Սողոմոն Թեհլերյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սողոմոն Թեհլիրյան
Soghomon Tehlirian 1921.jpg
հայ վրիժառու
Ծնվել է ապրիլի 2, 1897
Ծննդավայր Բագառիճ (Արևմտյան Հայաստան)
Մահացել է մայիսի 23, 1960
Մահվան վայր Ֆրեզնո, ԱՄՆ
Քաղաքացիություն Flag of Armenia.svg Հայաստան
Ազգություն հայ և ամերիկահայ
Մասնագիտություն վրիժառու
Քաղաքական կուսակցություն Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն
Soghomon Tehlirian Վիքիպահեստում

Սողոմոն Թեհլիրյան[1] (ապրիլի 2, 1897, Բագառիճ - մայիսի 23, 1960, Սան Ֆրանցիսկո), հայ ազգային–ազատագրական շարժման գործիչ, հայ վրիժառու, Հայոց ցեղասպանության վերապրող։ Գնդակահարել է երիտթուրքերի ներքին գործերի նախարար և Հայոց ցեղասպանության գլխավոր կազմակերպիչ Թալեաթ փաշային։ ՀՅԴ անդամ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սողոմոն Թեհլիրյանը ծնվել է 1896 թվականին Բագառիճում՝ Արևմտյան Հայաստանում, ուր ստացել է իր նախնական կրթությունը։ Ապա ուսումը շարունակել է Երզնկայի Կեդրոնական ուսումնարանում, որն ավարտել է 1912 թվականին և 1913 թվականին փոխադրվել է Սերբիա։ Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվելուն պես նա մեկնել է Հայաստան, ուր մասնակցել է կամավորական շարժմանը՝ Անդրանիկի գնդում։ 1915 թվականին Թեհլերյանը վերապրել է ցեղասպանությունը, ինչը շատ մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա կյանքում։

1921 թվականին Թեհլիրյանը մասնակցել է Դաշնակցության Նեմեսիս գործողությանը՝ առաջադրանք ստանալով սպանել Եղեռնի գլխավոր կազմակերպչին՝ Թալեաթ փաշային։ Նույն տարվա մարտի 15-ին Բեռլինի Շառլոտենբուրգ թաղամասի Հարդենբերգ փողոցում նա գնդակահարել է Թալեաթին և ձերբակալվել։ Սակայն 1921 թվականի հունիսի 2-ին գերմանական դատարանը անպարտ է ճանաչել նրան։ Թեհլիրիյանը պաշտպանվում էր երեք դատապաշտպանների կողմից, որոնցից մեկը դոկտոր Թեոդոր Նիմայերն էր՝ օրենսդրության պրոֆեսոր Քիլի համալսարանից։

Արդարացված Թեհլիրյանը երկար տարիներ ապրել է Հարավսլավիայի մայրաքաղաք Բելգրադի Դալմատինսկա փողոցի թիվ 78 տանը։ 1945 թվականից հետո բնակություն է հաստատել նախ Կազաբլանկայում (Մարոկկո) եւ ապա ԱՄՆ-ի Սան Ֆրանցիսկո քաղաքում, որտեղ էլ մահացել է 1960 թվականի մայիսի 23-ին։ Թաղվել է Ֆրեզնոյի հայկական «Արարատ» գերեզմանոցում։ Ի հիշատակ Թեհլիրյանի՝ հուշարձան է կանգնեցվել Ֆրեզնոյի իր գերեզմանում, Թալինի շրջանի Մաստարա գյուղում և Երևանում։ [2]

Սողոմոն Թեհլերյանը արվեստում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Բոգդան Վերդյան, Ծաղիկներս մնացին հեռվում /վեպ Ս. Թեհլիրյանի մասին/, Երևան, 1991։
  • Ռոբերտ Կարայան, Արդարահատույց /վիպակ նվիրված Ս. Թեհլիրյանին, պատմվածքներ, հոդվածներ/, Երևան, 2004։
  • Պերճ Զեյթունցյան, Ոտքի, դատարանն է գալիս /դրամա նվիրված Ս. Թեհլիրյանին/, տես,, Մեծ լռություն /դրամաներ/՛՛, Երևան, 1985։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Սողոմոն Թեհլիրեան, Վերյիշումներ, Երեւան, 1993։
  • Սողոմոն Թեհլերյանի դատավարությունը /սղագրական նյութեր/, Երևան, 1990։
  • Մակիչ Արզումանյան, Հայաստան. 1914-1917/, Երևան, 1969։
  • Մհեր Կարապետյան, Հայաստանը 1912-1920 թվականներին, Երևան, 2003։
  • Martin von Arndt, Tage der Nemesis, 2014

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Totten, Samuel; Bartrop, Paul Robert (2008-01-01) (անգլերեն). Dictionary of Genocide: M-Z. Greenwood Publishing Group. ISBN 9780313346446. https://books.google.com/books?id=_02aVgTaFDYC. 
  2. Սողոմոն Թեհլերյան - Ուխտ Արարատի

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սողոմոն Թեհլերյանի գերեզմանի հուշարձանը Ֆրեզնոյի «Արարատ» գերեզմանոցում։
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են