայրում Մեքքայում, իսլամի ամենասուրբ վայրը։[6] Ալիի հայրը Աբու Թալիբն էր իսկ մայրը՝ Ֆատիմա բինտ Ասադ[6] բայց նա Մուհամմեդի տան մեջ մեծացել է։ Մուհամմեդը իր կարգին հոգ տարվել էր Աբու Թալիբից, նրա հորեղբայրը։ Երբ Մուհամմեդը հաղորդել է որ ստացել է աստվածային հայտնություն, Ալին առաջին տղամարդն էր ընդունելու իր ուղերձումը, նվիրելով իր կյանքը իսլամի։[2][7][8][9]

Ալին գաղթել է Մեդինա Մուհամմեդից անմիջապետ հետո։ Մեդինայում, Մուհամմեդը ասել է Ալիի որ Ալլահն պատվիրել էր Մուհամմեդին որ տա նրա դուստրը, Ֆատիման, Ալիի ամուսնության։[6] Տասը տարվա ընթացքին որ Մուհամմեդը գլխավորել է Մեդինայի համայնքը, Ալին չափազանց ակտիվ է եղել իր ծառայությամբ, առաջնորդելով մարտիկների ջոկատներ մարտերում։ Ալին մասնակցել է վաղ քարավանի արշավանքների Մեքքայից և ավելի ուշ `գրեթե բոլոր մարտերում կռվել է սկիզբ առնող մուսուլմանական համայնքի կողմից։

Ալին նշանակվել կրոնապետ (խալիֆա) Մուհամմեդի ուղեկիցների կողմից («Սաբահաները») Մեդինայում երրորդ կրոնապետ Ութման իբն Աֆանի սպանությունից հետո։[10][11] Նրա գլխավորության տակ, քաղաքացիական պատերազմ է ծագել։ 661 թվականին, Ալին հարձակման է ենթարկվել մի առավոտ երբ երկրպագում էր Կուֆա մզկիթում և մահացել է մի քանի օր ետք։[12][13]

Իսլամական մշակույթում, Ալին հարգվում է իր քաջության, գիտելիքին, հավատքին, ազնվության, իսլամի նվիրվածության, խորը հավատարմության Մուհամմեդի, հավասար վերաբերմունքին բոլոր մուսուլմանների և մեծահոգության ներողամիտ լինելու համար նրա պարտված թշնամիների հանդեպ։ Ալիի ազդեցությունը եղել է կարևոր իսլամական պատմության։[6]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ահմեդ, Մուկարամ (2005). Encyclopedia of Islam. Anmol Publications PVT. LTD. էջեր 234. ISBN 978-81-261-2339-1. 
  2. 2,0 2,1 «Ալի իբն Աբու Թալիբ»։ Encyclopædia Iranica։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2007-11-07-ին։ Վերցված է 2010-12-16 
  3. Biographies of the Prophet's companions and their successors,Ṭabarī, թարգմանված Էլա Լանդո-Տասերոնից, էջ. 37-40, Հատոր։XXXIX
  4. Կելեն, Բետի (2001). Muhammad: The Messenger of God. Taylor Production. էջեր 29. ISBN 978-81-261-2339-1. 
  5. Վաթ, Վիլիամ Մոնտգոմերի (1953). Muhammad at Mecca. Oxford University Press. էջեր xii. 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Նասր Սայեդ Հուսեյն։ «Ալի»։ Encyclopædia Britannica Online։ Encyclopædia Britannica, Inc.։ Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 12–ին 
  7. Տաբատաբաեի, Սայեդ Մուհամմեդ Հուսեյն (1979). Shi'ite Islam. Suny press. էջեր 191. ISBN 978-0-87395-272-9.. 
  8. Աշրաֆ, Շահիդ (2005). Encyclopedia of Holy Prophet and Companions. Anmol Publications PVT LTD.. էջեր 14. ISBN 978-81-261-1940-0. 
  9. Դիանա, Ստայգերվելդ. Alī ibn Abu Talib. MacMillan. ISBN 978-0-02-865604-5. 
  10. Աշրաֆ, Շահիդ (2005). Encyclopedia of Holy Prophet and Companions. Anmol Publications PVT LTD.. էջեր 119-120. ISBN 978-81-261-1940-0. 
  11. Մադելունգ, Վիլֆրեդ (1997). The Succession to Muhammad: A Study of Early Caliphate. Cambridge University Press. էջեր 141-145. ISBN 978-0-521-64696-3. 
  12. Լապիդուս, Իրա (2002). A History of Islamic Societies (երկրորդ հատոր). Cambridge University Press. էջեր 47. ISBN 978-0-521-77933-3. 
  13. Տաբատաբաեի, Սայեդ Մուհամմեդ Հուսեյն (1979). Shi'ite Islam. Suny press. էջեր 50-57 և 192. ISBN 978-0-87395-272-9..