Սողոմոն Թեհլիրյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Սողոմոն Թեհլերյանից)
Սողոմոն Թեհլիրյան
հայ․՝ Սողոմոն Թեհլիրեան
Soghomon Tehlirian 1921.jpg
հայ վրիժառու
Ծնվել է ապրիլի 2, 1897({{padleft:1897|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:2|2|0}})
Ծննդավայր Բագառիճ, Էրզրումի վիլայեթ
Մահացել է մայիսի 23, 1960({{padleft:1960|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:23|2|0}}) (63 տարեկանում)
Մահվան վայր Սան Ֆրանցիսկո, Սան Ֆրանցիսկոյի շրջան, Կալիֆոռնիա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Քաղաքացիություն Ottoman flag.svg Օսմանյան կայսրություն
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Ազգություն հայ և ամերիկահայ
Մասնագիտություն վրիժառու
Քաղաքական կուսակցություն Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն
Soghomon Tehlirian Վիքիպահեստում

Սողոմոն Թեհլիրյան[1][2] (ապրիլի 2, 1897({{padleft:1897|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:2|2|0}}), Բագառիճ, Էրզրումի վիլայեթ - մայիսի 23, 1960({{padleft:1960|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:23|2|0}}), Սան Ֆրանցիսկո, Սան Ֆրանցիսկոյի շրջան, Կալիֆոռնիա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ), հայ ազգային–ազատագրական շարժման գործիչ, հայ վրիժառու, Հայոց ցեղասպանության վերապրող։ Գնդակահարել է երիտթուրքերի ներքին գործերի նախարար և Հայոց ցեղասպանության գլխավոր կազմակերպիչ Թալեաթ փաշային։ ՀՅԴ անդամ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սողոմոն Թեհլիրյանը ծնվել է 1897 թվականին Բագառիճում (Երզնկայի գավառ, Արևմտյան Հայաստան), ուր ստացել է իր նախնական կրթությունը։ Ապա ուսումը շարունակել է Երզնկայի Կեդրոնական ուսումնարանում, որն ավարտել է 1912 թվականին և 1913 թվականին փոխադրվել է Սերբիա։ Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվելուն պես նա մեկնել է Հայաստան, ուր մասնակցել է կամավորական շարժմանը՝ Անդրանիկի գնդում։ 1915 թվականին Թեհլերյանը վերապրել է ցեղասպանությունը, ինչը շատ մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա կյանքում։

1921 թվականին Թեհլիրյանը մասնակցել է Դաշնակցության Նեմեսիս գործողությանը՝ առաջադրանք ստանալով սպանել Եղեռնի գլխավոր կազմակերպչին՝ Թալեաթ փաշային։ Նույն տարվա մարտի 15-ին Բեռլինի Շառլոտենբուրգ թաղամասի Հարդենբերգ փողոցում նա գնդակահարել է Թալեաթին և ձերբակալվել։ Սակայն 1921 թվականի հունիսի 2-ին գերմանական դատարանը անպարտ է ճանաչել նրան։ Թեհլիրիյանը պաշտպանվում էր երեք դատապաշտպանների կողմից, որոնցից մեկը դոկտոր Թեոդոր Նիմայերն էր՝ օրենսդրության պրոֆեսոր Քիլի համալսարանից, երկրորդը Ադոլֆ ֆոն Գորդոնն (իրավական գաղտնի խորհրդական) էր, իսկ երրորդը՝ Յոհաննես Վերթաուերը (իրավական խորհրդական)[3]:

Արդարացված Թեհլիրյանը երկար տարիներ ապրել է Հարավսլավիայի մայրաքաղաք Բելգրադի Դալմատինսկա փողոցի թիվ 78 տանը։ 1945 թվականից հետո բնակություն է հաստատել նախ Կազաբլանկայում (Մարոկկո) եւ ապա ԱՄՆ-ի Սան Ֆրանցիսկո քաղաքում, որտեղ էլ մահացել է 1960 թվականի մայիսի 23-ին։ Թաղվել է Ֆրեզնոյի հայկական «Արարատ» գերեզմանոցում։ Ի հիշատակ Թեհլիրյանի՝ հուշարձան է կանգնեցվել Ֆրեզնոյի իր գերեզմանում, Թալինի շրջանի Մաստարա գյուղում և Երևանում[4]։

Սողոմոն Թեհլիրյանը արվեստում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Բոգդան Վերդյան, Ծաղիկներս մնացին հեռվում /վեպ Ս. Թեհլիրյանի մասին/, Երևան, 1991։
  • Ռոբերտ Կարայան, Արդարահատույց /վիպակ նվիրված Ս. Թեհլիրյանին, պատմվածքներ, հոդվածներ/, Երևան, 2004։
  • Պերճ Զեյթունցյան, Ոտքի, դատարանն է գալիս /դրամա նվիրված Ս. Թեհլիրյանին/, տես,, Մեծ լռություն /դրամաներ/՛՛, Երևան, 1985։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Սողոմոն Թեհլիրեան, Վերյիշումներ, Երեւան, 1993։
  • Սողոմոն Թեհլերյանի դատավարությունը /սղագրական նյութեր/, Երևան, 1990։
  • Մակիչ Արզումանյան, Հայաստան. 1914-1917/, Երևան, 1969։
  • Մհեր Կարապետյան, Հայաստանը 1912-1920 թվականներին, Երևան, 2003։
  • Martin von Arndt, Tage der Nemesis, 2014

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սողոմոն Թեհլիրյանի գերեզմանի հուշարձանը Ֆրեզնոյի «Արարատ» գերեզմանոցում։
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են